Zawór motylkowy do regulacji przepływu powietrza

Posted on Posted in Fortyfikacje, Sowiecki schron bojowy, Wyposażenie schronu
Fot. 01. Przewód napowietrzający z zamontowanym zaworem motylkowym. Widok tarczy zaworu motylkowego w pozycji „zamknięte”.

Zawór motylkowy był jednym z podzespołów układu napowietrzania wieloizbowego schronu. Standardowo stosowany był w sowieckiej fortyfikacji stałej okresu międzywojennego. Mocowano go w przewodzie doprowadzającym powietrze do pomieszczenia.

Elementem zamykającym przepływ jest okrągła, obrotowa tarcza, osadzona na wałku w przewodzie. W pozycji „zamknięte” płaszczyzna tarczy ustawiona jest prostopadle do osi przewodu i blokuje przepływ (Fot. 01). W pozycji „otwarte”, tarcza obrócona jest o 90 stopni. Umożliwia przepływ powietrza o maksymalnym wydatku (Fot. 02). Pozycje „otwarte” i „zamknięte” są skrajnymi położeniami tarczy. Zawór umożliwia płynną regulację przepływu w zależności od położenia tarczy. Śruba motylkowa pozwalała na blokadę tarczy zaworu w każdym roboczym położeniu (Fot. 03).

Zdjęcia 01 i 02 wykonano w izbie załogi sowieckiego dwukondygnacyjnego schronu do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm (OPPK).

 

Fot. 02. Przewód napowietrzający z zamontowanym zaworem motylkowym. Widok tarczy zaworu motylkowego w pozycji „otwarte”.

 

Fot. 03. Zawór motylkowy. Widok dźwigni z blokadą.

Latryny – Linia Mołotowa – pancerz włazu szamba

Posted on Posted in Pancerz, Sowiecki schron bojowy, Wyposażenie schronu
Fot. Widok pancerza zamknięcia włazu szamba.
Fot. 01. Widok pancerza zamknięcia włazu szamba.

Zbiornik szamba, w schronach fortyfikacji stałej Linii Mołotowa, standardowo umieszczany był poniżej fundamentu schronu. Cienkościenna zewnętrzna żelbetonowa konstrukcja chroniła stalowy zbiornik, wykonany z ze spawanych blach. Wewnątrz umieszczono stalowe rozpory, chroniącego  przed odkształceniami mechanicznymi.

 

Fot. 02. Widok korpusu zamknięcia pancerza włazu szamba. Strzałką zaznaczono jeden z dwóch występów do nocowania pancerza.

 

Zbiornik szamba należało okresowo opróżniać. Do tego celu służył właz, zabezpieczany stalową pokrywą. Właz do opróżniania szamba znajdował się w korytarzu wejściowym do schronu. Rozwiązanie to stosowane było w obiektach jedno i dwu kondygnacyjnych. W przypadku obiektów jednokondygnacyjnych prowadził bezpośrednio do szamba. W obiektach dwukondygnacyjnych znajdował się nad pomieszczeniem, w którym umieszczona była czworokątna gazoszczelna klapa, zamykająca właz do szamba za pomocą dwóch rygli.

W większości przypadków pokrywy włazów nie zachowały się. Zdjęcia, wykonane w kilku obiektach, prezentują nieliczne zachowane pancerze włazów.  Zamknięcie włazu (Fot. 01) w obiektach dwukondygnacyjnych mocowane było mechanicznie do staliwnego korpusu osadzonego w stropie między kondygnacjami (Fot. 02).

 

Fot. 03. Widok zdekompletowanego zamknięcia pancerza włazu szamba od strony dolnej kondygnacji.

W korpusie włazu osadzona była gumowa uszczelka zapewniająca hermetyczność zamknięcia.  Pancerz, zamykający  właz, dociskany był za pomocą pokrętła (Fot. 04.). W tym ustawieniu poprzeczna belka zamknięcia opierała się na dwóch występach (oporach), umieszczonych w otworze włazu (Fot. 02.).

 

Fot. 04. Widok kompletnego zamknięcia pancerza włazu szamba od strony dolnej kondygnacji.

Izba bojowa ckm w orylonie dwukondygnacyjnego schronu na dwie 76 mm armaty

Posted on Posted in Sowiecki schron bojowy

Fot. 01. Linia Mołotowa. APK – schron artyleryjski na dwie 76 mm armaty i ckm (Wielki Dział, Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).

 

 

Fot. 02. Widok ściany ze strzelnicą ckm od strony wejścia.

 

Fot. 03. Widok ściany ze strzelnicą ckm od strony wejścia dla schronu APK w lustrzanym odbiciu. Po lewej stronie wnęka na wentylator promieniowy.

 


Opis do Fot. 02.
1. Położenie dolnego zbiornika układu chłodzenia ckm. 2. dwie kotwy do mocowania pompy wodnej, 3. wsporniki rurek, 4. wsporniki górnego zbiornika, 5. wsporniki podstawy wentylatora, 6. rura odprowadzająca gazy prochowe na zewnątrz obiektu.


Układ chłodzenia ckm

7,62 mm ciężki karabin maszynowy Maxim wz 1910, ustawiony na podstawie fortecznej nowego wzoru z 1939 roku, otrzymał standardowy układ chłodzenie lufy. Podstawowymi elementami układu były dwa zbiorniki na chłodziwo. Dolny zbiornik ustawiony był na dwóch wypoziomowanych podporach na poziomie posadzki (Fot. 02. 1.). Górny zbiornik, o pojemności 50 litrów z bocznym wodomierzem, umieszczono na dwóch wspornikach, osadzonych w ścianie (Fot. 02. 4). Do przepompowywania wody między zbiornikami służyła pompa, mocowana na dwóch kotwach (Fot. 02. 2.). Nie zastosowano samoczynnego przepływu wody ogrzanej w chłodnicy karabinu maszynowego. Zjawisko to było z powodzeń wykorzystywane w polskim układzie chłodzenia ckm, stosowanym w ciężkich schronach fortyfikacji stałej.

Układ chłodzenia wykonano ze stalowych rurek, mocowanych do ściany (Fot. 02. 3.). Jedynie doprowadzenie chłodziwa bezpośrednio do chłodnicy karabinu maszynowego i z chłodnicy wykonywano z elastycznych przewodów. Układ zaworów umożliwiał odcięcie dopływu wody przy konserwacji układu lub przy wymianie broni.


Układ usuwania gazów prochowych.

Izba bojowa ckm posiadała odrębne stanowisko usuwania gazów prochowych. Zadaniem stanowiska było odsysanie gazów prochowych spod komory zamkowej ckm Maxim wz. 1910. Sztywny układ rur stalowych mocowany był do ściany izby za pomocą uchwytów. Gazy prochowe spod komory zamkowej odsysane były za pomocą giętkiego przewodu. Nie mógł utrudniać manewrowania ciężkim karabinem maszynowym na podstawie fortecznej.

Podstawowym elementem układu był wentylator promieniowy. Ustawiony był na podstawie, która mocowana była do dwóch wsporników, osadzonych w ścianie (Fot. 02. 5.).

W izbie bojowej ckm w orylonie mógł być zastosowany wentylator KP-4B o wydatku 60-150 m3/h. Zapewniał skuteczne usuwanie gazów prochowych po przez rurę osadzoną w ścianie zewnętrznej schronu (Fot. 02. 6.) przy utrzymaniu warunku zachowania nadciśnienia w pomieszczeniu przez układ napowietrzający. Dla porównania, wydatek niemieckiego standardowego urządzenia filtrowentylacyjnego HES 1,2 do napowietrzania izby bojowej ckm wynosił około 72 m3/h.

Wentylator KP-4B posiadał napęd mechaniczny i ręczny. Napęd z silnika elektrycznego przekazywano bezpośrednio na oś wirnika za pomocą paska klinowego. Przekładnię z napędem ręcznym stosowano tylko w przypadku awarii agregatu prądotwórczego.

 


  Konfiguracja rozmieszczenia wyposażenia

Opisana konfiguracja rozmieszczenia wyposażenia była jedną z możliwych dla schronów do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty ze stanowiskiem ckm w orylonie. Inny wariant rozmieszczenia wyposażenia został zaprezentowany na Fot. 03. Wymagał jednak wykonania niszy w procesie betonowania schronu. Była ona przeznaczona dla wentylatora promieniowego, usuwającego gazy prochowe. Położenie dolnego zbiornika i pompy wodnej układu chłodzenia ckm pozostawało niezmienne względem wejścia do izby. Górny zbiornik ustawiano na wspornikach po drugiej stronie strzelnicy.

 

 

 

Fot. 04. Podstawa pod dolny zbiornik układu chłodzenia ckm.

 

Rys. 01. Szkic izby ckm w orylonie APK. 1. dolny zbiornik układu chłodzenia, 2. pompa wodna, 3. wentylator promieniowy na podstawie, 4. rura usuwająca gazy prochowe na zewnatrz schronu.

 

Więcej informacji w opracowaniu:  APK – dwukondygnacyjny schron na dwie 76 mm armaty i ckm w orylonie

Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny do ognia bocznego na 2 ckmy, z obroną zapola i ze zredukowanym zapleczem

Posted on Posted in Sowiecki schron bojowy

Fot. 01. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm ze zredukowanym zapleczem i częścią socjalną. (Zaruzie, Zambrowski Rejon Umocniony).

UWAGA.
Schron poddano pracom konserwatorskim w latach pięćdziesiątych zeszłego wieku. W tym okresie osadzono w otworach wejściowych niemiecki ościeżnice, widoczne na zaprezentowanych zdjęciach

Rys. 01. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm ze zredukowanym zapleczem technicznym i socjalnym.

Opis do rys. 01. 1. lewa izba bojowa ckm ze strzelnicą rkm obrony wejścia i zapola, 2. prawa izba bojowa ckm, 3. izba dowodzenia, 4. śluza przeciwgazowa z zapleczem technicznym i strzelnicą obrony wejścia, 5. Korytarz wejściowy z drzwiami kratowymi i szczeliną przeciw podmuchową, 6. wewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego, 7. zewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego, 8. strzelnica obrony wejścia i zapola, 9. czerpnia powietrza.

Fot. 02. Widok prawej izby bojowej na ckm od strony strzelnicy. Widoczna na zdjęciu niemiecka ościeżnica drzwi gazoszczelnych została osadzona w latach pięćdziesiątych zeszłego stulecia.
Fot. 03. Widok otworu technologicznego na zestaw PK4b prawej izby bojowej od wejścia.
Fot. 04. Widok wejścia do lewej izby bojowej ckm.

Jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ciężkie karabiny maszynowe i rkm [01] (ros. одноэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки i и ручной пулемёт) zaplanowano wyjątkowo oszczędnie. Ściana czołowa i boczna posiadała nasyp kamienno – ziemny, chroniący przed ostrzałem od strony przedpola. Jego pozostałości widoczne są na fot. 01. Wysunięty orylon zabezpieczał obie strzelnice ckm przed ogniem skośnym i chronił je przed zasypaniem przez przemieszczający się nasyp pod wpływem eksplozji pocisków artyleryjskich. Od strony przedpola schron rozpoznawalny był jako niewielki pagórek. Rozpięte maty lub siatki maskujące na podnoszonych wspornikach podczas prowadzenia ognia, świetnie maskowały obiekt przed rozpoznaniem z powietrza.
Rozkład izb bojowych i ich kubatura nie odbiega od standardów przyjętych w sowieckiej fortyfikacji stałej dla obiektów Linii Mołotowa na dwa ciężkie karabiny maszynowe do ognia bocznego ze strzelnicą obrony wejścia i zapola.


Uzbrojenie

Schron miał być wyposażony w nowo zaprojektowane pancerze skrzynkowe z podstawą forteczną dla ckm. Zgodnie z nazewnictwem sowieckim nowe stanowisko bojowe określano jako zestaw PK4b. Pancerze mogły być osadzane w ścianie schronu podczas jego budowy. Ze względu na częste opóźnienia w dostawach wyposażenia opracowano technologię, pozwalającą na późniejszy montaż. W ścianie obiektu pozostawiono dwa otwory technologiczne dla późniejszego osadzenia pancerzy. Przestrzeń, pomiędzy ścianami otworu technologicznego a ustawionym w nim pancerzem, zalewano betonem po przez dwa pionowe szyby, wykonane w stropie. Skrzynka pancerza ustalana była w otworze technologicznym za pomocą dwóch pionowych dwuteowników, osadzonych w ścianie schronu. Ich rozstaw jest identyczny jak dla zestawu NPS-3.
Schron nie otrzymał rowu diamentowego. Łuski, z stanowisk bojowych, kierowane były po przez zrzutnie do gazoszczelnego zbiornika pod fundamentem obiektu. Właz do zbiornika znajduje się w lewej izbie bojowej. Umożliwiał okresowe czyszczenie zbiornika i usuwanie łusek. Został zabezpieczony uchylną gazoszczelną klapą.


Pomieszczenia schronu

Schron posiada dwa pomieszczenia, chronione drzwiami gazoszczelnymi. Pierwsze z nich (Rys. 01. 3.) o podstawie 2,84 x 1,80 m, umieszczone za prawą izbą bojową, mieściło stanowisko dowodzenia. W stropie obiektu pozostawiono otwór technologiczny na pancerz peryskopu do obserwacji okrężnej. W ścianie tylnej osadzono rurę usuwającą zanieczyszczone powietrze na zewnątrz schronu. Powietrze było zasysane przez wentylator umieszczony na podstawie przy nośnej ścianie działowej.

Drugie z pomieszczeń (Rys. 01. 4.), o znacznie mniejszej kubaturze, miało bardzo uniwersalne przeznaczenie. Spełniało jednocześnie rolę śluzy przeciwgazowej oraz pomieszczenia zaplecza technicznego. Musiało pomieścić kolumnę filtrów przeciwchemicznych PTU -50 z wentylatorem oraz zapewnić swobodny dostęp do strzelnicy obrony wejścia. Napęd ręczny wentylatora napowietrzającego schron zapewniała przekładnia mechaniczna. W przypadku możliwości zasilania schronu z sieci energetycznej lub z pobliskiego schronu ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym, stosowano napęd mechaniczny. Silnik elektryczny za pomocą przekładni pasowej (pasek klinowy) napędzał bezpośrednio oś wirnika wentylatora promieniowego.


Wejście do schronu

Wejście do schronu otrzymało standardowe rozwiązanie konstrukcyjne dla obiektów fortyfikacji stałej do ognia bocznego. Korytarz załamany pod kątem prostym zakończony był szczeliną przeciw podmuchową. Zapole schronu oraz podejście do wejścia znajdowało się w sektorze ostrzału strzelnicy na rkm, umieszczonej w zewnętrznej izbie bojowej ckm. Wejście do korytarza  chroniły drzwi kratowe lekko cofnięte w głąb wejścia względem lica elewacji. Wewnętrzna strzelnica na  rkm broniła wejścia do schronu. W korytarzu umieszczono uproszczoną czerpnię powietrza. Widoczna jest na fot. 07.

Fot. 05. Lewa izba bojowa. Od lewej: wnęka strzelnicy obrony wejścia i zapola, otwór technologiczny na pancerz skrzynkowy zestawu PK4b.
Fot. 06. Wejście do izby bojowej, widok od strony izby dowodzenia. Po lewej stronie wejście do śluzy przeciwgazowej.
Fot. 07. Korytarz wejściowy z uproszczoną czerpnią powietrza i strzelnicą obrony bezpośredniej.
Fot. 08. Śluza przeciwgazowa. Widok w kierunku niszy strzelnicy obrony bezpośredniej.
Fot. 09. Widok wejścia do śluzy przeciwgazowej od strony korytarza wejściowego. W głębi wejście do izby dowodzenia. Niemiecka ościeżnica gazoszczelnych drzwi została osadzona w latach pięćdziesiątych zeszłego wieku.


[01] typ schronu i jego wersje zostały opisane w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm – Linia Mołotowa.

 

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm – wyjście ewakuacyjne – Linia Mołotowa

Posted on Posted in Fortyfikacje, Sowiecki schron bojowy

PPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm
Fot. 01. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm. (Podemszczyzna, Rawsko Ruski Rejon Umocniony).

Fot. 02. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm. Od lewej: poziomy korytarz wyjścia ewakuacyjnego, strzelnica obrony zapola i wejścia do schronu (Podemszczyzna, Rawsko Ruski Rejon Umocniony).
Rys. 01. PPK – chron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.

Obiekt z wyjściem ewakuacyjnym w ścianie bocznej izby bojowej. 1. izba bojowa na ckm, 2. izba bojowa na ckm z wyjściem ewakuacyjnym, 3. izba dowodzenia, 4. korytarz i magazyn, 5. izba załogi, 6. izba zaplecza technicznego z filtrami przeciwchemicznymi i wentylatorami, 7. pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia, 8. śluza przeciwgazowa, 9. korytarz wejściowy ze szczeliną przeciw podmuchową, 11. poziomy korytarz wyjścia ewakuacyjnego, 12. wentylator układu usuwania gazów prochowych, 13. przewody odpowietrzające zbiorniki na łuski, 14. orylon

 

Fot. 03. Izba bojowa na ckm z wyjściem ewakuacyjnym.

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm [01] (ros. одноэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки i и ручной пулемёт) wznoszony był na Linii Mołotowa w kilku wersjach, oznaczanych numerami katalogowymi konstrukcji typowych. Poszczególne wersje schronów mogły się różnić odpornością na ostrzał, kubaturą, planem izb i podstawowym wyposażeniem.


Założenia konstrukcyjne

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ciężkie karabiny maszynowe i rkm opisywany w niniejszym opracowaniu, został zaprojektowany jako obiekt drugiej linii obrony punktów oporu Linii Mołotowa lub jako schron bojowy, który zgodnie z planem taktycznym obrony nie znajdował się na założonym głównym kierunku natarcia nieprzyjaciela.

Schron otrzymuje standardowe rozwiązania stosowane w fortyfikacji stałej latach trzydziestych ubiegłego stulecia. Ściana czołowa i boczna posiadała nasyp kamienno – ziemny, chroniący przed ostrzałem od strony przedpola. Drugą ścianę boczną, z osadzonymi skrzynkowymi pancerzami strzelnic, uformowano tak, aby do minimum ograniczyć oddziaływanie skośnego ostrzału. Nad strzelnicami umieszczono okap. Zabezpieczał strzelnice przed ostrzałem z broni stromotorowej o dużych kalibrach. W nim osadzono zaczepy na wsporniki mat lub siatki maskującej. Dodatkową ochronę strzelnic przed ogniem skośnym stanowił masywny orylon.

Konstrukcję jednokondygnacyjnego schronu dostosowano tak, aby obiekt mógł być wznoszony również na terenach podmokłych lub z wysokim stanem wód. Ze względów ekonomicznych starano się wyeliminować konieczność budowy tzw. „wanny”, chroniącej obiekt przed przenikaniem do jego wnętrza wód gruntowych. Poniżej poziomu fundamentu znalazły się jedynie zbiorniki na łuski oraz szambo. Zrezygnowano z wyjścia ewakuacyjnego składającego się z pionowego szybu z włazem w jednym z pomieszczeń schronu, krótkiego poziomego korytarza pod fundamentem schronu i pionowego szybu przy zewnętrznej ścianie schronu. Podjęto decyzję o umieszczeniu wyjścia ewakuacyjnego w bocznej ścianie zewnętrznej izby bojowej. W przypadku zablokowania lub zakleszczenia ciężkich gazoszczelnych drzwi wejściowych, schron można było bezpiecznie opuścić po zdjęciu blokady z dwuteowników i pokonaniu krótkiego poziomego korytarza (Rys. 01, 11.). Żelbetonowa obudowa korytarza chroniła blokadę w ścianie schronu (Fot. 03) przed bezpośrednim ostrzałem nieprzyjaciela. Dojście do wyjścia ewakuacyjnego od strony zapola broniła gazoszczelna strzelnica dla ręcznego karabinu maszynowego (Fot. 02).


2. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjściem ewakuacyjnym w izbie bojowej – Linia Mołotowa

Fot. 04. PPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm. Tylna elewacja schronu. Od lewej: wejście do schronu, zamurowana strzelnica przeciw podmuchowa, strzelnica obrony zapola i wejścia do schronu, poniżej strzelnicy,pionowy szyn wyjścia ewakuacyjnego (Wólka Zamkowa, Brzeski Rejon Umocniony).
Fot. 04. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm. Tylna elewacja schronu. Od lewej: wejście do schronu, zamurowana strzelnica przeciw podmuchowa, strzelnica obrony zapola i wejścia do schronu, poniżej strzelnicy,pionowy szyn wyjścia ewakuacyjnego (Wólka Zamkowa, Brzeski Rejon Umocniony).
Fot. 05. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm. Tylna elewacja schronu. Od lewej: wejście do schronu, zamurowana strzelnica przeciw podmuchowa, strzelnica obrony zapola i wejścia do schronu, poniżej strzelnicy,pionowy szyn wyjścia ewakuacyjnego (Drohiczyn, Brzeski Rejon Umocniony).

Opisywana wersja jednokondygnacyjnego schronu broni maszynowej do ognia bocznego była często stosowana na Linii Mołotowa. Schron otrzymał wyjście ewakuacyjne. Wewnętrzny pionowy szyb znajdował się w prawej izbie bojowej przy strzelnicy obrony zapola (Fot. 07.). Zamykany był stalową pokrywą. Zewnętrzny pionowy szyb z klamrami umieszczono przy zewnętrznej ścianie, poniżej strzelnicy (Fot. 08.). Oba szyby połączone były krótkim poziomym korytarzem, przebiegającym poniżej fundamentu schronu. Korytarz zabezpieczony był blokadą, wykonaną z pionowo wsuwanych dwuteowników w dwa poprzeczne kanały.

Rys. 02. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.

1. izba bojowa na ckm, 2. izba bojowa na ckm z wyjściem ewakuacyjnym, 3. izba dowodzenia, 4. korytarz i magazyn, 5. izba załogi, 6. izba zaplecza technicznego z filtrami przeciwchemicznymi i wentylatorami, 7. pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia, 8. śluza przeciwgazowa, 9. korytarz wejściowy ze szczeliną przeciw podmuchową, 10. zewnętrzny, pionowy szyb wyjścia ewakuacyjnego, 12. wentylator układu usuwania gazów prochowych, 13. przewody odpowietrzające zbiorniki na łuski, 14. orylon.

Wyjście ewakuacyjne.
Fot. 06. Szyb wyjścia ewakuacyjnego pod strzelnicą obrony zapola.
Fot. 07. Cylindryczny szyb wyjścia ewakuacyjnego poniżej wnęki strzelnicy obrony zapola. Po prawej stronie niewidoczna strzelnica dla ckm Maxim wz. 1910.

Wyjście ewakuacyjne.
Fot. 08. Zewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego.
Fot. 09. Zewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego.

 


[01] typ schronu i jego wersje zostały opisane w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm – Linia Mołotowa.

Linia Mołotowa – PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm – wyjście ewakuacyjne

Posted on Posted in Fortyfikacje, Sowiecki schron bojowy, Wyposażenie schronu
Fot. 01. PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm od strony przedpola. (Podemszczyzna – Rawsko-Ruski Rejon Umocniony)

Schron na trzy stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych występował w kilku rozwiązaniach konstrukcyjnych. Poniższe opracowanie dotyczy jednokondygnacyjnego schronu na trzy ciężkie karabiny maszynowe i rkm (ros. одноэтажная ПДОТ на три пулемётные установки и ручной пулемёт, dalej w skrócie PDOT) w strzelnicy obrony wejścia i zapola. Schron został opracowany w 1940 roku i został umieszczony w katalogu konstrukcji typowych. Stanowiska bojowe 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych z 1939 roku chronione były staliwnymi gazoszczelnymi pancerzami skrzynkowymi (zestaw NPS-3). Każde z trzech stanowisk znajdowało się w oddzielnej izbie bojowej. Łączny sektor ostrzału broni głównej schronu wynosił 170 stopni a sektor ostrzału każdego stanowiska bojowego NPS -3 wynosił 60 stopni.

 

Rys. 01. Schemat PDOT – jednokondygnacyjnego schronu na 3 ckm. – 1. korytarz, – 2. śluza przeciwgazowa, – 3. korytarz ze strzelnicą obrony bezpośredniej, – 4. izba dowodzenia, – 5. – 6. – 7. izba bojowa ckm, – 8. izba załogi, – 9. izba filtrów, – 10. pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia i zapola, włazem wyjścia ewakuacyjnego i WC, – 11. studnia, – 12. kotwy do mocowania stolika na wentylator, – 13. strzelnica obrony wejścia i zapola, – 14. właz szybu ewakuacyjnego, – 15. zewnętrzny szyb ewakuacyjny.

Dla schronu przewidziano strzelnicę obrony wejścia i zapola. Miała być wyposażona w gazoszczelny pancerz PZ-39 strzelnicy  (ros. пулеметная казематная установка ПЗ-39) dla ręcznego karabinu maszynowego.


Wyjście ewakuacyjne

Wyjście ewakuacyjne miało umożliwić załodze opuszczenie schronu w przypadku zaklinowania się wejściowych  drzwi pancernych. Składało się z dwóch równoległych pionowych szybów połączonych krótkim poziomym korytarzem pod fundamentem schronu (Rys. 01). Wyjście do szybu od strony izby socjalnej chronione było gazoszczelną okrągłą pokrywą lub czworokątną klapą. Poziomy odcinek korytarza pod fundamentem schronu zamykany był za pomocą dwuteowników wsuwanych w poprzeczny kanał. Czworokątny otwór szybu ewakuacyjnego znajdował się poniżej wnęki strzelnicy obrony zapola.
W przypadku wysokiego poziomu wód gruntowych, stosowano znacznie prostsze rozwiązania. Wyjście ewakuacyjne mogło być umieszczone w tylnej ścianie schronu (Fot. 02b) nad poziomem gruntu. Zabezpieczone było dwoma rzędami teowników, wsuwanych w pozycji pionowej w poprzeczny kanał. Takie rozwiązanie zastosowano w jednym ze schronów w pobliżu miejscowości Podemszczyzna (Rawsko-Ruski RU). Innym rozwiązaniem, bezpieczniejszym dla załogi obiektu, było wyjście ewakuacyjne umieszczone w ścianie pomiędzy izbą załogi a korytarzem wejściowym (Fot. 02a). Lokalizację obu rozwiązań zaznaczono na Rys. 02 i 03.

Fot. 02a. Wyjście ewakuacyjne w ścianie pomiędzy izbą załogi a korytarzem wejściowym do schronu. Fot. 02b. Wyjście ewakuacyjne w tylnej ścianie schronu.
Rys. 02. Schemat tylnej części PDOT – jednokondygnacyjnego schronu na 3 ckm. – 1. korytarz, – 2. śluza przeciwgazowa, – 3. korytarz ze strzelnicą obrony bezpośredniej, – 8. izba załogi, – 9. izba filtrów, – 10. pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia i zapola, włazem wyjścia ewakuacyjnego i WC, – 11. studnia, – 12. kotwy do mocowania stolika na wentylator, – 13. strzelnica obrony wejścia i zapola, – 16. właz wyjścia ewakuacyjnego.
Rys. 03. Schemat tylnej części jednokondygnacyjnego schronu na 3 ckm. – 1. korytarz, – 2. śluza przeciwgazowa, – 3. korytarz ze strzelnicą obrony bezpośredniej, – 8. izba załogi, – 9. izba filtrów, – 10. pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia i zapola, włazem wyjścia ewakuacyjnego i WC, – 11. studnia, – 12. kotwy do mocowania stolika na wentylator, – 13. strzelnica obrony wejścia i zapola, – 17. wyjście ewakuacyjne.

Więcej informacji o schronie w opracowaniu „PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm„.

 

Fot. 03. PDOT – Jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm od strony przedpola. (Gromadzyn – Osowiecki Rejon Umocniony).

Linia Mołotowa – typy schronów

Posted on Posted in Fortyfikacje, Sowiecki schron bojowy, Wyposażenie schronu
Fot. Linia Mołotowa. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie (Zambrowski Rejon Umocniony).

Linia Mołotowa to nieformalna współczesna nazwa umocnień budowanych w latach 1940-41 wzdłuż nowej zachodniej granicy państwowej między ZSRR a III Rzeszą, wytyczonej zgodnie z zawartym paktem Ribbentrop – Mołotow a nieznacznie skorygowanej po podpisaniu traktatu o granicach i przyjaźni we wrześniu 1939 roku. Nowa granica państwowa wymagała odpowiedniej obrony. Pierwsze fortyfikacje polowe w przygranicznych okręgach wojskowych zaczęto wznosić już od października 1939 roku. W styczniu 1940 roku nakazano czynić przygotowania do budowy fortyfikacji stałych. Równolegle w Sztabie Generalnym, jak i w Głównym Zarządzie Wojskowo- Inżynieryjnym Armii Czerwonej prowadzono prace nad projektami budowy umocnień, które  zakończono latem 1940 roku. Wszelkie prace nabrały tępa po przejęciu przez marszałka S. K.  Timoszenko funkcji Ludowego Komisarza Obrony.


„Linia Mołotowa” – Terminologia dotycząca schronów bojowych

Podstawowym a zarazem najbardziej ogólnym określeniem schronów bojowych fortyfikacji stałej w terminologii radzieckiej był stały punkt ogniowy (ros. dołgowriemiennaja ogniewaja toczka – dalej DOT). Ważnym kryterium podziału schronów bojowych był sposób prowadzenia ognia oraz rodzaj podstawowego uzbrojenia. Wyróżniono grupę schronów  prowadzących ogień boczny. Dokonano ich podziału na obiekty do ognia dwubocznego (ros. kaponir) i jednobocznego (ros. połukaponir).

Ze względu na rodzaj podstawowego uzbrojenia obiekty sklasyfikowano i nadano określenia:

  • schron artylerii do ognia dwubocznego (ros. artillerijskij kaponir) (dalej AK),
  • schron artylerii do ognia jednobocznego (ros. artillerijskij połukaponir) (dalej APK),
  • schron na broń przeciwpancerną i maszynową do ognia dwubocznego (ros. orudijno- pulemiotnyj kaponir) (dalej OPK),
  • schron na broń przeciwpancerną i maszynową do ognia jednobocznego (ros. orudijno- pulemiotnyj połukaponir) (dalej OPPK),
  • schron na broń maszynową do ognia dwubocznego (pulemiotnyj kaponir) (dalej PK),
  • schron na broń maszynową do ognia jednobocznego  (pulemiotnyj połukaponir) (dalej PPK).

Zgodnie z przyjętym podziałem w polskiej fortyfikacji stałej, po wyodrębnieniu grupy schronów do ognia bocznego, pozostałe obiekty bojowe powinny być przeznaczone do ognia czołowego lub okrężnego. W fortyfikacji radzieckiej pozostałe schrony bojowe sklasyfikowano tylko pod względem rodzaju posiadanego podstawowego uzbrojenia i nadano określenia:

  • schron artylerii (ros. artillerijskaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej ADOT),
  • schron na broń przeciwpancerną (ros. orudijnaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej ODOT),
  • schron na broń przeciwpancerną i maszynową (ros. orudijno- pulemiotnaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej OPDOT),
  • schron na broń maszynową  (ros. pulemiotnaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej PDOT).

Zaprezentowany podział schronów bojowych jest bardzo ogólny, nie mniej wystarczający do określenia sposobu powadzenia ognia i rodzaju podstawowego uzbrojenia. Położenie schronów było uwarunkowane założeniami taktyczno-obronnymi. Uzbrojenie schronów musiało spełniać założenia planu ogni. W zależności od warunków terenowych i geologicznych stawiano schrony jedno lub dwukondygnacyjne. W szczególnych przypadkach, na podmokłym terenie lub z wysokim stanem wód gruntowych, schron umieszczano w tzw. „wannie”.


Fot. Linia Mołotowa. OPDOT - schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej (двуэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и одну пулемётную установку в правом каземате). (Skieblewo, Grodzieński Rejon Umocniony)
Fot. Linia Mołotowa. OPDOT – schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej (двуэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и одну пулемётную установку в правом каземате). (Żabickie, Grodzieński Rejon Umocniony). Schron bez osadzonych pancerzy.

OPDOT - Dwukondygnacyjny schron na dwie 45 mm armaty ppanc i ckm w prawej izbie (Linia Mołotowa).

OPDOT – Dwukondygnacyjny schron na dwie 45 mm armaty ppanc i ckm w prawej izbie (Linia Mołotowa).

 

Linia Mołotowa – Katalog konstrukcji typowych.

Radzieckie schrony bojowe posiadały swój odrębny numer katalogowy, do którego przywiązana była nazwa schronu. Określenia typów schronu są w tym wypadku bardzo precyzyjne. Obejmują podstawowe uzbrojenie schronów. Uwzględniają stanowisko ręcznego karabinu maszynowego do obrony wejścia i zapola a umieszczonego w zewnętrznej strzelnicy. W wielu przypadkach sektor ognia z tej strzelnicy ograniczał się do kilku metrów.

Katalogi konstrukcji typowych [02] wydawane były przez Biuro Projektowo-Konstrukcyjne Głównego Zarządu Wojenno-Technicznego Armii Czerwonej. Każdy rysunek posiada oznaczenie “Особо секретно”, czyli ściśle tajne. Rysunki zawierają widok schronu w rzucie poziomym z podanymi wymiarami gabarytowymi. Podano podstawowe uzbrojenie, położenie stanowisk ogniowych i  ich sektory ognia. Określono pole martwe pomiędzy kolejnymi strzelnicami. Zaznaczono położenie wejścia do schronu. Podano kubaturę schronu w uzależnieniu od grubości ścian oraz odporności na ostrzał. Na żadnym z rysunków nie podano konfiguracji izb.

Po prawej stronie jedna z kart katalogu konstrukcji typowych. Karta dotyczy obiektu nr 262. Określenie obiektu: двухэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и  одну пулемётную установку в правом каземате – czyli schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej. W kolejnych opracowaniach będę starał się zaprezentować konstrukcję, uzbrojenie i wyposażenie radzieckich schronów bojowych “Linii Mołotowa”. Przy opisie schronów będę posługiwać się określeniami stosowanymi dla typowych konstrukcji. Numery katalogowe, przynależne do określonego schronu, będę podawać tylko w szczególnych przypadkach.

 

 

 


Linia Mołotowa – typy schronów – przykłady rozwiązań konstrukcyjnych

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych z 1939 r. umieszczone w oddzielnych izbach. W terminologii radzieckiej takie stanowisko ckm na lawecie fortecznej za pancerzem skrzynkowym za dwudzielnym staliwnym pancerzem nazywano zestawem NPS-3.  Określenie dla schronu z rysunku po prawej stronie będzie następujące i jednoznaczne: jednokondygnacyjny schron  na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK). Oryginalna nazwa obiektu, zaczerpnięta z katalogu konstrukcji typowych, brzmi: одноэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки.

Pomieszczenie dowodzenia i izba załogi znajduje się w podanej kolejności za izbą bojową stanowiska NPS-3, pierwszą od strony orylonu. Zgodnie z projektem schron miał posiadać pełne zaplecze techniczne. Maszynownia, wyposażona w agregat prądotwórczy napędzany silnikiem wysokoprężnym, oraz izba filtrów posiadała wyodrębnione pomieszczenia.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron  do ognia bocznego na dwa ckmy

Rys. Jednokondygnacyjny schron na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK)
Rys. Jednokondygnacyjny schron na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK).

 


PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y

 

Linia Mołotowa. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y. (Wołkusz – Grodzieński Rejon Umocniony).

 

Rysunek przedstawia dwukondygnacyjny schron. Budowany był na terenie z niskim poziomem wód gruntowych. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe Maxim wz. 1910  na lawetach fortecznych z 1939 roku za dwudzielnymi  pancerzami skrzynkowymi.  W terminologii radzieckiej takie stanowisko bojowe nazywano NPS-3. stanowiska bojowe umieszczono w oddzielnych izbach.
Górna kondygnacja obejmuje jedynie izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, korytarz z szybem do dolnej kondygnacji oraz część wejściową ze śluzą przeciwgazową. W dolnej kondygnacji umieszczono zaplecze techniczne i socjalne dla załogi. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.
Określenie dla schronu z rysunku  będzie następujące i jednoznaczne: dwukondygnacyjny schron  na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK). Oryginalna nazwa obiektu, zaczerpnięta z katalogu konstrukcji typowych, brzmi: двухэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y

Rys. Górna kondygnacja schronu PPK do ognia bocznego na dwa ckm.
Rys. Górna kondygnacja schronu PPK do ognia bocznego na dwa ckm.

 


PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y z osadzoną kopułą

 

Linia Mołotowa. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą (Mosty Małe, Rawsko Ruski Rejon Umocniony).

 

Rysunek przedstawia dwukondygnacyjny schron z polską kopułą pancerną (Rys. 01). Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach do ognia bocznego były chronione przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim na lawetach fortecznych z 1939 roku, umieszczone w oddzielnych izbach. W drugiej izbie od strony orylonu umieszczono gazoszczelne stanowisko Pz-39 na ręczny karabin maszynowy do obrony wejścia i zapola schronu.

Rys. 02 prezentuje dwukondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego z osadzoną w stropie kopułą, ale bez strzelnicy obrony wejścia i zapola. Schron posiada pełne zaplecze techniczne. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.
Obiekty spełniające wspomniane uwarunkowania były budowane na terenie z niskim poziomem wód gruntowych. W szczególnych przypadkach umieszczane były w „wannie” (np. schron w Przemyślu przy ulicy Sanowej – Przemyski Rejon Umocniony), chroniącej schron przed zalaniem przez wody gruntowe.
Polskie kopuły uzyskały schrony Przemyskiego Rejonu Umocnionego, Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego, Strumiłowskiego Rejonu Umocnionego, Włodzimiersko-Wołyńskiego Rejonu Umocnionego oraz niektóre nowo budowane obiekty Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego (ros. КОВО – Киевский Особый Военный Округ). Z podanych rejonów umocnionych w granicach Polski znajdują się fortyfikacje Przemyskiego RU i Rawsko-Ruskiego RU.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą

Rys. 01. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm , rkm i z osadzoną w stropie kopułą. Górna kondygnacja.
Rys. 02. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą. Górna kondygnacja.
Rys. 02. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą. Górna kondygnacja.

 


PPK – jednokondygnacyjny schron z kopułą do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie.

 

Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron z kopułą do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie (Mosty Małe, Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).

 

Rysunek przedstawia jednokondygnacyjny schron z osadzoną kopułą. Schron prowadzi ogień boczny z dwóch stanowisk bojowych 7,62 mm ckm wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) o równoległych osiach. Trzecie stanowisko ckm znajduje się w orylonie. Sektor ognia skierowany jest w kierunku zapola. Broni podejścia do schronu i rowu diamentowego (brak na rysunku). Pierwotna konstrukcja schronu została już w następnym roku zmodyfikowana. W ścianie bocznej schronu usytuowano szyb dla kopuły pancernej, tak że do minimum zostało ograniczone pole martwe ostrzału w kierunku przedpola. Do szybu kopuły, od strony zaplecza technicznego, prowadziło wejście chronione drzwiami gazoszczelnymi. Projekt schronu przewidywał wyposażenie schronu w pełne zaplecze techniczne ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

Rys. PPK - jednokondygnacyjny schron z kopułą, do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie.
Rys. PPK – jednokondygnacyjny schron z kopułą, do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie.

 

 


PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm

 

Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm (Przyborowo, Osowiecki Rejon Umocniony).

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron broni maszynowej.  Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Podstawowe uzbrojenie to  trzy stanowiska 7,62 mm ckm wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Przed ostrzałem od strony przedpola chronione są odpowiednio uformowaną bryłą schronu. Trzecie stanowisko znajduje się w orylonie i prowadziło ogień w kierunku zapola. Broniło podejścia do strzelnic oraz zapola obiektu. Schron nie posiada pełnego zaplecza technicznego. W ciągu za izbą bojową w orylonie znajduje się kolejno, pomieszczenie dowodzenia, izba załogi i pomieszczenie techniczne na wentylator i filtry przeciwchemiczne. Schron nie posiadał stacjonarnego agregatu prądotwórczego.

Dla schronu z rysunku po prawej stronie przyjąłem określenie: jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm. Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный пулеметный полукапонир на три пулемётные установки c огнём в тыл из крыла и ручной пулемёт. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego z stanowiskiem ckm do ognia ze skrzydła w tył i rkm.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na trzy ckmy i rkm

 

 

Rys. PPK – jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.
Rys. PPK – jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.

 


PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

 

PPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm w widoku od strony zapola.
Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm w widoku od strony zapola (Wólka Zamkowa, Brzeski Rejon Umocniony).

 

Rysunek 01 przedstawia jednokondygnacyjny schron. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych (stanowisko NPS-3).  Ten typ schronu wznoszony był na Linii Mołotowa w kilku wersjach, oznaczanych numerami katalogowymi konstrukcji typowych. Poszczególne wersje schronów mogły się różnić odpornością na ostrzał, kubaturą, planem izb i podstawowym wyposażeniem. Wymienione wersje występowały również w „lustrzanym” odbiciu.

Pomieszczenie dowodzenia, korytarz a zarazem skład amunicji i izba załogi znajduje się w podanej kolejności za izbą bojową, pierwszą od strony orylonu. Schron posiada układ wentylacji z napędem ręcznym lub mechanicznym w przypadku doprowadzenia zasilania z lokalnej sieci energetycznej lub pobliskiego obiektu z pełnym zapleczem technicznym.

Określenie dla schronu (Rys. 01.) będzie następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y i rkm Oryginalna nazwa obiektu, zaczerpnięta z katalogu konstrukcji typowych, brzmi: одноэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки и ручной пулемёт.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

Rys.01. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.
Rys.01. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.

 

Inne wersje jednokondygnacyjnego schronu do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

 

PPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm
Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjęciem ewakuacyjnym w bocznej ścianie izby bojowej (Podemszczyzna, Rawsko-Ruski rejon Umocniony).

 

Konstrukcję jednokondygnacyjnego schronu (Rys. 02.) do ognia bocznego na dwa 7,62 mm ckmy Maxim wz 1910 i rkm dostosowano tak, aby obiekt mógł być wznoszony również na terenach podmokłych lub z wysokim stanem wód gruntowych. Ze względów ekonomicznych starano się wyeliminować konieczność budowy tzw. „wanny”, chroniącej obiekt przed przenikaniem do jego wnętrza wód gruntowych.  Podjęto decyzję o umieszczeniu wyjścia ewakuacyjnego w bocznej ścianie zewnętrznej izby bojowej.

Pomieszczenie dowodzenia, korytarz a zarazem skład amunicji i izba załogi znajduje się w podanej kolejności za izbą bojową, pierwszą od strony orylonu. Schron posiada układ wentylacji z napędem ręcznym lub mechanicznym tylko w przypadku doprowadzenia zasilania z lokalnej sieci energetycznej lub pobliskiego obiektu z pełnym zapleczem technicznym.Uzbrojenie podstawowe pozostawiono bez zmian. Schron nie posiada pełnego zaplecza technicznego.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

 

Rys. 02. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjściem ewakuacyjnym w bocznej ścianie izby bojowej.
Rys. 02. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjściem ewakuacyjnym w bocznej ścianie izby bojowej.

 

 

Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm ze zredukowanym zapleczem i częścią socjalną (Zaruzie, Zambrowski Rejon Umocniony).

 

Opracowano również nową konstrukcję obiektu fortyfikacji stałej, który spełnia wymagania taktyczno – obronne schronu do ognia bocznego na dwa 7,62 mm ckm Maxim wz 1910 i rkm. Schron miał być wyposażony w nowe stanowisko bojowe  – PK 4b. Pancerze skrzynkowe nie zostały osadzone. Rysunek 03 przedstawia rozkład izb.  Ze względów ekonomicznych zredukowano część socjalną i techniczną schronu do minimum. Schron nie został wyposażony w stacjonarny agregat prądotwórczy. Wznoszony był w pobliżu obiektów z pełnym zapleczem techniczny. Za pierwszą izbą bojową od strony orylonu znajduje się izba dowodzenia. Na rysunku zostały zaznaczone dwa otwory technologiczne na nieosadzone pancerze stanowisk bojowych.

 Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

Rys. 03. PPK – Jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.
Rys. 03. PPK – Jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.

 

 


 OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm

 

Fot. Linia Mołotowa. OPPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm (Stara Kamienna, Grodzieński Rejon Umocniony).
Fot. Linia Mołotowa. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm (Stara Kamienna, Grodzieński Rejon Umocniony).

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego. Występował w podstawowym i lustrzanym odbiciu. Podstawowe uzbrojenie stanowiło stanowisko bojowe 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz ciężki karabin maszynowy na podstawie fortecznej Maxim wz. 1910 (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Strzelnice obu izb chronione są orylonem przed ostrzałem od strony przedpola. Schron posiada pełne zaplecze techniczne. W ciągu za izbą bojową dla stanowiska DOT-4 znajduje się skład amunicji i izba załogi. Pomieszczenie dowodzenia umieszczono za izbą stanowiska bojowego NPS-3. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный ОППК  на 1 – 45 мм пушку и одну пулеметную установку и ручной пулемёт. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm.

 

Rys. OPPK - jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną i ckm.
Rys. OPPK – jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną i ckm.

 

 


 OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm

 

Linia Mołotowa. Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę przeciwpancerna i ckm.

 

OPPK – dwukondygnacyjny schron przeznaczony do prowadzenia ognia jednobocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach do ognia bocznego były chronione przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowe uzbrojenie umieszczono w oddzielnych izbach bojowych. W izbie od strony orylonu znajdowało sie stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4). W drugiej izbie mieścił się 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim na lawecie fortecznej z 1939 roku za dwudzielnym skrzynkowym pancerzem (stanowisko NPS-3).

Górna kondygnacja obejmuje jedynie izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, korytarz z szybem do dolnej kondygnacji i miejscem na skład amunicji oraz część wejściową ze śluzą przeciwgazową. Za izbą bojową DOT-4  znajduje się kolejno: skład amunicji i izba dowodzenia. W dolnej kondygnacji umieszczono pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.
Obiekty spełniające wspomniane uwarunkowania były budowane na terenie z niskim poziomem wód gruntowych.

Schron został opisany w opracowaniu: OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm

 

Rys. Górna kondygnacja schronu do ognia bocznego na 45 mm armatę przeciwpancerna i ckm.

 

 


OPPK – jednokondygnacyjny schron  do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm, ze stanowiskiem ckm w orylonie

 

Linia Mołotowa. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na armatę przeciwpancerną i ckm  ze stanowiskiem ckm w orylonie (Dąbrowa – Zambrowski Rejon Umocniony)

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron.  Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Podstawowe uzbrojenie stanowiła 45 mm armata przeciwpancerna wz. 1934 sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz trzy 7, 62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Przed ostrzałem od strony przedpola chronione są odpowiednio uformowaną bryłą schronu. Trzecie stanowisko ckm znajdowało się w orylonie i prowadziło ogień w kierunku zapola. Broniło podejścia do strzelnic.
Za izbą ckm w orylonie znajduje się kolejno: pomieszczenie dowodzenia, izba załogi i pomieszczenie dla filtrów przeciwchemicznych. Schron osiada pełne zaplecze techniczne. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

Dla schronu z rysunku 02 przyjąłem określenie: jednokondygnacyjny schron  na armatę przeciwpancerną i ckm do ognia bocznego ze stanowiskiem  ckm w orylonie (OPPK). Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный ОППК с огнём в тыл из крыла на 1 – 45 мм пушку и две пулеметные установки. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego dla 45 mm armaty i dwóch stanowisk ckm z ogniem ze skrzydła w tył.
Schron występuje również w wersji z kopułą pancerną.

Więcej informacji w opracowaniu: OPPK – schrony na 45 mm armatę i ckm,  z osadzoną kopułą.

 

Rys. Jednokondygnacyjnego schron na armatę przeciwpancerną i ckm do ognia bocznego (OPPK) ze stanowiskiem bojowym ckm w orylonie.
Rys. Jednokondygnacyjnego schron na armatę przeciwpancerną i ckm do ognia bocznego (OPPK) ze stanowiskiem bojowym ckm w orylonie.

 

 


OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.

 

Linia Mołotowa. Dwukondygnacyjny schron OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.

 

Na rysunku górna kondygnacja schronu do ognia bocznego. Podstawowe uzbrojenie stanowiło stanowisko bojowe 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz ciężki karabin maszynowy na podstawie fortecznej Maxim wz. 1910 (stanowisko NPS-3). Zadaniem ciężkiego karabinu maszynowego w orylonie była obrona zapola i podejścia do strzelnic broni podstawowej. Uformowana bryła schronu chroniła strzelnice do ognia bocznego przed ostrzałem od strony przedpola. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał. W lewej izbie bojowej znajdowało się gazoszczelne stanowisko Pz -39 dla ręcznego karabinu maszynowego do obrony wejścia i zapola schronu. W dolnej kondygnacji umieszczono pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi.

 

Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla 45 mm armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie.
Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla 45 mm armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.

 

 


OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm, ckm w orylonie i kopułę pancerną

 

Linia Mołotowa. Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę  i ckm (OPPK), ze stanowiskiem ckm w orylonie i z osadzoną kopułą w stropie (Wielki Dział, Rawsko Ruski Rejon Umocniony).

 

Rysunek przedstawia górną kondygnację schronu z osadzona w stropie polską kopułą pancerną. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu do ognia bocznego była 45 mm armata przeciwpancerna wz. 1934 sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS  oraz 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim na lawetach fortecznych z 1939 r. Stanowiska bojowe o równoległych osiach strzelnic umieszczono w oddzielnych izbach. Drugi ckm posiadał stanowisko w orylonie. Jego zadaniem była obrona zapola. Za izbą bojowa w orylonie znajdowało się pomieszczenie dowodzenia. Na rysunku zaznaczono położenie szybu technologicznego dla kopuły. Szyb mógł posiadać zarys wielokąta foremnego lub koła.

Polskie kopuły uzyskały schrony Przemyskiego Rejonu Umocnionego, Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego, Strumiłowskiego Rejonu Umocnionego, Włodzimiersko-Wołyńskiego Rejonu Umocnionego oraz wybrane nowo budowane obiekty Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego (ros. КОВО – Киевский Особый Военный Округ). Z podanych rejonów umocnionych w granicach Polski znajdują się fortyfikacje Przemyskiego RU i Rawsko-Ruskiego RU.

Schron został opisany w opracowaniu: OPPK – schrony do ognia bocznego na 45 mm armatę i ciężki karabin maszynowy z osadzoną kopułą .

 

 

Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie. Na rysunku nie zaznaczono drugiej czerpni powietrza.
Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla 45 mm armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie. Na rysunku nie zaznaczono drugiej czerpni powietrza.

 


OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę, ckm i rkm.

Linia Mołotowa. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę, ckm i rkm (Zaruzie, Zambrowski Rejon Umocniony).

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron.  Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Występował w dwóch klasach odporności na ostrzał. Podstawowe uzbrojenie stanowiło stanowisko bojowe 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz ciężki karabin maszynowy na podstawie fortecznej Maxim wz. 1910 (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Strzelnice obu izb chronione są orylonem przed ostrzałem od strony przedpola. Obronę wejścia i zapola stanowił jeden rkm gazoszczelnego stanowiska Pz-39 w zewnętrznej izbie bojowej. Schron nie posiada pełnego zaplecza technicznego. W ciągu za izbą bojową dla stanowiska DOT-4 znajdują się pomieszczenia: skład amunicji, izba dowodzenia i izba załogi. Schron nie posiadał pełnego zaplecza technicznego. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный ОППК  на 1 – 45 мм пушку и одну пулеметную установку и ручной пулемёт. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę, ckm i rkm.

Rys. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego dla 45 mm armaty, ckm i rkm.
Rys. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego dla 45 mm armaty, ckm i rkm.

OPK – Dwukondygnacyjny schron do ognia dwubocznego na dwie 45 mm armaty i 2 ckm-y

 

Fot. Linia Molotowa. OPK – Dwukondygnacyjny schron do ognia dwubocznego na dwie 45 mm armaty i 2 ckm-y (Niedźwiadna, Osowiecki Rejon Umocniony).

 

Rys. OPK - Dwukondygnacyjny schron do ognia dwubocznego na dwie 45 mm armaty i 2 ckm-y - schemat górnej kondygnacji.
Rys. OPK – Dwukondygnacyjny schron do ognia dwubocznego na dwie 45 mm armaty i 2 ckm-y – schemat górnej kondygnacji.

Schron do ognia dwubocznego na dwie 45 mm armaty i 2 ckm-y, popularnie nazywany „kaponierą obrony przeciwpancernej”, wznoszono w dwóch kategoriach odporności na ostrzał. Podstawowe uzbrojenie umieszczono w oddzielnych izbach. Przyjęto zasadę, że pierwszym stanowiskiem bojowym od strony orylonu jest 45 mm armata przeciwpancerna wz. 1934 sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4). W kolejnej izbie znajdował się 7,62 mm ciężki karabin maszynowy Maxim 1910 na podstawie fortecznej (stanowisko NPS-3). Stanowiska bojowe rozmieszczono symetrycznie względem osi schronu. Stanowisko obserwatora umieszczono w izbie przy lewym stanowisku NPS-3. Pomieszczenie łączności znajdowało się pomiędzy izbami bojowymi dla DOT 4.
Schron otrzymał pełne zaplecze socjalne i techniczne. Zostało umieszczone w dolnej kondygnacji. Zaplecze techniczne obejmowało izbę filtrów z mechanicznym wentylatorem głównym oraz agregat prądotwórczy z silnikiem wysokoprężnym. Szyb do komunikacji między kondygnacjami znajduje się pomiędzy izbami bojowymi dla DOT 4.
Określenie schronu: двухэтажный ОПК на две 45 мм пушки и на две пулемётные установки.

 

 


Fot. 01. Linia Mołotowa. APK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty. Punkt oporu "Putkowice". 62 Brzeski Rejon Umocniony.
Fot. 01. Linia Mołotowa. APK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty. Punkt oporu „Putkowice”. 62 Brzeski Rejon Umocniony.

APK – jednokondygnacyjny schron artyleryjski do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty

Na zdjęciu (fot.01) jeden z dwóch schronów artyleryjskich do ognia bocznego punktu oporu „Putkowice”, należącego do 62 Brzeskiego Rejonu Umocnionego. Zadaniem schronu było prowadzenie ognia na przedpole sąsiedniego, lewoskrzydłowego punktu oporu „Minczewo”. Zadania wynikające z planu ogni spełniłby każdy ze standardowych dwukondygnacyjnych obiektów artyleryjskich. Ze względu na wysoki poziom wód gruntowych podjęto decyzję o budowie schronu jednokondygnacyjnego.
W ciągu pomieszczeń za pierwszą izbą bojową od strony orylonu znajdował się skład amunicji, izba dowodzenia, izba załogi i maszynownia. W ciągu za drugą izbą bojową umieszczono korytarz wejściowy ze śluzą przeciwgazową, dwa pomieszczenia ze strzelnicami obrony wejścia i pomieszczenie na filtry powietrza.

Przewidziane uzbrojenie jednokondygnacyjnego artyleryjskiego schronu do ognia bocznego (ros. одноэтажный артиллерийский полукапонир на двa 76 мм орудия) to dwie 7,62 mm armaty wz. 1938/1939 za dwuczęściowymi pancerzami skrzynkowymi (stanowisko Ł-17).

Schron został opisany w opracowaniu: APK – jednokondygnacyjny schron artyleryjski do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty

Rys. 01. Linia Mołotowa. APK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty.
Rys. 01. Linia Mołotowa. APK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty.
Fot. Linia Mołotowa. APK - dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty i rkm (Wołkusz, Grodzieński Rejon Umocniony).
Fot. Linia Mołotowa. APK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty i rkm (Wołkusz, Grodzieński Rejon Umocniony).

APK – dwukondygnacyjny schron artyleryjski do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty i rkm

Schron występował w kilku rozwiązaniach konstrukcyjnych. Projekt dwukondygnacyjnego schronu do ognia bocznego na dwie 76,2 mm armaty i rkm, o konfiguracji izb zgodnej ze schematem po prawej stronie, został opracowany w 1940 roku. Zgodnie z założeniami miał być budowany w dwóch klasach odporności na ostrzał. Stanowiska 7,62 mm armat wz. 1938/1939 za dwuczęściowymi pancerzami skrzynkowymi (stanowisko Ł-17), o równoległych osiach strzelnic, umieszczono w dwóch oddzielnych izbach. Wejście do schronu oraz zapole bronione było przez ręczny karabin maszynowy (stanowisko Pz-39) umieszczony w zewnętrznej izbie bojowej. Górna kondygnację schronu przeznaczono na dwie izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, skład amunicyjny i część wejściową do schronu ze śluzą przeciwgazową. Zaplecze socjalne i pełne zaplecze techniczne znajdowało się w dolnej kondygnacji.

Schron został opisany w opracowaniu: APK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty i rkm

 

Rys. Górna kondygnacja dwukondygnacyjnego schronu do ognia bocznego na dwie 76 mm i rkm.
Rys. Górna kondygnacja dwukondygnacyjnego schronu do ognia bocznego na dwie 76 mm i rkm.

 


Fot. Linia Mołotowa. Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty forteczne i rkm (Hamulka, Grodzieński Rejon Umocniony).

Schron do ognia bocznego na dwie 76,2 mm armaty i rkm spełniał identyczne wymagania planu ogni, co wcześniej opisany obiekt.

Projekt został opracowany prawdopodobnie już w 1939 roku. Stanowiska 7,62 mm armat wz. 1938/1939 za dwuczęściowymi pancerzami skrzynkowymi (stanowisko Ł-17), o równoległych osiach strzelnic, umieszczono w dwóch oddzielnych izbach. Nie zastosowano rowu diamentowego. Zrzut łusek następował do zbiorników pod fundamentem obiektu.

Do obrony zapola przewidziano ręczny karabin maszynowy (stanowisko Pz-39), umieszczony w zewnętrznej izbie bojowej. Dwie strzelnice wewnętrzny broniły wejścia do schronu. Górna kondygnację przeznaczono na dwie izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, skład amunicyjny, korytarz z szybem łączącym kondygnacje i część wejściową do schronu ze śluzą przeciwgazową. Zaplecze socjalne i pełne zaplecze techniczne znajdowało się w dolnej kondygnacji.

Schron został opisany w opracowaniu: APK – dwukondygnacyjny schron artyleryjski do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty i rkm

 

Rys. 01. Górna kondygnacja dwukondygnacyjnego schronu na dwie 76 mm armaty i rkm.

 

 


Linia Mołotowa. APK - dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm.
Linia Mołotowa. APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm (Wielki Dział, Rawsko -Ruski Rejon Umocniony).

 

APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm w orylonie

 

Rysunek prezentuje jeden z kilku typów schronów artyleryjskich do ognia jednobocznego na dwie 7,62 mm armaty, wznoszonych na Linii Mołotowa. Obiekt jest dwukondygnacyjny. Stanowiska 7,62 mm armat, o równoległych osiach strzelnic, umieszczono w dwóch oddzielnych izbach. Stanowisko 76,2 mm armaty fortecznej wz. 1938/1939 za skrzynkowym dwuczęściowym pancerzem staliwnym określano w nomenklaturze sowieckiej jako zestaw Ł-17.
Bryła schronu została zaprojektowana tak, aby strzelnice armat chronione były przed ogniem bocznym. W wysuniętej części schronu – tworzącej orylon, umieszczono stanowisko ckm Maksim wz. 1910 (NPS-3). Zapewniało obronę zapola i podejścia do strzelnic broni głównej. Przed ścianą boczną z głównym uzbrojeniem wykonano rów diamentowy.
Górna kondygnacja obejmowała izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, magazyn amunicji oraz zespół wejściowy. Pomieszczenie dowodzenia znajduje się pomiędzy izba bojową w orylonie a centralną izbą dla stanowiska Ł-17. W dolnej części schronu zaplecze socjalne i techniczne.

Oryginalna nazwa schronu brzmi: двухэтажный артиллерийский полукапонир на двa 76 мм орудия и одну пулеметную установку с огнём в тыл из крыла czyli dwukondygnacyjny schron artylerii do ognia jednobocznego  na dwie 76 mm armaty z ckm obrony zapola.

Schron został opisany w opracowaniu: APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm w orylonie

 

 

Rys. APK - dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm. Górna kondygnacja.
Rys. APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm. Górna kondygnacja.

 


 

Linia Mołotowa. APK - dwukondygnacyjny schron na dwie 62 mm armaty, ckm w orylonie i rkm obrony wejścia i zapola (Przyborowo, Osowiecki Rejon Umocniony).
Linia Mołotowa. APK – dwukondygnacyjny schron na dwie 76 mm armaty, ckm w orylonie i rkm obrony wejścia i zapola (Przyborowo, Osowiecki Rejon Umocniony).

APK – dwukondygnacyjny schron artyleryjski do ognia bocznego na dwie 76 mm armaty, ckm w orylonie i rkm obrony wejścia

 

Rysunek prezentuje schron do ognia jednobocznego na dwie 76,2 mm armaty, ckm w orylonie i rkm. Obiekt jest dwukondygnacyjny. Wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał. Stanowiska 76,2 mm armat wz. 1938/1939 za skrzynkowym dwuczęściowym pancerzem staliwnym (stanowisko Ł-17), o równoległych osiach strzelnic, umieszczono w dwóch oddzielnych izbach. W orylonie, chroniącym strzelnice armat przed ostrzałem od strony przedpola, umieszczono stanowisko ckm Maksim wz. 1910 (stanowisko NPS-3). Zapewniało obronę zapola i podejścia do strzelnic broni głównej. Obronę wejścia i zapola zapewniał ręczny karabin maszynowy, umieszczony za gazoszczelną strzelnicą (stanowisko Pz-39) w zewnętrznej izbie bojowej Ł-17.

Górna kondygnacja obejmowała izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia za izbą ze stanowiskiem NPS-3, magazyn amunicji, korytarz z szybem łączącym obie kondygnacje oraz zespół wejściowy ze śluzą gazoszczelną. Szyb wyjścia ewakuacyjnego przesunięty względem wejścia do schronu. W dolnej części schronu zaplecze socjalne i techniczne.

Schron został opisany w opracowaniu: APK – dwukondygnacyjny schron na dwie 76 mm armaty, ckm w orylonie i rkm

 

APK - Górna kondygnacja schronu na dwie 62 mm armaty, ckm w orylonie i rkm obrony wejścia i zapola.
APK – Górna kondygnacja schronu na dwie 76 mm armaty, ckm w orylonie i rkm obrony wejścia i zapola.

 


 

Linia Mołotowa. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy (Wołkusz, Grodzieński Rejon Umocniony).
Linia Mołotowa. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy (Wołkusz, Grodzieński Rejon Umocniony).

 

PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm

Schron bojowy fortyfikacji stałej na dwa karabiny maszynowe (dalej w skrócie POT na dwa ckmy) został zaprojektowany przez Biuro Projektowo-Konstrukcyjne Głównego Zarządu Wojenno-Technicznego Armii Czerwonej w kilku wersjach. Pierwsze rozwiązania przeznaczone były dla potrzeb umocnień „Linii Stalina”, budowanych w 1938 roku. W późniejszym okresie, zastosowano je z powodzeniem na Linii Mołotowa. Zgodnie z projektem główne uzbrojenie umieszczono w dwóch izbach bojowych. Łączny sektor ostrzału broni głównej wynosił 115 stopni. Schron otrzymał pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi.

Schron został opisany w opracowaniu: PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy

Rys. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy. Górna kondygnacja.
Rys. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy. Górna kondygnacja.


 

Linia Mołotowa. PDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm (Wielki Dział, Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).

PDOT –  jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron na dwa stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych – NPS-3 i rkm (ros. одноэтажная ПДОТ на две пулемётные установки и ручной пулемёт), dalej w skrócie PDOT.

Obiekt na dwa stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych występował na Linii Mootowa w kilku rozwiązaniach konstrukcyjnych. Jednokondygnacyjny schron ze stanowiskiem rkm za pancerzem Pz-39 do obrony wejścia i zapola został opracowany w 1940 roku i umieszczony w katalogu konstrukcji typowych. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał. Prezentowany na rysunku jest w lustrzanym odbiciu. Stanowiska bojowe 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych z 1939 roku chronione były staliwnymi gazoszczelnymi pancerzami skrzynkowymi (zestaw NPS-3). Każde z obu stanowisk znajdowało się w oddzielnej izbie bojowej. Łuski usuwane były po przez gazoszczelne zrzutnie do zbiorników pod fundamentem schronu. Izby izolowane były drzwiami gazoszczelnymi. Łączny sektor ostrzału broni głównej schronu wynosił 115 stopni a sektor ostrzału każdego stanowiska bojowego NPS -3 był równy 60 stopniom. Sektory ognia poszczególnych stanowisk bojowych uzupełniały się dopiero w odległości około 40 metrów od schronu. Opracowany projekt stanowił „ekonomiczną” wersję, dla nowo budowanych fortyfikacji Linii Mołotowa, dwukondygnacyjnego obiektu z 1938 roku. Jednokondygnacyjny schron na 2 ckmy nie otrzymał pełnego zaplecza technicznego ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym.

 

 

 

Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm.
Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm obrony wejścia i zapola.

 


 

Fot. Linia Mołotowa. PDOT - dwukondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe i rkm w widoku od strony przedpola (Hrebcianka Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).
Linia Mołotowa. PDOT – dwukondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe i rkm w widoku od strony przedpola (Hrebcianka, Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).

PDOT – dwukondygnacyjny schron na trzy ckm i opcjonalnie rkm

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron (OPDOT). Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna (DOT-4) i dwa ckm (NPS-3). Stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS znajduje się w izbie bojowej w osi schronu.  W prawej izbie znajduje się stanowisko 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). Pomieszczenie dowodzenia oraz magazyn na amunicję rozmieszczono za izbą bojową DOT-4 a izba załogi za izbą bojową dla stanowiska NPS-3. Schron wyposażono w zewnętrzną strzelnicę obrony wejścia i zapola. Schron nie został wyposażony w pełne zaplecze techniczne.

Określenie dla schronu to: jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm.

Oryginalna nazwa obiektu brzmi: одноэтажная ОПДОТ на 1 – 45 мм пушку, одну пулемётную установку и один ручной пулемёт.

Schron został opisany w opracowaniu: PDOT – dwukondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm.

Rys. PDOT – schemat górnej kondygnacji schron na trzy ckmy i rkm.
Rys. PDOT – schemat górnej kondygnacji schron na trzy ckmy i rkm.

 


 

Linia Mołotowa. PDOT –  Jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm od strony przedpola. (Podemszczyzna – Rawsko-Ruski Rejon Umocniony)

 

PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron na trzy ckmy i rkm (ros. одноэтажная ПДОТ на три пулемётные установки и ручной пулемёт, dalej w skrócie PDOT). Obiekt na trzy stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych występował w kilku rozwiązaniach konstrukcyjnych. Schron został opracowany w 1940 roku i został umieszczony w katalogu konstrukcji typowych. Stanowiska bojowe 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych z 1939 roku chronione były staliwnymi gazoszczelnymi pancerzami skrzynkowymi (stanowisko NPS-3). Każde z trzech stanowisk znajdowało się w oddzielnej izbie bojowej. Przejścia pomiędzy izbami zamykane były drzwiami gazoszczelnymi. Łączny sektor ostrzału broni głównej schronu wynosił 170 stopni a sektor ostrzału każdego stanowiska bojowego NPS -3 był równy 60 stopniom. Sektory ognia poszczególnych stanowisk bojowych uzupełniały się dopiero w odległości 43 metrów od schronu.

Schron został opisany w opracowaniu: PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm

Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe.
Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe.


 

Linia Mołotowa. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm (Podbiele, Zambrowski Rejon Umocniony).

 

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm

 

Rysunek prezentuje górną kondygnację dwukondygnacyjnego schronu (OPDOT). Górna kondygnacja obiektu to dwie izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, wyodrębniony ciąg komunikacji między kondygnacjami oraz część wejściowa do schronu. Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) i 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). Stanowisko DOT-4 znajduje się w izbie bojowej w osi schronu. Do składu amunicji prowadziło wejście z izby bojowej DOT-4. W prawej izbie znajduje się stanowisko bojowe NPS-3. W ciągu za izbą bojową ckm zlokalizowano korytarz z szybę komunikacyjnym do dolnej kondygnacji oraz pomieszczenie dowodzenia.
Obiekt uzyskał pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi.

Określenie dla schronu to: jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm. Oryginalna nazwa obiektu brzmi: одноэтажная ОПДОТ на 1 – 45 мм пушку и одну пулемётную установку.

 

 

 

Rys. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm. Górna kondygnacja.
Rys. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm. Górna kondygnacja.


 

Linia Mołotowa. OPDOT – Jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm i rkm. (Ciemnoszyje, Grodzieński Rejon Umocniony).

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm i rkm

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron (OPDOT). Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna (DOT-4) i dwa ckm (NPS-3). Stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS znajduje się w izbie bojowej w osi schronu.  W prawej izbie znajduje się stanowisko 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3).

pomieszczenie dowodzenia oraz magazyn na amunicję znajduje sie za izba bojową DOT-4 a izba załogi za izba bojowa dla stanowiska NPS-3. Schron wyposażono w zewnętrzną strzelnicę obrony wejścia i zapola. Schron nie został wyposażony w pełne zaplecze techniczne.
Określenie dla schronu to: jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm. Oryginalna nazwa obiektu brzmi: одноэтажная ОПДОТ на 1 – 45 мм пушку, одну пулемётную установку и один ручной пулемёт.

Schron został opisany w opracowaniu: OPDOT – jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm  i rkm

Rys. Jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm.
Rys. Jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm.

 


 

Fot. Linia Mołotowa. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie (Zambrowski Rejon Umocniony).

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie

Rysunek przedstawia konfigurację podstawowego uzbrojenia i izb jednokondygnacyjnego schronu na dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4). Budowa obiektu nie została ukończona. Linią przerywaną zaznaczono położenie niewykonanych ścian działowych.
Obiekt miał posiadać pełne zaplecze techniczne ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym i izbą filtrów przeciwchemicznych. Za prawą izbą bojową NPS-3 zlokalizowano w ciągu kolejno izbę filtrów i maszynownię. Wspomniane pomieszczenia posiadają większą wysokość. Za centralną izbą  bojową NPS-3 znajduje się kolejno pomieszczenie dowodzenia i izba załogi. W ciągu za lewą izba dla stanowiska DOT-4 zlokalizowano korytarz ze składem amunicji oraz pomieszczenie z ujęciem wody i strzelnicą obrony wejścia.
Schrony tego typu wznoszone były na terenie z wysokim stanem wód gruntowych. Obiekt na zdjęciu został doposażony w ościeżnice i nasyp kamienno-ziemny w drugiej połowie lat pięćdziesiątych zeszłego stulecia.

Rys. OPDOT - jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie.
Rys. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie.

 


 

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie

Rysunek przedstawia konfigurację podstawowego uzbrojenia i izb jednokondygnacyjnego schronu na dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w centralnej izbie. Budowa obiektu nie została ukończona. Schrony tego typu wznoszone były na terenie z wysokim stanem wód gruntowych.

Za lewą izbą bojową dla stanowiska NPS-3 zaplanowano pomieszczenie dla układu napowietrzania schronu (dwie czerpnie powietrza umieszczono w korytarzu wejściowym), maszynownię oraz pomieszczenie magazynowe. W ciągu za centralną izbą bojową dla stanowiska DOT-4 znajdował się skład amunicji, korytarz i śluza przeciwgazowa. Za prawą izbą dla stanowiska NPS-3 mieściło się pomieszczenie dowodzenia, izba załogi i pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia.

Schron tego typu znajduje się w pobliżu miejscowości Podemszczyzna. Punkt oporu wchodził w skład Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego.

Rys. jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie.
Rys. OPOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie.

 


 

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w prawej izbie

Rysunek przedstawia konfigurację podstawowego uzbrojenia i izb jednokondygnacyjnego schronu na dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w prawej izbie. Konstrukcję schronu zaprojektowano dla terenu o wysokim poziomie wód gruntowych. Budowa obiektu nie została ukończona. Schron tego typu znajduje się w pobliżu miejscowości Podemszczyzna. Punkt oporu wchodził w skład Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego.

Za prawą izbą bojową dla stanowiska DOT-4 zaplanowano położenie maszynowni ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym i izby dla filtrów przeciwchemicznych z głównym wentylatorem napowietrzającym. Równolegle poprowadzono skład na skład amunicji, korytarz łączący izbę załogi ze śluzą przeciwgazową, pomieszczenie socjalne z WC oraz izbę z wyjściem ewakuacyjnym. Wyjście ewakuacyjne, zabezpieczone rzędem pionowo ustawionych profili dwuteowych prowadzi do korytarz wejściowego.

W ciągu za centralną izbą bojową dla stanowiska NPS-3 umieszczono pomieszczenie dowodzenia, izbę załogi oraz izbę z ujęciem wodny i ze strzelnicą obrony wejścia do schronu. Woda niezbędna była do układu chłodzenia stanowiska NPS-3, układu chłodzenia silnika wysokoprężnego agregatu prądotwórczego, dla potrzeb socjalnych załogi schronu.

Rys. OPDOT - jednokondygnacyjny schron na 2 ckmy i 45 mm armatę w prawej izbie.
Rys. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na 2 ckmy i 45 mm armatę w prawej izbie.

 


 

Linia Mołotowa. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 mm armatę przeciwpancerną w prawej izbie (Przyborowo,  Osowiecki Rejon Umocniony).

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 armatę przeciwpancerną w prawej izbie

 

Rysunek prezentuje górną kondygnację schronu na dwa ckmy i 45 mm armatę w prawj izbie. Obiekt o konfiguracji uzbrojenia i izb stanowi lustrzane odbicie wcześniej opracowanej konstrukcji nr 80 z katalogu konstrukcji typowych z 1940 roku. Oba typy schronów można zwiedzać w pobliżu miejscowości Przyborowo (powiat kolneński). Przynależne były do Osowieckiego Rejonu Umocnionego. Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) i dwa 7,62 mm ckm (stanowisko NPS-3). Stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS znajduje się w prawej izbie bojowej. W dwóch pozostałych izbach umieszczono stanowiska 7,62 mm ciężkich karabinów maszynowych Maxim wz. 1910. Pomieszczenie dowodzenia zlokalizowano bezpośrednio za centralną izbą ze stanowiskiem NPS-3. Skład amunicji znajduje się za izbą bojową DOT-4. Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało się zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi.

Określenie dla schronu to: dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 mm armatę przeciwpancerną w prawej izbie  (OPDOT). Oryginalna nazwa obiektu brzmi: двухэтажная ОПДОТ на две пулемётные установки  и  45 мм пушку  в правом каземате.

 

Schron został opisany w opracowaniu: OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 mm armatę przeciwpancerną

Rys. Górna kondygnacja schronu na dwa ckm-y i 45 mm armatę w prawej izbie (OPDOT).
Rys. Górna kondygnacja schronu na dwa ckm-y i 45 mm armatę w prawej izbie (OPDOT).


OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy, 45 mm armatę w prawej izbie i rkm.

Dwukondygnacyjny schron na 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w prawej izbie uzyskał dodatkową strzelnicę (stanowisko Pz-39) na ręczny karabin maszynowy do obrony wejścia i zapola. Za lewą izbą stanowiska NPS-3 znajduje się pomieszczenie dowodzenia ze strzelnicą obrony wejścia. Za izbą bojową dla stanowiska DOT-4 zaplanowano pomieszczenie z szybem do komunikacji między kondygnacjami. W tej samej izbie umieszczono gazoszczelne stanowisko Pz-39 dla ręcznego karabinu maszynowego. Umieszczenie śluzy przeciwgazowej za centralna izbą bojową pozwoliła na zmniejszenie kubatury schronu.

 

Rys. OPDOT - dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy, 45 mm armatę w prawej izbie i rkm.
Rys. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy, 45 mm armatę w prawej izbie i rkm.

 

 

 

 


OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie

Konstrukcja schronu została opracowana dla potrzeb nowo budowanych rejonów umocnionych na nowej zachodniej granicy ZSRR (nieformalna nazwa – Linia Mołotowa). Została umieszczona w katalogu konstrukcji typowych z 1940 roku. Planowano wznoszenie obiektu w dwóch klasach odporności na ostrzał. Podstawowe uzbrojenie umieszczono gazoszczelnych pomieszczeniach. Dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) znajdują się w bocznych izbach a  45 mm armata przeciwpancerna wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w centralnej. Górna kondygnacja składa się z izb bojowych, pomieszczenia dowodzenia (za lewą izbą NPS-3), składu na amunicję i części wejściowej. W dolnej kondygnacji znajduje się pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi. Komunikację między kondygnacjami zapewniał szyb,  zamykany gazoszczelną klapą.

 

Rys. OPDOT -górna kondygnacja schronu na 45 mm armatę w centralnej izbie i dwa ckmy.
Rys. OPDOT -górna kondygnacja schronu na 45 mm armatę w centralnej izbie i dwa ckmy.

 

 


 

Linia Mołotowa. OPDOT - dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie.
Linia Mołotowa. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie.

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie

Rysunek prezentuje konfigurację uzbrojenia i izb górnej kondygnacji schronu na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne sprzężone z 7,62 mm ciężkimi karabinami maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4)  i 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) w centralnej izbie. Projekt schronu dotyczył takiej konfiguracji planu ogni punktu oporu, który przewidywał, że najbardziej obciążanym stanowiskiem bojowym, zgodnie z przewidywanym kierunkiem natarcia nieprzyjaciela, będzie stanowisko DOT-4 w prawej izbie bojowej. Za centralną izbą bojową dla stanowiska bojowego NPS-3 zlokalizowano pomieszczenie dowodzenia. Za prawą izbą bojową stanowiska DOT-4 umieszczono skład amunicji.
Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało sie pełne zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi. Część wejściową do schronu rozwiązano w standardowy sposób. Ciężkie gazoszczelne drzwi wejściowe do schronu nie były narażone na bezpośredni ostrzał dzięki odpowiedniej konfiguracji korytarza wejściowego. Wejście do korytarza zamknięte było drzwiami kratowymi.

OPDOT - dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie
OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie. Górna kondygnacja.


 

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 mm armaty i ckm w prawej izbie

Uzbrojenie schronu to trzy 45 mm armaty przeciwpancerne wz. 1934, każda sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4).  W prawej strzelnicy został umieszczony 7,62 mm ckm Maxim wz. 1910 na podstawie fortecznej (stanowisko NPS-3). Schron posiada wyjątkowo dobrze opracowana konfigurację izb. Po lewej stronie, w ciągu za izbami bojowymi dla DOT-4 znajduje się skład amunicji. Na przeciwko składu, w ciągu za izba bojową ckm, umieszczono pomieszczenie dowodzenia.

Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało sie zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi.

Obiekt o konfiguracji izb i uzbrojenia zgodnym z rysunkiem umieszczono w katalogu konstrukcji z 1940 roku jako podstawowy. Zakładano wznoszenie obiektu w dwóch klasach odporności na ostrzał. Występował również w konfiguracji w lustrzanym odbiciu.

 

Linia Mołotowa. OPDOT – schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej (двуэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и одну пулемётную установку в правом каземате).

 

 


 

Fot. 01. Widok dwukondygnacyjnego schronu na trzy armaty przeciwpancerne (3 zestawy DOT-4).
Linia Mołotowa. ODOT – dwukondygnacyjny schron na trzy armaty przeciwpancerne – 3 zestawy DOT-4. (Prosienica,  Zambrowski Rejon Umocniony).

ODOT – dwukondygnacyjny schron na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne

 

Rysunek przedstawia dwukondygnacyjny schron (ODOT). Podstawowe uzbrojenie schronu to trzy 45 mm armaty przeciwpancerne wz. 1934, każda sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS.  W terminologii sowieckiej takie stanowisko armaty przeciwpancernej za dwudzielnym staliwnym pancerzem funkcjonowało pod nazwą stanowiska DOT-4 (dalej DOT-4). Podstawowe uzbrojenie schronu umieszczono w trzech strzelnicach. Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało się pełne zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi.
Określenie dla schronu to: dwukondygnacyjny schron na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne (ODOT). Oryginalna nazwa obiektu jeszcze w 1940 roku brzmi: двухэтажная ОПДОТ на три 45 мм пушки.

Schron został opisany w opracowaniu : ODOT – dwukondygnacyjny schron na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne

Rys. Górna kondygnacja schronu na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne (ODOT).
Rys. Górna kondygnacja schronu na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne (ODOT).

 

 


 

Linia Mołotowa. Widok schronu pozorno – bojowego do ognia bocznego dla dwóch ckm od strony przedpola (Wóla Zamkowa, Brzeski Rejon Umocniony).

Schron pozorno – bojowy.

Obiekty pozorne były typem budowli fortecznej wyjątkowo rzadko stosowanym na „Linii Mołotowa”. Rysunek po prawej stronie przedstawia schron pozorno bojowy do ognia bocznego. Dwie ciekawe konstrukcje schronów pozorno-bojowych, zachowały się w pobliżu miejscowości Wólka Zamkowa. W widoku od strony nieprzyjaciela, posiadały wszystkie charakterystyczne cechy ciężkich obiektów bojowych fortyfikacji stałej. Uzbrojone schrony pozorne miały utrudniać nieprzyjacielowi rozpoznanie rzeczywistej siły umocnień i położenia schronów bojowych. W pierwszej fazie walki skutecznie absorbowały środki ogniowe nieprzyjaciela. Swoim ogniem mogły wypełniać martwe pola obrony.

Rysunek po prawej stronie przedstawia schron pozorno bojowy do ognia bocznego.

Schron został opisany w opracowaniu:  Schrony pozorno-bojowe – Linia Mołotowa

Linia Mołotowa. Schron pozorno - bojowy do ognia bocznego.
Linia Mołotowa. Schron pozorno – bojowy do ognia bocznego.

 


[01] Tomasz Wesołowski, “Linia Mołotowa” Sowieckie fortyfikacje graniczne z lat 1940-1941 na przykładzie 62 Brzeskiego Rejonu Umocnionego, Białystok 2001.

[02] “Альбом №5/40 типовых сооружений с основными габаритными и огневыми схемами для посадки на местности” Проектно-конструкторского бюро Главного военно-инженерного управления Красной Армии, 1940-го года издания.

 

 

Linia Mołotowa – Układ usuwania gazów prochowych w schronie OPDOT na dwa ckm-y i armatę ppanc

Posted on Posted in Fortyfikacje, Sowiecki schron bojowy, Wyposażenie schronu
Izby bojowe (2)
Fot. 01. Widok ściany działowej w lewej izbie na ckm. -a. wsporniki dla górnego zbiornika układu chłodzenia ckm, -b. trzy kotwy dla pompy wodnej, -c. wsporniki pod podstawę z wentylatorem i silnikiem elektrycznym, -d. otwór technologiczny na przewód doprowadzający gazy prochowe do wentylatora.
SONY DSC
Fot. 02. Widok ściany działowej między izbami z otworem technologicznym na przewód doprowadzające gazy prochowe do wentylatora.

Konstrukcja dwukondygnacyjnego schronu OPDOT na dwa ckm-y (zestaw NPS-3) i armatę przeciwpancerną (zestaw DOT-4) w prawej izbie została opracowana na zlecenie Głównego Zarządu Inżynieryjnego Armii Czerwonej w 1940 roku.

W lewej izbie bojowej zamontowano na dwóch wspornikach (Fot.01. -c) wentylator promieniowy KP-4 do usuwania gazów prochowych z 3 izb bojowych. Ze względu na ograniczoną powierzchnię i konieczność zapewnienia dostatecznego miejsca dla żołnierza obsługującego napęd ręczny (awaryjny), zdecydowano się na poprowadzenie przewodu doprowadzającego gazy prochowe do wentylatora przez technologiczny otwór w ścianie (Fot. 01. -d i Fot. 02.). Po osadzeniu rury zamurowywano otwór technologiczny. Takie rozwiązanie umożliwiło umieszczenie wentylatora przy powierzchni ściany. W innych typach schronów (np. OPPK) wykonywano w ścianie pionowy kanał na przewód doprowadzający gazy prochowe do wentylatora. Na zastosowanie wspomnianego rozwiązania w omawianym schronie nie pozwalała grubość ściany działowej pomiędzy izbami, która wynosiła około 30 cm. Fot. 02 prezentuje centralną izbę bojową na ckm. Na zdjęciu widoczne są uchwyty dla rur odprowadzających gazy prochowe. Jeden, dla poziomego odcinka przewodu, przebiegającego przy ścianie nad pancerzem stanowiska bojowego, znajduje się pod stropem (po prawej stronie zdjęcia). W prawym narożu izby, w połowie wysokości pomiędzy stropem a prostokątnym otworem technologicznym w ścianie, umieszczono uchwyt dla pionowej rury, doprowadzającej gazy prochowe do wentylatora.

 

 

Lewa izba bojowa
Rys. 01. Widok izby bojowej dla ckm. Układ odsysania gazów prochowych bez naniesionego układu chłodzenia ckm. -1. izby bojowe na ckm, -3. izba dowodzenia. – a. rura doprowadzająca gazy prochowe do wentylatora, – b. wentylator, – c rura odprowadzająca gazy na zewnątrz schronu.

 

Fot. 039. Strop lewej izby bojowej. Uchwyty do mocowania rur układu odprowadzania gazów prochowych. W głębi po prawej stronie rura osadzona w ścianie do odprowadzania gazów prochowych na zewnątrz schronu.
Fot. 03. Strop lewej izby bojowej na ckm w widoku od strony naroża z wentylatorem. Uchwyty do mocowania rur układu odprowadzania gazów prochowych. W głębi po prawej stronie rura osadzona w ścianie do odprowadzania gazów prochowych na zewnątrz schronu. Po lewej stronie wejście do izby.

Rys. 01 prezentuje lewą izbę bojową na ckm (zestaw NPS-3). Na rysunku nie uwzględniono układu chłodzenia ckm. Usunięto górny zbiornik układu chłodzenia ckm, który był umieszczony nad stanowiskiem wentylatora.  Więcej informacji dotyczących usuwania gazów prochowych ze stanowisk bojowych w sowieckich  schronach znajduje się w opracowaniu pt. Układ usuwania gazów prochowych w schronach „Linii Mołotowa”.

Rys. Górna kondygnacja schronu na dwa ckm-y i 45 mm armatę w prawej izbie (OPDOT).
Rys. Górna kondygnacja schronu na dwa ckm-y i 45 mm armatę w prawej izbie (OPDOT).