Opracował:
Franz Aufmann

Z pośród 11 wzniesionych schronów bojowych na Pozycji Olsztyneckiej (niem. Hohenstein Stellung), obiekt w pobliżu Wikna zasługuje na szczególną uwagę. Wyróżnia się odmienną konstrukcją i silniejszym uzbrojeniem. Został wzniesiony po wschodniej stronie drogi z Wikna do Nidzicy, około 1,5 km na południe od Wikna. Schron został tak usytuowany, aby armata przeciwpancerna mogła prowadzić z izby bojowej ogień na wprost, wzdłuż osi blisko półkilometrowego, prostego odcinka drogi. Taka informacja pojawiła się w opracowaniu „Sperrstand – stanowisko ogniowe wznoszone przy drogach Pozycji Olsztyneckiej”. Powtarzające się pytania czytelników dotyczące schronu bojowego B1-6 zmotywowały mnie do rozszerzenia opisu obiektu. Informacje te zawarłem w niniejszym artykule.

 

Projekt schrony Regelbau B1-6 powstał pod koniec 1936 roku. Jego pierwotna konstrukcja ulegała zmianom, co prezentują zamieszczone szkice. Rys. 1, A prezentuje wersję z końca 1936 roku. Obiekt projektowano jako standardowy schron dla dwóch karabinów maszynowych i drużyny piechoty. W projekcie określany był jako „Stand mit zwei 7 P7 und einer Einheistgruppe”, czyli w dosłownym tłumaczeniu stanowisko z dwiema płytami 7 P7 i drużyną piechoty. Taka też nazwa znalazła się na jego oryginalnym rysunku z listopada 1936 roku.

Załogę schronu nr 6 (numer kolejny w serii projektowanych standardowych pod koniec 1936 roku) o kategorii odporności B1, zgodnie z założeniami z listopada 1936 roku, stanowiło 24 żołnierzy. W skład załogi wchodziły dwie obsady ciężkich karabinów maszynowych oraz drużyna piechoty (niem. Einheitsgruppe). Każde z dwóch stanowisk karabinów maszynowych za płytą 7 P7 obsadzał dowódca z czterema żołnierzami. Drużyna piechoty składała się z dowódcy i dwunastu żołnierzy. Przeznaczona była do wykonywania zadań obronnych z pozycji polowej. Załogę schronu uzupełniał żołnierz – sygnalista (niem. Melder). Dla załogi przeznaczono w izbie gotowości bojowej 8 zestawów prycz, po trzy w każdym. W wersji schronu z 1938 roku istnieje już 7 zestawów prycz, po trzy w każdym oraz jeden zestaw z dwiema pryczami.

W przeciągu dwóch lat zmieniła się konfiguracja położenia izb bojowych (Rys. 1, B). Nadal zachowano w podstawowej konstrukcji kąt 90 stopni pomiędzy osiami strzelnic płyt 7 P7 osłaniających stanowiska bojowe dla broni maszynowej. Wejście do izb było zabezpieczone od strony śluzy dwudzielnymi drzwiami typu 16 P7. Część bojową od socjalnej oddzielała śluza przeciwgazowa. Od strony izby pogotowia wejście do śluzy zamykano gazoszczelnymi drzwiami typu 19 P7. Zastosowanie drzwi uchylnych 19 P7 o zewnętrznych wymiarach 93 x 183 cm (szer. x wys.) w korytarzu o szerokości 110 cm utrudniało załogom karabinów maszynowych szybkie zajęcie stanowisk bojowych. Dlatego też w późniejszej dokumentacji z 1938 roku pojawiają się praktyczne, gazoszczelne drzwi przesuwne typu 26 P7.

Istotną zmianą w założeniach obronnych obiektu była poprawa skuteczności ostrzału ze stanowiska obrony wejścia i zapola. Zastosowana w pierwotnym projekcie strzelnica typu 48 P8 pozwalała na obronę poprzez strzelnicę o wymiarach 8 x 12 cm (szer. x wys.) przy pomocy karabinu lub pistoletu maszynowego. W 1938 roku zostaje zastąpiona przez płytę 403 P9. Umożliwiała ona obserwację zapola przy pomocy wąskiej szczeliny oraz jednoczesne prowadzenie ognia z karabinu maszynowego poprzez dużą, czworokątną strzelnicę o wymiarach 31 x 28 cm w świetle. Ta zmiana zdecydowanie wpłynęła na skuteczność obrony wejścia i zapola obiektu. W przypadku dwóch blisko siebie położonych obiektów dla dwóch karabinów maszynowych i stanowiska obrony zapola, przy własciwie dobranej konfiguracji sektorów ostrzału, można było uzyskać efekt obrony okrężnej. Rozwiązanie to, zdaniem niemieckich planistów było bardziej ekonomiczne niż zastosowanie w tym samym celu obiektu z kopułą bojową typu 20 P7.

Ostateczna konfiguracja izb, widoczna na rysunku z 1938 roku, umożliwiała w fazie projektowej obrócenie jednej z izb bojowych dla ciężkiego karabinu maszynowego, jeśli wymagała tego realizacja zaplanowanych dla tego obiektu zadań taktyczno obronnych. Taka informacja została zawarta w dokumencie pt. „Zestawienie przepisów dotyczących standardowych konstrukcji o odporności B1-D” [01]. Uwaga ta odnosiła się do schronów bojowych na dwa karabiny maszynowe umieszczonych w oddzielnych izbach. Należało również uwzględnić fakt, że przy dużej liczbie standardowych schronów bojowych niektóre ich typy były preferowane, podczas gdy inne były stosowane tylko w szczególnych przypadkach. Do preferowanych konstrukcji dla dwóch karabinów maszynowych należały schrony typu B1-5 i B1-5a.

 

 

 

 

W schronie B1-6 z izbą bojową dla 3,7 cm armaty przeciwpancernej (niem. Panzerabwehrkanone – Pak), wzniesionym na Pozycji Olsztyneckiej izba bojowa do ognia bocznego, zgodnie przydzielonymi zadaniami taktyczno-obronnymi, została obrócona o 30 stopni. W wyniku wprowadzanej zmiany i zastosowaniu karabinów maszynowych typu MG 08 uzyskano łączny sektor ostrzału wynoszący 125 stopni. W sektorze ostrzału znalazła się droga w kierunku Wikna oraz teren położony na południowy wschód.

 

W schronie B1-6 z izbą bojową dla 3,7 cm armaty przeciwpancernej w pobliżu Wikna, do stanowiska obrony wejścia i zapola zastosowano płytę o grubości 3,0 cm typu 422 P01 [02], znacznie lepiej dopracowaną niż 403 P9. W sektorze ognia znalazło się bezpośrednie zapole obiektu oraz teren położony po przeciwległej stronie drogi. Stan zachowania izby ze stanowiskiem obrony wejścia i zapola pozwolił jedynie na stwierdzenie możliwości wykorzystania zastępczego zestawu mocującego [03] typu 624 S2 dla broni maszynowej. Informacja ta nie pozwala na jednoznaczne ustalenie sektora ostrzału, gdyż jego wielkość uzależniona była od typu zastosowanego karabinu maszynowego. Ograniczenia te wynikają z konstrukcji użytej broni. Położenie przeziernika sugeruje na zastosowanie MG 08. Dla tej broni na wysięgniku 08/15 za płytą 422 P01 można było uzyskać sektor ostrzału w płaszczyźnie poziomej równy 40 stopni. Natomiast w przypadku zastosowania MG 34 na wysięgniku 34, przy zachowaniu tych samych uwarunkowań, sektor ostrzału zwiększał się do 544 stopni.

Zgodnie z założeniami taktyczno-obronnymi, schron B1-6 z Wikna miał współpracować z izbą bojową-garażem dla 3,7 cm armaty przeciwpancernej (niem. 3,7 cm Panzerabwehrkanone). Zewnętrzna ściana schronu i sąsiadująca z nim ściana izby bojowej armaty ppanc. uzyskała odpowiedni profil. Zaplanowano również wykonanie wykonanie przejścia w ścianie zewnętrznej schronu, graniczącej z boczną ścianą izby bojowej armaty, aby obsada, bez konieczności wychodzenia na zewnątrz, mogła zająć swoje stanowiska bojowe. Zrezygnowano z wyjścia ewakuacyjnego, gdyż przejście do izby bojowej armaty ppanc. umożliwiało również szybką ewakuację całej załogi w przypadku zaklinowania lub zasypania drzwi wejściowych.

 

 

Wentylacja

Schron B1 Nr 6 otrzymał w projekcie z końca 1936 roku nowoczesną wentylacje z wymuszony obiegiem powietrza. Zgodnie z ówczesnymi zaleceniami dla obu izb bojowych przewidziano wentylatory napowietrzające HES o wydajności 0,6 m³/min. Powietrze z izb bojowych, skażone gazami prochowymi usuwane było na zewnątrz obiektu. Natomiast w izbie pogotowia, ze względu na ilość zakwaterowanych żołnierzy, zastosowano wentylator napowietrzający 1,2 m³/min. Powietrze z izby pogotowia, jako zdatne do dalszego użytku, wykorzystywano do pośredniego przewietrzania śluzy przeciwgazowej pomiędzy izbami bojowymi a izbą załogi, izby ze stanowiskiem obrony wejścia i zapola oraz wejściowej śluzy przeciwgazowej. Wejściowa śluza przeciwgazowa była zazwyczaj ostatni pomieszczeniem pośrednio napowietrzanym. Powietrze z tego pomieszczenia usuwane było na zewnątrz obiektu.

Przemieszczanie powietrza pomiędzy izbami wynikało z nadciśnienia wytworzonego w izbie gotowości bojowej przez wentylator napowietrzający względem ciśnienia atmosferycznego, panującego wokół obiektu. Kierunek przepływu zabezpieczały jednokierunkowe zawory Drägera, montowane na wlotach rur, które osadzono w ścianach pomiędzy napowietrzanymi izbami.

Współdziałanie schronu B1-6 z izbą dla armaty przeciwpancernej wymusiły zmiany układu wentylacji. Wykonano doprowadzenie przewodów zasilających do izby bojowej armaty przeciwpancernej. Napowietrzanie izby realizował filtrowentylator typu HES.

---