Rozpoznanie i późniejsza analiza obiektów czechosłowackiej fortyfikacji stałej w 1938 roku spowodowała konieczność opracowania nowych konstrukcji stanowisk ogniowych. Część dotychczasowych konstrukcji standardowych obiektów fortyfikacji stałej uznano za niespełniające wymogów pola walki. Podjęto decyzję o opracowaniu szeregu nowych konstrukcji obiektów fortyfikacji stałych, które w zależności od zaistniałych warunków terenowych i zadań bojowych mogły zapewnić skuteczną obronę pozycji. Założono, że poszczególne obiekty te będą wznoszone według tej samej niezmiennej dokumentacji technicznej. Uzyskano możliwość sprawnego planowanie pozycji obronnej zarówno pod względem realizacji zadań bojowych jak i przyznanych funduszy. W procesie budowy pozycji pozwalało na sprawne przygotowanie całego procesu logistycznego i zamówień na dostawy surowców, elementów pancernych i wyposażenia oraz śledzenia na bieżąco ponoszonych kosztów. Dla tworzonej serii konstrukcyjnej standardowych schronów zdecydowano się na wprowadzenie nowej klasy odporności na ostrzał określanej jako B neu. Oznaczało to, że obiekty budowane zgodnie z nowymi założeniami będą posiadały żelbetowe ściany o grubości 2 metrów. Założono, że konstrukcja obiektu będzie odporna na ciągły ostrzał pociskami kalibru 220 mm, na pojedyncze trafienie pociskiem kalibru 280 mm a w przypadku bombardowania na uderzenie w strop bomby lotniczej 500 kg, a w ścianę o wadze 50 kg. Stanowiska ogniowe, zaprojektowane w klasie odporności B neu, podobnie jak we wcześniejszym okresie obiekty w klasie odporności B1, miały stanowić podstawę pozycji obronnej. Wczesne konstrukcje stanowisk ogniowych w klasie odporności B neu otrzymały numery do 100 [01] a nowo opracowywane do końca sierpnia 1939 roku w ramach jednego projektu koncepcyjnego otrzymały numerację od 101 do 130. Dlatego też popularnie nazywane były serią „setek” określanych mianem „Rote” ze względu na czerwony kolor numeracji. Opracowane projekty stanowisk ogniowych w kilku wariantach otrzymały dodatkowe oznaczenia literowe. Projekt o numerze 107 przygotowano w czterech wariantach:
– Regelbau R 107a – MG Doppel Kasematte mit Kleinstglocke und Flankierungsanlage – schron do ognia dwubocznego, z małą kopułą obserwacyjną i stanowiskiem do ognia flankującego wejście i zapole,
– Regelbau R 107b – MG Doppel Kasematte mit Sehrohr und Flankierungsanlage – schron do ognia dwubocznego, z peryskopem do obserwacji i stanowiskiem do ognia flankującego wejście i zapole,
– Regelbau R 107c – MG Doppel Kasematte mit Kleinstglocke – schron do ognia dwubocznego, z małą kopułą obserwacyjną
– Regelbau R 107d – MG Doppel Kasematte mit Sehrohr – schron do ognia dwubocznego, z peryskopem do obserwacji.
Przy projektowaniu obiektów nowej serii zwrócono szczególną uwagę na zabezpieczenie strzelnic broni maszynowej przed bocznym ostrzałem. Stalowa płyta, osłaniająca izbę bojową dla ciężkiego karabinu maszynowego, dotychczas standardowo mocowana w płaszczyźnie zewnętrznej ściany obiektu, będzie w nowo opracowanych stanowiskach ogniowych cofnięta w głąb konstrukcji aż do wewnętrznej powierzchni ściany. Zwiększenie grubości ścian zewnętrznych i stropu do 2,00 metrów wymusiło zastosowanie płyt o wyższej odporności na przebicie pociskiem przeciwpancernym. Na wstępnym etapie prac wykonano również dokumentację obiektu z niegazoszczelnymi, dwudziestocentymetrowymi płytami typu 6 P7. Docelowo przewidziano stosowanie gazoszczelnej płyty pancernej 78 P9 o grubości 20 cm ale w pierwszym okresie obiekty te otrzymały typowe elementy pancerne w klacie odporności B1. Dodatkową osłonę przed ostrzałem nieprzyjaciela miały zapewnić wysunięte orylony.
Gruntownie przebudowano strefę wejścia do obiektu. Korytarz wejściowy zabezpieczono drzwiami kratowymi. Ze względu na wysoką odporność na działanie fali uderzeniowej ładunków dynamitu stanowiły trudną do pokonania przeszkodę dla grup uderzeniowych nieprzyjaciela. Strzelnica umieszczona w osi korytarza umożliwiała jego skuteczną obronę. Wprowadzenie załamania korytarza pod kątem prostym uniemożliwiało nieprzyjacielowi bezpośredni ostrzał drzwi wejściowych. Część korytarza na przeciwko drzwi wejściowych do śluzy wykorzystano na nisze detoksykacyjną i szafę na odzież ochronną. Tu też znajdowało się optymalne miejsce do składowania suchych toalet.
Dla celów porównawczych zestawiono dwie konstrukcje obiektów regulaminowych, które realizowały identyczne główne zadania bojowe. Na rysunku 01 po lewej stronie umieszczono plan obiektu nowej serii czerwonych „setek” Regelbau 105a rote (niem. Regelbau MG- Doppel Kasematte mit Kleinstglocke und Flankierungsanlage). Jest to schron ze stanowiskiem ckm do prowadzenia ognia bocznego. Obserwację pola walki umożliwiała mała kopuła dla obserwatora piechoty 90 P9 a w przypadku wersji Regelbau R 105b peryskop optyczny. Obronę wejścia i zapola zapewniało stanowisko flankujące w oddzielnej izbie. Na rysunku po prawej stronie umieszczono plan jego starszego odpowiednika, schronu bojowo-obserwacyjnego B1-3 z małą kopułą obserwacyjną 9 P7 (niem. MG-Schrtenstand mit Kleinstglocke). Bezpośrednią obronę wejścia w R 105 umożliwiało stanowiska osłonięte płytą stalową ze strzelnica typu 48 P8 [02]. Dla celów porównawczych nie można było wykorzystać obiektu do ognia dwubocznego, gdyż taki obiekt nie stanowił standardowej konstrukcji poprzedniej serii regulaminowych stanowisk ogniowych.
Opracowane w okresie pokoju obiekty serii „setek” stanowiły bazę do opracowania konstrukcji kolejnych obiektów „czasu wojny”. Ze względu na przyjętą numerację określane były serią „pięćsetek”.
Obiekt
Każde z dwóch stanowisk karabinów maszynowych na podstawach fortecznych w Regelbau R 107 prowadziło ogień boczny w przeciwnych kierunkach, prostopadłych do osi obiektu. Do osłony stanowisk bojowych ckm zastosowano w pierwszym okresie stalowe, dziesięciocentymetrowe płyty 7 P7 a późniejszym okresie gazoszczelne płyty 76 P8 o grubości 20 cm. W pierwszym przypadku uzbrojenie stanowiska bojowego stanowił karabin maszynowy MG 08 na postawie fortecznej ustawionej na saniach mocowanych do blaszanego stolika typu 375 S01. Obsługę stanowiska stanowił dowódca i 4 żołnierzy. Standardowym wyposażeniem izby był składany stół z uchylnym blatem 0,90 x 0,45 m, mocowany do bocznej ściany. Był niezbędny do taśmowania amunicji.
Gazoszczelna płyta 76 P8 wymagała zastosowania karabinu maszynowego MG 34 na podstawie fortecznej 34. Izba bojowa, osłonięta płytą tego typu, powinna posiadać bezpośrednie odprowadzenie zużytego powietrza na zewnątrz przy pomocy przewodu osadzonego w ścinie obiektu. Warunek ten jednak nie został utrzymany w wyniku błędów budowlanych, zarówno w nowo wznoszonych schronach serii „setek”, ale również serii „pięćsetek”. Wejście do izby bojowej zabezpieczały dwudzielne drzwi pancerne typu 434 P01.
Stanowisko obserwacyjne
Stanowisko obserwacyjne, zlokalizowane w czołowej części obiektu, zapewniało okrężną obserwację pola walki. W schronie R 107a i R 107c obserwator prowadził nadzór pola walki ze stanowiska w małej kopule obserwacyjnej typu 90 P9 [03]. Pięć wąskich szczelin zabezpieczały przesuwne w poziomie zasuwy, z których tylko jedna mogła pozostawać w położeniu „otwarte” podczas prowadzenia obserwacji. Siedzisko na obrotowym wsporniku zapewniało obserwatorowi wygodną pozycję przy każdego z pięciu przezierników oraz dostęp do małego, składanego stolika do prowadzenia notatek. Stoliki mocowane były poniżej szczeliny obserwacyjnej. Precyzyjne określenie położenia celu umożliwiał peryskop optyczny Pz.B.W.F.5a (niem. Panzer-Beobachtungs-Winkel-Fernrohr 5a). Położenie osi każdego przeziernika określone było jednoznacznie przez pierścień kątomierza, zorientowanego zgodnie z siatką topograficzną. W celu precyzyjnego ustalenia celu został wyskalowany w tysięcznych. Kątowi równemu 360 stopni odpowiadało 6400 tysięcznych. Poniżej podziałki kątomierza znajdowała się podziałka sektorowa dla każdego przeziernika. Wartość zerowa podziałki sektorowej znajdowała się w osi przeziernika i wzrasta symetrycznie co 25 tysięcznych do wartości 725 tysięcznych (łącznie 1450 tysięcznych). Kierunek celu określany był na podstawie położenia przeziernika względem skali pierścienia kątomierza a następnie korygowany o wielkość odczytu na podziałce sektorowej.
W przypadku Regelbau R 107b i R 107d obserwator prowadził obserwację pola walki za pomocą peryskopu wysuwanego poprzez strop obiektu. Peryskop ustawiony był na statywie o regulowanej wysokości, który ustawienie peryskopu w pozycji:
– spoczynkowej,
– czuwania,
– obserwacji.
Szyb peryskopu zabezpieczono pancerzem 735 P3 [04]. Tego typu stanowisko, jako jedyne w Polsce, zostało odtworzone w schronie Regelbau R 514 [05] na Dąbrowieckiej Górze, wschodzącym w skład fortyfikacji Przedmościa Warszawy (niem. Berückenkopf Warschau). Wejście do izby ze stanowiskiem obserwacyjnym zamykały dwudzielne drzwi pancerne typu 434 P01.
Śluza bezpieczeństwa
Część bojowa schronu została oddzielona od izby gotowości bojowej korytarzem, który spełniał rolę śluzy przeciwgazowej – śluzy bezpieczeństwa. Wejście do obu pomieszczeń bojowych dla broni maszynowej i izby ze stanowiskiem obserwatora piechoty zabezpieczały dwudzielne drzwi pancerne typu 434 P01 ze strzelnicą broni ręcznej w górnej części. Wejście do magazynu amunicyjnego zabezpieczono lekkimi drzwiami gazoszczelnymi typu 19 P7. Wyjątkowo praktycznie rozwiązano problem szybkiego zajęcia stanowisk w obu izbach bojowych i na stanowisku obserwacyjnym mimo, że wąski korytarz oddzielający część roboczą schronu od socjalnej posiadał szerokość 1,10 m. Przejście pomiędzy izbą gotowości bojowej a korytarzem zabezpieczono drzwiami przesuwnymi 26 P8. Ten typ drzwi nie utrudniał jednoczesnego poruszania się żołnierzy w kierunku lewej i prawej izby bojowej w celu szybkiego zajęcia stanowisk.
Izba gotowości bojowej
Centralne pomieszczenie obiektu – izba gotowości bojowej miała zapewnić dwunastoosobowej załodze właściwy komfort wypoczynku. Każdy z członków obsady otrzymał składaną pryczę (o wymiarach 1,86 x 0,66 m). Istotnym wyposażeniem izby był gazoszczelny piec Wt 80 z nakładką lub Wt 80k z płytą grzewczą o średnicy 365 mm. Utrzymywał stałą temperaturę w pomieszczeniu oraz umożliwiał podgrzewanie posiłków i przygotowanie gorących napojów.
Wyposażenie izby gotowości bojowej uzupełniały dwa składane stoły z blatami o wymiarach 1,10 x 070 m wraz z zestawem po 8 składanych taboretów 0,30 x 0,30 m. Broń załogi składowana była w stojakach na 2 lub 4 karabiny. Stojak na 2 i na 4 karabiny umieszczono w korytarzu pomiędzy częścią bojową a izbą gotowości bojowej. Kolejny stojak na 4 karabiny znajdował się w przejściu do stanowiska obrony wejścia i zapola. Przy pryczach umieszczono haki na ubranie a na ścianach zamocowano wąskie półki półki o długości 0,90 m. Oddzielne półki przeznaczono na ekwipunek obsady oraz na wyposażenie schronu. Dwie dłuższe półki o wymiarach 2,0 x 0,30 m oraz jedną 1,00 x 0,30 m na tornistry umieszczono w korytarzu. Również przewidziano półkę 0,32 x 0,16 m na telefon. Została zamocowana do ściany w pomieszczeniu gotowości bojowej po prawej stronie wejścia do śluzy przeciwgazowej. Stojak na narzędzia ręczne umieszczono w izbie gotowości bojowej przy ścianie pomiędzy wejściem do śluzy przeciwgazowej i izby ze stanowiskiem flankującym (obrony wejścia i zapola).
Lekkimi drzwiami gazoszczelnym typu 19 P7 zabezpieczono przejście z izby gotowości bojowej do wejściowej śluzy przeciwgazowej i pomieszczenia ze stanowiskiem flankującym. Przejście pomiędzy pomieszczeniami posiadało typową szerokość równą 0,80 m. Natomiast przejście z izby gotowości bojowej do schowka – podręcznego magazynu zamykały drzwi 59 P8 stosowane w przypadku szerokości przejścia rzędu 0,60 m.
Przewidziano również możliwość opuszczenia schronu w przypadku zasypania wejścia lub zaklinowania się drzwi wejściowych. W przypadku braku możliwości udrożnienia przejścia przy pomocy dostępnych narzędzi załoga mogła wydostać się na zewnątrz przy pomocy wyjścia ewakuacyjnego. Przejście o szerokości 0,60 m i wysokości 0,80 m w ścianie bocznej schronu od strony izby gotowości bojowej zabezpieczały lekkie gazoszczelne drzwi 410 P9. Na zewnątrz obiektu można było wydostać się po:
– usunięciu dwóch rzędów stalowych belek dwuteowych,
– rozbiciu cienkiej ceglanej ścianki,
– usunięciu sypkiego piasku z pionowego szybu.
Wyjście ewakuacyjne nie gwarantowało załodze bezpiecznego opuszczenia obiektu podczas trwania walki. Pionowy szyb ewakuacyjny, zabezpieczony prefabrykowanymi elementami betonowymi prze zasypaniem, kończył się na poziomie stropu.
Stanowisko flankujące – stanowisko obrony wejścia i zapola schronu
Stanowisko flankujące występowało w wariancie schronu R 107 z wyróżnikiem „a” i „b”. W dokumentacji z 1940 roku osłonięte było płytą stalową typu 483 P2 o grubości 3 cm. Duża czworokątna strzelnica o szerokości 0,21 m umożliwiała skuteczną obronę zapola ogniem flankującym przy pomocy karabinu maszynowego osadzonego w uchwycie mocowanym poniżej strzelnicy.
W obiektach wznoszonych w klasie odporności B neu na terenach Prus Wschodnich w 1940 roku do osłabnięcia tego stanowiska zastosowano kombinację dwóch płyt o grubości 10 cm każda. Od strony izby umieszczano standardowa płytę 7 P7 a od zewnętrznej dodatkową płytę typu płytę 726 P3 [06] o tej samej grubości. Takie też rozwiązanie otrzymał zachowany w świetnym stanie obiekt typu Regelbau R 107 a o numerze taktycznym 49 (Bauwek 49) w Piszu. Zaletą tego rozwiązania oprócz podwyższonej odporności na przebicie pociskiem przeciwpancernym była możliwość prowadzenia ognia z karabinu maszynowego ustawionego na pomocniczej podstawy fortecznej oraz obserwacji sektora ognia poprzez przeziernik bez konieczności otwierania strzelnicy, co skutkowało dekompresją pomieszczenia.
Wejściowa śluza przeciwgazowa
Wejściowa śluza przeciwgazowa zapobiegała przedostawaniu się skażonego powietrza z zewnątrz do przestrzeni schronu. Było to małe pomieszczenie zabezpieczone od zewnątrz dwudzielnymi drzwiami pancernymi typu 434 P01 ze strzelnica karabinową w górnej części. Ukształtowanie korytarza wejściowego uniemożliwiało ich bezpośredni ostrzał. Dojścia do nich broniła strzelnica obrony wejścia oraz drzwi kratowe. Wejście do śluzy od strony izby gotowości bojowej zabezpieczały lekkie drzwi przeciwgazowe typu 19 P7. W śluzie przeciwgazowej umieszczono pompę motylkową, która zabezpieczała wodę pitną i do celów technicznych. Była niezbędna do chłodzenia luf karabinów maszynowych MG 08 w starszych obiektach z płytami typu 7 P7.Ujęcie wody mogło znajdować się w śluzie lub na zewnątrz obiektu, pomiędzy wejściem a strzelnicą stanowiska flankującego. Przy bocznej ścianie ustawiono stojak na 2 karabiny obsady schronu oraz szafę na ubrania ochronne.
Wentylacja obiektu
W obiekcie wydzielono trzy strefy. W pierwszej strefie, określanej jako „czysta” znalazły się pomieszczenia, do których nie mogły dostać się gazy bojowe podczas ataku chemicznego nieprzyjaciela lub skażone powietrze gazami prochowymi. W omawianym obiekcie do tej grupy zaliczała się izba gotowości bojowej oraz przyległy do niej magazynek podręczny. Od zewnętrznych źródeł zanieczyszczenia izolowała ją zewnętrzna śluza przeciwgazowa a przed skażeniem gazami prochowymi śluza bezpieczeństwa.
Druga strefa, określona jako „skażona”, obejmowała obie izby bojowe ze stanowiskami karabinów maszynowych do ognia boczne, izbę ze stanowiskiem flankującym, izbę obserwatora piechoty oraz śluzę przeciwgazową. W pomieszczeniach tych mogło nadal znajdować się powietrze o zmniejszającym się skażeniu w wyniku pracy filtro-wentylatorów typu HES 1,2. Termin „skażone powietrze” obejmował zanieczyszczenie powietrza gazami bojowymi lub gazami prochowymi. Obowiązywała zasada, że powietrze skażone gazami prochowymi powinno być bezpośrednio usuwane na zewnątrz schronu. W przypadku izb bojowych z płytami 7 P7 powietrze usuwane było bezpośrednio na zewnątrz poprzez duże, czworokątne strzelnice o wymiarach 0,22 x 0,30 m. Gazoszczelne płyty 78 P9, osadzane w później wznoszonych obiektach, wymagały innego rozwiązania. Skażone powietrze usuwane było na zewnątrz schronu przez przewód poprowadzony przez żelbetową ścianę. Jego wlot w izbie bojowej ckm-u zabezpieczono jednokierunkowym zaworem nadciśnieniowym 4ML01. Wylot przewodu znajdował się na powierzchni rozglifienia strzelnicy i chroniony był standardowym pancerzem.
Trzecia strefa obejmowała pomieszczenia, w których mogło napływać skażone powietrze mimo sprawnie pracującego układu wentylacji. Do tych pomieszczeń należała wejściowa śluza przeciwgazowa oraz korytarz wejściowy.
W schronie Regelbau R 107 zastosowano układ wymuszonego obiegu powietrza, który obejmował dwie grupy pomieszczeń. Do pierwszej należały izby bezpośrednio napowietrzane a do drugiej izby napowietrzane pośrednio. Do pierwszej grupy zaliczały się obie izby bojowe do ognia bocznego. Pewne wątpliwości budzi sposób napowietrzana izby gotowości bojowej Regelbau R 107. W części obiektów serii „setek” izba ta była napowietrzane w sposób pośredni, mimo że filtro-wentylator HES był w niej zamontowany. Strumień przefiltrowanego powietrza z wentylatora kierowany był bezpośrednio do podręcznego magazynu a następnie powietrze w wyniku różnicy ciśnień przepływało rura wentylacyjną do izby gotowości bojowej. Do pomieszczeń pośrednio napowietrzanych w R 107a należy zaliczyć śluzę bezpieczeństwa, izbę ze stanowiskiem karabinu do ognia flankującego, wejściową śluzę przeciwgazową oraz korytarz wejściowy. Rozkład przewodów wentylacyjnych i kierunek przepływu powietrza prezentuje plan Regelbau R 107a. Magazyn amunicji, którego wejście zabezpieczały lekkie drzwi gazoszczelne typu 19 P7, nie został objęty układem wymuszonego przepływu powietrza.
Regelbau R 107a w Piszu
Nadzór na budową obiektu Regelbau R 107a w Piszu znajdował się w gestii 3 Sztabu Saperów Fortecznych (niem. Festungspionierstab 3 Lötzen) z siedzibą w Lötzen (obecnie Giżycko). Konstrukcja schronu została dostosowana do przyjętych założeń taktyczno obronnych. Konfiguracja i kubatura izb nie uległa radykalnej zmianie z wyjątkiem izby ze stanowiskiem flankującym. Kubatura izby została powiększona. Stanowisko karabinu maszynowego zostało osłonięte zestawem dwóch płyt o grubości 10 cm każda. Rozwiązanie to było typowe w latach 1939 – 1940 dla obiektów planowanych i wzniesionych w klasie odporności B neu na nowo powstających pozycjach obronnych w Prusach Wschodnich.
Dokonano korekty grubości ścian. Modyfikacji uległa północna ściana obejmująca strzelnicę lewej izby bojowej oraz północna, czołowa ścian obiektu wraz z orylonami. Grubość tych ścian została zwiększona ze standardowych 2,00 m dla obiektów w klasie odporności na ostrzał B neu do 3,00 metrów. Wykonano płytę detonacyjną przed północną ściną obiektu. Przedłużono również oba orylony, tak aby w większym stopniu osłaniały strzelnice przed ogniem nieprzyjaciela. Zrezygnowano z przedłużenia tylnej ściany obiektu w obu kierunkach. Wykonano również od strony północnej na całej długości ściany płytę detonacyjną.
Autor niniejszej publikacji nie dotarł do projektu budowlanego stanowiska ogniowego nr 49 i korespondencji związanej z jego budową. Zgodnie z obowiązującymi zasadami zmiany konstrukcyjne schronu regulaminowego (niem. Regelbau), powinny być właściwie umotywowane i przedstawione do akceptacji instytucji nadrzędnej dla Sztabu Saperów Fortecznych 3, czyli Inspekcji Fortyfikacji I w Królewcu (niem. Festungsinspektion I Königsberg). Właściwy Sztab Saperów zobowiązany był do przygotowania dokumentacji dotyczącej zmian. Przyjętym sposobem było wykonanie na kalce technicznej części obiektu ze zmianami w tej samej podziałce co dołączony do dokumentacji zgłoszeniowej rysunek standardowej konstrukcji, którą planowano zmodyfikować. Przezroczysta kalka nałożona na rysunek, na której nanoszono zmiany projektowe, umożliwiała szybkie porównanie stanu pierwotnego i zaproponowanej modyfikacji. Takie złożenie dokumentacji określane było w języku niemieckim jako „Deckpause” [07]. Z zachowanej korespondencji Sztabu Saperów Fortecznych 13 z Komendanturą Saperów Fortecznych VIII z sierpnia 1939 roku wynika, że zmiany konstrukcji były akceptowane. W zależności od zakresu wprowadzanych zmian proces ich akceptacji wymagał przeprowadzenia wizji lokalnej przez Dowódcę Saperów Fortecznych lub funkcjonariusza delegowanego w zastępstwie. Wspomniana wymiana korespondencji dotyczyła zmiany konstrukcji czterech Regelbau R 107b. Zdecydowano się na obrócenia obu izb bojowych o kąt 32 stopni. Celem zmian było zapewnienie ciągłości pól ostrzału między sąsiednimi stanowiskami bojowymi na pozycji obronnej wznoszonej w zakolach rzeki Saary (rozbudowa uzupełniająca odcinka Konz-Ockfen).
Przypisy:
[01] – Śląskie Panzerwerki – Regelbau Rote 97, Część I, Śląskie Panzerwerki – Regelbau Rote 97, Część II
[02] – Zamknięcie strzelnicy broni ręcznej 48P8 – Gewehrschartenverschluss.
[03] – Kleinstglocke 90P9 – Mała kopuła obserwatora piechoty.
[05] – Regelbau R 514 – schron do ognia bocznego na ckm.
[06] – Zestaw płyt 7P7 i 726P3 dla stanowiska obrony wejścia i zapola schronu.
[07] – T84-249 Bl. 601 Pismo: Az. 39 b (VII) Nr. / 759/39 g, Bezug: Fest .- Pi .- Stab 13 Az. Los Ik b (Vlid), Br.B.Nr. 1700/39 g v. 29. 7 Trier, den 3.8.1939.