Zrzutnia ręcznych granatów w czechosłowackiej fortyfikacji

Posted on Posted in Czechosłowacki schron, Fortyfikacje, Wyposażenie schronu
Fot. 01. Zrzutnia granatów z zamknięciem, stosowana w czechosłowackiej fortyfikacji okresu międzywojennego.

 

Fot. 02. Stanowisko obrony bezpośredniej. (od lewej) zrzutnia granatów z zamknięciem, wlot otworu na peryskop do obserwacji martwego pola, peryskop, strzelnica broni ręcznej.
Rys. 01. Zastosowanie zrzutni granatów. Wariant W1 – dla dwukondygnacyjnego schronu z rowem diamentowym. Zastosowano ten sam kąt pochylenia rury zrzutni dla wszystkich podstawowych grubości ścian. Wariant W2 – dla jednokondygnacyjnego schronu. Zastosowano zróżnicowany kąt pochylenia rury zrzutni w zależności od grubości ściany (na podstawie archiwalnego rysunku z 2.09.1936 roku).

 

Granátový skluz – to cze­skie okre­śle­nie zrzut­ni gra­na­tów [01]. W cze­cho­sło­wac­kiej fortyfikacji stałej za­czę­to ją stan­dar­do­wo sto­so­wać w nowo bu­do­wa­nych obiek­tach od 1937 roku, zgodnie z projektem z 1936 roku. Jej za­da­niem była bez­po­śred­nia obro­na oto­cze­nia schro­nu, które znaj­do­wa­ło się w mar­twym polu ostrza­łu strzel­nic. Pro­blem nad­zo­ru mar­twych pól w obiek­tach for­ty­fi­ka­cji sta­łej roz­wią­za­no przy po­mo­cy optycz­ne­go pe­ry­sko­pu. Obiek­tyw pe­ry­sko­pu wy­su­wa­ny był na ze­wnątrz obiek­tu po­przez sko­śnie osa­dzo­ną rurę w ze­wnętrz­nej ścia­nie schro­nu.

Zrzut­nia po­sia­da ma­syw­ne uchyl­ne za­mknię­cie, które chro­ni­ło ob­słu­gu­ją­ce­go ją żoł­nie­rza przed ob­ra­że­nia­mi w wy­ni­ku przed­wcze­snej eks­plo­zji gra­na­tu. Klapę, za­bez­pie­cza­ją­cą wlot zrzut­ni, można było uchy­lić po wcze­śniej­szym jej od­ry­glo­wa­niu po­przez prze­su­nię­cie w płasz­czyź­nie czoła zrzut­ni (po skosie w dół). Klapa, po opuszczeniu, opadała pod własnym ciężarem i samoczynnie ryglowała się dzięki zastosowaniu dwóch spiralnych sprężyn. Dlatego też podczas osadzania zrzutni granatów należało zachować odchylenie oś obrotu klapy od pionu mniejsze niż 45 stopni. Zamknięcie zrzutni osadzone było na staliwnej rurze o średnicy 100 mm. Zrzutnię granatów osadzano sko­śnie w ścia­nie ze­wnętrz­nej.

Opracowano dwa warianty zastosowania zrzutni granatów. Wariant W 1 (Rys. 01) dotyczył dwukondygnacyjnych schronów z rowem diamentowym. Ówczesna standardowa głębokość rowu w czechosłowackiej fortyfikacji stałej wynosiła 3,00 metry. Zrzutnię granatów osadzano w wybranym pomieszczeniu górnej kondygnacji na wysokości około 80 cm nad poziomem posadzki. Rura zrzutni granatów umieszczona była skośnie w ścianie pod kątem 45 stopni niezależnie od grubości ściany.

Wariant W 2 (Rys. 01) dotyczył zastosowania zrzutni granatów w schronach jednokondygnacyjnych. W tym przypadku osadzano ją na wysokości od 160 do 170 cm nad poziomem posadzki. Rura zrzutni granatów umieszczana była skośnie w ścianie o grubości w zakresie od 80 do 125 cm pod kątem 40 stopni. Tylko w przypadkach grubości ścian wynoszącej 150 cm stosowano 35 stopniowy kąt pochylenia. Wylot rury znajdował się około 50 cm nad poziomem gruntu. Tam też wy­ko­ny­wa­no be­to­no­wą wy­lew­kę. Była nie­zbęd­na dla ini­cja­cji ude­rze­nio­we­go za­pal­ni­ka cze­cho­sło­wac­kie­go ręcz­ne­go gra­na­tu wz. 34 [02], jed­ne­go z dwóch typów bę­dą­cych na uzbro­je­niu sił zbroj­nych Cze­cho­sło­wa­cji. Wlot zrzut­ni znaj­do­wał się wyjątkowo wysoko, tak aby gra­nat wz.34 posiadał niezbędny czas na uzbrojenie się oraz osiągnięcia od­po­wied­niej pręd­ko­ści, nie­zbęd­nej do ini­cja­cji ude­rze­nio­we­go za­pal­ni­ka. Prze­pro­wa­dzo­ne próby ujaw­ni­ły za­wod­ność za­sto­so­wa­ne­go roz­wią­za­nia. Gra­nat, wy­jąt­ko­wo bez­piecz­ny dla ob­słu­gu­ją­ce­go, nie mógł być sto­so­wa­ny do walki na ma­łych od­le­gło­ściach. Zastosowany za­pal­nik ude­rze­nio­wy nie gwa­ran­to­wał sku­tecz­ne­go za­dzia­ła­nia w przy­pad­ku zbyt małej pręd­ko­ści lub ude­rze­nia w mięk­ki grunt.

Za­ist­nia­ły pro­blem roz­wią­za­ła opra­co­wa­na na po­cząt­ku 1938 roku nowa kon­struk­cja gra­na­tu z pi­ro­tech­nicz­nym za­pal­ni­kiem cza­so­wym.  Po­my­sło­daw­cą był cze­ski in­ży­nier Ja­ro­slav Ve­lin­sky. Gra­nat wz. 38 wpro­wa­dzo­no na uzbro­je­nie w kwiet­niu 1938 roku.

 

Fot. 03. Zdjęcie pokrywy zrzutni granatów zamieszczone na portalu aukcyjnym „Aukro” (https://aukro.cz). Po prawej stronie dwie spiralne sprężyny powodujące ryglowanie się pokrywy w pozycji „zamknięte”.

 

Fot. 04. Zdjęcie pokrywy zrzutni granatów zamieszczone na portalu aukcyjnym „Aukro” (https://aukro.cz).

 


[01] –  Opracowanie aktualizowano w dniu 1.09.2020 r.
[02] – Więcej w opracowaniu o ręcznych granatach – Ruční granáty – Jan Kara

 

Podziękowania dla pana Vladek Vacha
za udostępnienie dokumentacji archiwalnej
czechosłowackiej zrzutni granatów.

Zrzutnia ręcznych granatów obronnych – Goulotte à grenade (1932)

Posted on Posted in Fortyfikacje, Francuski schron, Wyposażenie schronu

Rys. 01. Zrzutnia ręcznych grantów obronnych.
1. Stalowa rura zrzutni, 2. Korpus mechanizmu zrzutni granatów ręcznych, 3. Rygiel gniazda zrzutowego, 4. Popychacz z uchwytem, 5. Zatrzask, 6. Boczne zamknięcie gniazda zrzutowego, 7. Otwór boczny gniazda zrzutowego, 8. Ręczny granat obronny, 9. Docisk granatu, 10. Sprężyna docisku granatu [01].

 

Fot. 01. Mechanizm zrzutni granatów ręcznych w pozycji gotowej do użycia. Na uchwycie popychacza zawieszono zaczep do usuwania zawleczki granatu obronnego. Zaczep zawsze zamocowany był do metalowego łańcucha w pobliżu mechanizmu (Fot. Robert Haag).
Fot. 02. Mechanizm zrzutni granatów z gniazdem zrzutowym gotowym do załadowania  (Fot. Robert Haag).

 

 

Zrzutnia ręcznych granatów obronnych (fr. Goulotte à grenade) miała zapewnić skuteczną obronę schronu podczas bezpośredniego ataku. Stosowano ją z powodzeniem od 1932 roku [02] we francuskiej fortyfikacji stałej okresu międzywojennego. Zrzutnie granatów ręcznych służyły do bezpośredniej obrony tylnej ściany schronu i rowu diamentowego. Wyjątkowo prosta w obsłudze a zarazem bezpieczna dla obsługi schronu zrzutnia granatów wyeliminowała stosowane początkowo w obiektach Linii Maginot strzelnice broni maszynowej. Strzelnice broni maszynowe komplikowały konstrukcję obiektów fortecznych i podnosiły koszt ich wykonania. Angażowały obsadę schronu do stałego nadzoru bardzo wąskiego sektora obrony.
Stalowa rura (Rys. 01. 1) wraz z mechanizmem zrzutu ręcznych granatów była osadzona w zewnętrznej ścianie schronu. Jej kąt pochylenia 45 stopni gwarantował swobodny spadek granatów pod wpływem siły grawitacji. Wylot rury znajdował się nad poziomem gruntu lub rowem diamentowym. Zwłoka zapalnika wynosi około 4 sekund. Mechanizm zrzutni dostosowany był do ręcznych grantów obronnych F1 wz. 15 [03].
Na gwintowanym zakończeniu stalowej rury osadzony został mechanizm zrzutni granatów. Zdjęcie 01 prezentuje mechanizm zrzutni granatów w pozycji gotowej do użycia. Gniazdo zrzutni jest zaryglowane.
Dostęp do gniazda zrzutni uzyskuje się po odblokowaniu zatrzasku (Rys. 01. 5) i obrocie górnej części mechanizmu – rygla (Rys. 01. 3). Zdjęcie 02 prezentuje mechanizm zrzutni z gniazdem zrzutowym gotowym do załadowania.  Granat wsuwany jest do gniazda tak, aby dźwignia spustowa znalazła się w czworokątnym kanale docisku (Fot. 03). Granat podtrzymywany jest przez docisk (Rys. 01. 9) ze sprężyną (Rys. 01. 10). Granat odbezpieczany jest ręcznie przy pomocy zaczepu.  Do tego celu służy boczny otwór (Rys. 01. 7) w korpusie zrzutni (Fot. 05). Granat z unieruchomioną, ale odbezpieczoną dźwignią spustową, nadal podtrzymywany jest przez docisk. Zaczep zwyczajowo mocowany był do korpusu zrzutni za pomocą łańcuszka.
Zamknięcie gniazda zrzutni następuje poprzez obrót górnej części mechanizmu do pozycji, jak na zdjęciu 01.  Mechanizm rygla znajduje się w pozycji „zamknięte”. Zrzut granatu, w dowolnie wybranym przez obsługę momencie, następuje przez dynamiczne przesunięcie uchwytu popychacza (Rys. 01. 4) w dół. Zwolnienie dźwigni spustowej przez docisk inicjuje zapalnik granatu. Granat spada rurą zrzutni na zewnątrz schronu. Po wypchnięciu granatu z gniazda zrzutni sprężyna powoduje samoczynny powrót popychacza do pierwotnego położenia.

 

Fot. 03. Załadowane gniazdo zrzutowe z dociskiem (z kanałkiem na dźwignię spustową zapalnika) (Fot. Robert Haag).
Fot. 04. Widok zrzutni granatów z bocznym otworem do usuwania zawleczki granatu (Fot. Robert Haag).
Fot. 05. Widok otworu do usuwania zawleczki granatu (Fot. Robert Haag).
Fot. 06. Strzelnica do obrony rowu diamentowego w bloku bojowym małej grupy warownej „Sentzich” (poniżej strzałki).

[01] –  Tymczasowa instrukcja dotycząca uzbrojenia w schronach bojowych piechoty w rejonach umocnionych z 12 sierpnia 1937 r (fr. l’instruction provisoire sur l’arment en service dans les casemates d’infanterie de région fortifiée du 12 aout 1937).
[02] – Wcześniej budowane obiekty Linii Maginot otrzymały strzelnice broni ręcznej. Przykładem może być mała grupa warowna A 16 Sentzich (A16 Petit ouvrage de Sentzich), sektora ufortyfikowanego „Thionville” Linni Maginot.
[03] – Użycie ręcznych granatów obronnych D37  wykluczał zapalnik Mle 35 zastosowany w tym modelu granatu.

 

 

Merci à Mr Robert Haag pour
avoir pris et partagé des photos.

Zrzutnia ręcznych granatów w polskiej fortyfikacji (1939 r.)

Posted on Posted in Polski schron, Wyposażenie schronu

 

 

Fot. 01. Widok stanowiska bojowego ciężkiego karabinu maszynowego w schronie w pobliżu miejscowości Śmiłowice. Po prawej stronie zrzutnia granatów z uchylonymi stalowymi drzwiczkami. Zdjęcie wykonano w 2005 roku.

 

Rys. 01. Rysunek zrzutni granatów, opracowany przez pana Janusza Miniewicza na podstawie pomiarów z 1975 roku, pochodzi z opracowania pt. „OŚRODEK OPORU WĘGIERSKA GÓRKA 1939” Poznań 2000. B – kanał zrzutni, C – uchylna pytka.

 

Schrony fortyfikacji stałej, wznoszone na terenie Polski w 1939 roku, zaczęto wyposażać w zrzutnie granatów ręcznych. Zrzutnie służyły do likwidowania martwych pół występujących w bezpośredniej obronie schronu. Przykładowe położenie zrzutni granatów prezentuje zdjęcie schronu bojowego przy moście w Nowogrodzie nad Narwią. Zrzutnie o odmiennej konstrukcji były już wcześniej stosowane w schronach budowanych na wschodnich terenach Polski.
Konstrukcja zrzutni jest wyjątkowo prosta. Składała się z kanału zrzutowego (Rys. 01, B), uchylnej płytki (Rys. 01, C) i stalowych drzwiczek zamykających wlot zrzutni. Kanał zrzutowy umieszczany był w ścianie zewnętrznej schronu. Jego wylot znajdował się nad poziomem gruntu. Zabezpieczony był od strony wnętrza schronu stalowymi drzwiczkami oraz uchylną płytą. Stalowe drzwiczki posiadały gazoszczelne zamknięcie, konstrukcyjnie rozwiązane jak w przypadku strzelnic dla broni ręcznej z 1939 roku. Uchylna płytka, opadająca samoczynnie i zamykająca kanał pod wpływem siły ciężkości, eliminowała oddziaływanie odłamków lub fali uderzeniowej w przypadku wcześniejszego rozerwania się granatu.

 

Fot. 02. Zrzutnia granatów z uchylonymi stalowymi drzwiczkami. Brak uszczelki (z elementami dociskowymi), zapewniającej gazoszczelność zamknięcia. Zdjęcie wykonano w 2005 roku.

 

Fot. 03. Widok drzwiczek zrzutni granatów. Brak uszczelki (z elementami dociskowymi), zapewniającej gazoszczelność zamknięcia. Zdjęcie wykonano w 2005 roku.

 

Fot. 04. Widok drzwiczek zrzutni granatów z ryglem.

 

Żołnierz obsługujący zrzutnię granatów musiał otworzyć drzwiczki zamykające wlot rzutni. Odbezpieczyć granat. Wprowadzić go do kanału zrzutowego po wcześniejszym odchylenie płytki. Granat pokonywał kanał zrzutni pod wpływem siły grawitacji. Uchylna płytka powracała na swoje wcześniejsze miejsce i zamykała wlot rzutni granatów. Granat, po opuszczeniu zrzutni, miał się rozerwać przed ścianą schronu.

 

Fot. 05. Widok zrzutni granatów z zamkniętą płytką, zabezpieczającą przed odłamkami lub falą detonacyjną. Brak drzwiczek.

 

Fot. 06. Widok zrzutni granatów z uchyloną płytką, zabezpieczającą przed odłamkami lub falą detonacyjną. Brak drzwiczek.