Regelbau R 112b – schron bojowy z 6-strzelnicową kopułą bojową

Część I

 

Fot. 01. Elewacja schronu bojowego Regelbau 112b (Bw 270) pokryta charakterystycznym tynkiem. Obiekt wzniesiono w 1940 roku w pobliżu miejscowości Jeże [01] (Galindestellung) [02]. W stropie osadzono 6-strzelnicową kopułę pancerną 35P8.

 

Fot. 02. Wejście do schronu, chronione drzwiami kratowymi 491P2 i strzelnicą broni ręcznej 48P8.

 

Fot. 03. Strzelnica broni ręcznej 48P8. Poniżej otwór wylotowy przewodu usuwającego powietrze ze śluzy przeciwgazowej.

 

Regelbau Rote Nr. 112

W 1938 roku rozpoczęto prace nad nowymi konstrukcjami schronów bojowych. Obiekty oznaczano trzycyfrowymi numerami  a każdy zaczynał się do „1”. Nowo powstałe konstrukcje obiektów fortecznych nazwano serią projektową „100”. Posiadały odporność na ostrzał, określaną jako „Bneu”. Oznaczało to, że obiekty wznoszone zgodnie z nowymi założeniami będą posiadały żelbetowe ściany oraz strop o grubości 2 metrów. Dotychczasowe kanciaste obiekty fortyfikacji niemieckiej uzyskują zaokrąglone krawędzie zewnętrznych ścian i stropu (Fot. 01). Stropy wzmacniano standardowo stalowymi profilami dwuteowymi, między którymi rozłożono arkusze z blachy stalowej. Wysokość pomieszczeń wynosiła 2,10 metra.
Schron Regelbau Rote Nr. 112 zaprojektowano w dwóch podstawowych wersjach.  Rozwiązanie konstrukcyjne schronu z zewnętrzną strzelnicę obrony  wejścia i zapola posiadało oznaczenie R 112a – Stand mit Sechsschartenturm mit Flankierungsanlage.  Wersja bez strzelnicy obrony wejścia i zapola, której poświęcono niniejsze opracowanie,  posiadała oznaczenie R 112b – Stand mit Sechsschartenturm ohne Flankierungsanlage.

 

Rys. 01. Schemat schronu R 112 b z wariantowym położeniem prycz -1. przestrzeń bojowa, -2. izba załogi, -3. magazyn żywności, -4. przedsionek, -5. magazyn amunicji, -6. śluza przeciwgazowa, - 7. wejście do schronu, -8. strzelnica obrony wejścia, -9. wyjście ewakuacyjne, -10. położenie filtrowentylatora HES, -11. przewód kominowy.
Rys. 01. Schemat schronu R 112b z wariantowym położeniem prycz -1. przestrzeń bojowa, -2. izba pogotowia, -3. magazyn żywności, -4. przedsionek, -5. magazyn amunicji, -6. śluza przeciwgazowa, – 7. wejście do schronu, -8. strzelnica obrony wejścia, -9. wyjście ewakuacyjne, -10. położenie filtrowentylatora HES, -11. przewód kominowy.

 

 

Fot. 04. Widok korytarza z zaznaczonymi wylotami układu usuwania zużytego powietrza ze schronu.
Fot. 04. Widok korytarza (od strony śluzy przeciwgazowej) z zaznaczonymi wylotami rur układu usuwania zużytego powietrza ze schronu. Po lewej stronie ślad po stalowej szafce na skażoną odzież.

 

Fot. 05. Widok śluzy przeciwgazowej od strony korytarza wejściowego. Pozostała ościeżnica drzwi wejściowych 16P7. W głębi korytarz wyjścia ewakuacyjnego. Po prawej stronie nisza z wlotem rury usuwającej zużyte powietrze. Zdemontowany zawór nadciśnieniowy Drägera.

 

Niezależnie od wspominanych dwóch wersji, obiekt forteczny posiadał 6-strzelnicową kopułę pancerną dla dwóch ciężkich karabinów maszynowych MG 34. Przewidziano możliwość zastosowania kopuły bojowej typu 20P7 o odporności B (nominalna grubość pancerza 250 mm) lub 35P8 o odporności B1 (nominalna grubość pancerza 120 mm). Skuteczną obsługę schronu bojowego miała zapewnić 12 osobowa załoga.


Wejście do schronu

Obronę wejścia i stropu schronu zapewniał jeden z dwóch ciężkich karabinów maszynowych w sześciostrzelnicowej kopule pancernej. Korytarz wejściowy do schronu zamykany był drzwiami kratowymi 491P2. Były lekko cofnięte w głąb korytarza względem płaszczyzny elewacji. W osi korytarza umieszczono strzelnicę broni ręcznej do obrony wejścia (Fot. 03). Strzelnica, wykonana w ścianie schronu, posiadała wzmocnienie od strony izby w postaci 30 mm płyty stalowej 48P8 z gazoszczelną zasuwą. Stalowe dwudzielne drzwi 16P7 osadzono w korytarzu tak, aby nie mogły być ostrzelane ogniem bezpośrednim (Rys. 01). Drzwi wejściowe 16P7 zapewniały gazoszczelne zamknięcie wejścia do schronu.


 

Fot. 06. Widok wejścia do izby pogotowia od strony śluzy przeciwgazowej. Pomieszczenia oddzielały przesuwne drzwi gazoszczelne 26P8. Po prawej stronie wejścia wylot rury (1) doprowadzającej powietrze z czerpni. Wlot rury (2) ze zdemontowanym zaworem nadciśnieniowym, odprowadzającej zużyte powietrze z izby załogi do śluzy przeciwgazowej oraz wylot tego przewodu (4) w śluzie przeciwgazowej. Dwie rury (3) (jedna nad drugą) układu odprowadzania spalin z pieca.

 

Fot. 07. Izba pogotowia. Na wprost wejście do przedsionka (zamykane przesuwnymi drzwiami gazoszczelnymi 26P8), prowadzącego do szybu kopuły bojowej. Po prawej stronie wnęka strzelnicy broni ręcznej 48P8. Po lewej stronie wejście do magazynu żywności. Na ścianie (pomiędzy otworami wejściowymi) widoczne są 4 kotwy do mocowania wspornika filtrowentylatora typu HES 1,2.

 

Fot. 08. Izba pogotowia. Po lewej stronie wejście do magazynu żywności. Zamykane było drzwiami gazoszczelnymi 19P7. Po prawej stronie wejście do przedsionka. Pomiędzy otworami wejściowymi widoczne są 4 kotwy do mocowania wspornika filtrowentylatora typu HES 1,2. Wlot przewodu (1) napowietrzającego magazyn żywności oraz wylot przewodu napowietrzającego izbę pogotowia (2).  Otwór (3) na przewód  doprowadzający powietrze z czerpni do szybu kopuły. Na ścianach zachowały się drewniane listwy do mocowania boazerii.

 

Wymuszony obieg powietrza

Schron, jako obiekt gazoszczelny, otrzymał układ wentylacji, standardowy dla niemieckie fortyfikacji stałej. Filtrowentylatory typu HES oraz jednokierunkowe zawory nadciśnieniowe firmy Dräger zapewniały utrzymanie nadciśnienia w obiekcie oraz kontrolowany przepływ powietrza pomiędzy pomieszczeniami.

Schron wyposażono w trzy urządzenia filtrowentylacyjne typu HES. Tłoczyły one powietrze do pomieszczeń obiektu. Powietrze dostarczone było do filtrowentylatorów HES przewodami z dwóch czerpni, położonych na tylnej elewacji schronu (Fot. 01). Wloty czerpni zabezpieczone były staliwnymi pancerzami i perforowaną blachą.

Tylko podczas spodziewanego ataku gazowego zasysane powietrze przechodziło przez zestaw filtrów. W takim przypadku wydatek tłoczonego powietrza malał z 1,8 m3/min (bez użycia filtrów) do 1,2 m3/min . Dwa wentylatory  umieszczono w podszybiu kopuły bojowej (Rys. 01). Ich zadaniem było dostarczenie niezbędnej ilości powietrza do przestrzeni bojowej z dwoma ciężkimi karabinami maszynowymi. Nie przewidziano stosowania jednego wentylatora o zwiększonym wydatku 2,4 m3/min . Trzecie urządzenie HES znajdowało się w izbie pogotowia.


Izba pogotowia

Izba załogi została wyposażona zgodnie z obowiązującymi standardami w fortyfikacji niemieckiej. Ściany włożono drewnianą boazerią. Zamocowano składane piętrowe prycze. Spotykaną konfigurację położenia prycz przedstawiono na rys. 01. Wyposażenie izby uzupełniał drewniany stół i składane taborety.

Utrzymanie stałej temperatury w pomieszczeniu w okresie zimowym i podgrzewanie posiłków umożliwiał piec. Do stosowania przewidziano gazoszczelny piec z serii Wt-80. Schron wyposażono w układ kominowy. Zastosowano bardzo prosty układ odwodnienia przewodu kominowego. Przewidziano również możliwość usuwania sadzy z przewodu kominowego na zewnątrz schronu lub do dolnej części przewodu kominowego.

W izbie załogi umieszczono również filtrowentylator HES 1,2. Urządzenie, ustawione na wsporniku, mocowane było do ściany pomiędzy wejściem do przedsionka i magazynu żywności (For. 07). W miejscu mocowania zachowały się cztery kotwy. Przewidziano następujący obieg powietrza przy założeniu, że wszystkie pomieszczenia zostaną zamknięte drzwiami gazoszczelnymi. W pierwszej kolejności, powietrze tłoczone było przez wentylator do składu żywności. Po osiągnięciu żądanego nadciśnienia w tym pomieszczeniu, zawór nadciśnieniowy (na wlocie rury łączącej skład żywności z izbą pogotowia) otwierał się i umożliwiał jednokierunkowy przepływ powietrza do izby pogotowia.
W identyczny sposób zrealizowano przepływ zanieczyszczonego powietrza z izby pogotowia do śluzy przeciwgazowej.  Zawór nadciśnieniowy umieszczono na wlocie przewodu w izbie pogotowia (Fot. 06). Wylot przewodu znajdował się w śluzie przeciwgazowej. Uzyskano stałe przewietrzanie pomieszczenia śluzy przeciwgazowej, szczególnie ważne po każdym otwarciu dwudzielnych drzwi wejściowych 16P7. Powietrze ze śluzy usuwane było do korytarza wejściowego (Fot. 04) za pomocą przewodu zabezpieczonego zaworem nadciśnieniowym (Fot. 05). W korytarzu wejściowym, zabezpieczonym drzwiami kratowymi oraz strzelnicą broni ręcznej, umieszczono wyloty zużytego powietrza z śluzy przeciwgazowej, przedsionka i kopuły bojowej. Jednokierunkowe zawory nadciśnieniowe wymuszały kierunek przepływu powietrza. Panujące  nadciśnienie w zamkniętych drzwiami gazoszczelnymi pomieszczeniach określane było przy pomocy wodnych manometrów typu „U-rurka”. Nadciśnienie w pomieszczeniu mogło być regulowane w zakresie od 5 do 15 mm słupka wody.

 

Fot. 09. Izba pogotowia – zdjęcie archiwalne. Po prawej stronie widok zachowanej rury doprowadzającej powietrze z czerpni do filtrowentylatora HES. Po lewej stronie rura odprowadzająca tłoczone powietrze (kolor niebieski) do pomieszczenia magazynu żywności (Fot. Mieczysław Raczyński).

 


[01] – Jeże – miejscowość położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Pisz.

[02] – Po zakończeniu działań wojennych przeciwko Polsce, zgodnie z zawartym paktem Ribbentrop – Mołotow i traktatem o granicach i przyjaźni we wrześniu 1939 roku, zostaje wytyczona nowa granica państwowa pomiędzy ZSRR a III Rzeszą. Część wschodniopruskiej granicy poprowadzono wzdłuż rzeki Narwi i Pisy. Wznoszone umocnienia wchodziły w skład pozycji obronnej – „Galindestellung”.