Sperrstand – stanowisko ogniowe wznoszone przy drogach Pozycji Olsztyneckiej

Część I

Opracował: Franz Aufmann
Fot. 01. Widok izby bojowej dla 3,7 cm armaty przeciwpancernej Pak 35/36 schronu bojowego Sp. 97 od strony przedpola.

 

Fot. 02. Izba bojowa dla 7,92 mm ciężkiego karabinu maszynowego MG 08 od strony przedpola.

W ramach rozbudowy Pozycji Olsztyneckiej wykonano 11 „stanowisk zaporowych” (niem. Sperrstand), wzniesionych przy ważnych szlakach komunikacyjnych. Stanowiska ogniowe uzbrojono w broń przeciwpancerną oraz maszynową. Kurt Burk, niemiecki historyk fortyfikacji, w publikacji pt. „Die deutschen Landesbefestigungen im Osten 1919-1945” przedstawił hipotezę, że wspominane obiekty zostały wybudowane w dwóch etapach. W 1938 roku, w ramach pierwszego etapu wzniesiono schrony dla broni maszynowej z odpowiednim zapleczem socjalnym, pozwalającym na prowadzenie skutecznej obrony. Natomiast w 1939 roku do istniejących już obiektów dobudowano izby bojowe dla 3,7 cm polowej armaty przeciwpancernej Pak 35/36.

Z pośród 11 wzniesionych schronów bojowych, obiekt w pobliżu Wikna zasługuje na szczególną uwagę. Wyróżnia się odmienną konstrukcją i silniejszym uzbrojeniem. Został wzniesiony po zachodniej strony drogi z Wikna do Nidzicy, około 1,5 km na południe od Wikna. Schron został tak usytuowany, aby armata przeciwpancerna mogła prowadzić z izby bojowej ogień na wprost, wzdłuż osi blisko półkilometrowego, prostego odcinka drogi.

 

 

Rysunek Hauba
Rys. 01. Dwusektorowy schron broni maszynowej B1-6, z niezbędnymi zmianami oraz przyległa izba bojowa dla 3,7 cm armaty przeciwpancernej Pak 35/36.Po lewej stronie schron bojowy broni maszynowej. Po prawej stronie izba bojowa dla armaty przeciwpancernej. Obie części schronu zostały na rysunku rozsunięte.
1. Izba bojowa dla 7,92 mm ckm MG 08, prowadząca ogień wzdłuż osi drogi, 2. Izba bojowa ckm dla 7,92 mm ckm MG 08 rozszerzająca sektor ognia broni maszynowej do 118 stopni, 3. Korytarz, izba gotowości bojowej, 5. Wartownia, 6. Śluza przeciwgazowa, 7. Izba bojowa dla 3,7 cm armaty przeciwpancernej Pak 35/36, 8. Magazyn amunicyjny, 9. Stanowisko lekkiego karabinu maszynowego do obrony wejścia i zapola schronu, 10. Strzelnica obrony wejścia, 11. Przejście do izby bojowej armaty przeciwpancernej, 12. Wyjście ewakuacyjne, 13. Wejście do schronu.
Fot. 03. Lewa izba bojowa dla 7,92 mm ciężkiego karabinu maszynowego MG 08 na podstawie fortecznej 08.
Fot. 04. Strzelnica obrony zapola dla stanowiska lekkiego karabinu maszynowego.

Na tym dystansie standardowy pocisk przeciwpancerny – rdzeniowy PzGr 39 przebijał pancerz polskiego czołgu 7TP, natomiast sama armata była chroniona przed ogniem nieprzyjaciela płytą stalową 473 P2 o grubości 10 cm. Sektor odstrzału stanowiska wynosił 30 stopni i nie był symetrycznie rozłożony względem osi strzelnicy.

Zaraz za stanowiskiem armaty przeciwpancernej znajdowało się wydzielone pomieszczenie magazynowe na amunicję [01].  Wjazd o części garażowej mogły zabezpieczać dwuskrzydłowe, stalowe drzwi 722P3. Zgodnie z hipotezą pana Kurta Burka ta część schronu miała być wybudowana w 1939 roku.

Obronę wzdłuż osi drogi wspierał 7,92 mm ciężki karabin maszynowy MG 08 na podstawie fortecznej. Drugi ciężki karabin maszynowy, również MG 08, rozszerzał sektor ostrzału w kierunku południowo-wschodnim. Łączny sektor ostrzału dla broni maszynowej, mierzony w płaszczyźnie poziomej, wynosił 117 stopni. Oba stanowiska broni maszynowej umieszczono za stalowymi płytami 7P7 o grubości 10 cm.

Konfiguracja izb bojowych dla ciężkiego karabinu maszynowego, pomieszczenia gotowości bojowej i wartowni wskazuje, że do budowy schronu zostały wykorzystane plany standardowego, dwusektorowego schronu bojowego o oznaczeniu B1-6. Zgodnie z wytycznymi projektu z lutego 1937 roku schron, jako obiekt z dwoma wejściami, otrzymał dodatkowe stanowisko lekkiego karabinu maszynowego do nadzoru strefy wejścia do schronu, wjazdu do garażu oraz bezpośredniego zapola schronu w kierunku drogi. Lekki karabin maszynowy na wysięgniku mocowany był do wsporników poniżej strzelnicy. Strzelnicę wykonano w żelbetonowej ścianie o grubości 1 metra, dodatkowo wzmocnionej od wewnętrznej strony stalową płytą 422 P01 o grubości 3 cm. Zgodnie z wytycznymi otrzymała okap – zabezpieczenie przed ostrzałem z broni stromotorowej.

Autor niniejszego opracowania jest zdania, że pierwotny projekt stanowiska dotyczył obiektu składającego się z dwusektorowego schronu broni maszynowej B1-6 z niezbędnymi modyfikacjami oraz stanowiska polowej armaty przeciwpancernej w przyległej izbie bojowej. Zastosowane rozwiązania pozwalały na wybudowanie izby bojowej dla armaty przeciwpancernej w każdym dowolnym momencie również z  możliwością późniejszego osadzenia płyty 473 P2 oraz dwuskrzydłowych, stalowych drzwi 722 P3. Wyjaśnienie terminu wybudowania izb bojowych dla armaty przeciwpancernej  wymaga przeprowadzenia kwerendy.

 

Fot. 05. Tylna elewacja schronu bojowego Sp. 97. W celu osadzenia dwuskrzydłowych drzwi wjazdu do izby bojowej armaty przeciwpancernej wykonano obustronne nisze.

[01] – Część znawców tematu jest zdania, że zaraz za stanowiskiem armaty przeciwpancernej znajdowało się wydzielone pomieszczenie garażowe dla drugiej przeciwpancernej armaty polowej, tego samego typu. Przewidziana była do prowadzenia ognia z pozycji polowej. Autor niniejszego opracowania nie znalazł potwierdzenia takiego przypadku w aktualnie dostępnych  dokumentach archiwalnych. Zwraca również uwagę na ograniczoną powierzchnię na skład amunicji w przypadku garażowania drugiej armaty przeciwpancernej.