PPK – schron na broń maszynową do ognia bocznego

1.1. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 2 ckmy

 

SONY DSC
Fot. 01. Linia Mołotowa. PPK – Dwukondygnacyjny schron na dwa ciężkie karabiny maszynowe do ognia bocznego . Zdjęcie wykonano w pobliżu miejscowości Wołkusz – Grodzieński Rejon Umocniony.

 

Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ciężkie karabiny maszynowe (ros. двуэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки) o równoległych kierunkach ognia jest obiektem często spotykanym na „Linii Mołotowa”. Obiekt został zaprojektowany jako gazoszczelny z pełnym zapleczem technicznym, obejmującym maszynownię z agregatem prądotwórczym i systemem wentylacyjnym z przeciwchemicznymi filtrami.
Dolna kondygnacja znajduje się poniżej poziomu gruntu. Przed ścianą czołową ze strzelnicami znajduje się rów diamentowy. Utrudniał podejście do strzelnic i uniemożliwiał ich zasypanie przez grunt lub gruz przemieszczony podczas ostrzału artyleryjskiego. Przednia ściana została przedłużona orylonem chroniącym strzelnice przed bocznym ostrzałem. Powinna być obsypana nasypem kamienno-ziemnym, chroniącym przed ostrzałem od strony przedpola. Wejście znajdowało się w tylnej ścianie. Stropy wzmacniano standardowo stalowymi profilami dwuteowymi, między którymi rozłożono arkusze z blachy stalowej. Zgodnie z wcześniejszymi doświadczeniami, miały chronić załogę przed odpryskami betonu, powstającymi podczas bezpośredniego trafienia pocisku w strop obiektu.

 

SONY DSC
Fot. 02. Linia Mołotowa. Widok ściany czołowej ze strzelnicami. Pomiędzy strzelnicami w skośnie położonym odcinku ściany umieszczono niszę z wyprowadzeniem rury odprowadzającej gazy spalinowe i zużyte powietrze z maszynowi schronu (pomieszczenie Rys. 01, -12.)
Fot. 03. Widok izby bojowej, pierwszej od strony orylonu. -1. zrzutnia łusek, -2. uchwyty pompy wodnej, -3. wsporniki pod górny zbiornik układu chłodzenia ckm, -4. rura odprowadzająca gazy prochowe na zewnątrz schronu.
Fot. 03. Linia Mołotowa. Widok izby bojowej, pierwszej od strony orylonu. -1. zrzutnia łusek, -2. uchwyty pompy wodnej, -3. wsporniki pod górny zbiornik układu chłodzenia ckm, -4. rura odprowadzająca gazy prochowe na zewnątrz schronu, – a. zawór wentylacyjny.

Schron posiada dwa stanowiska bojowe 7,62 mm ciężkich karabinów maszynowych Maxim wz. 1910. Obsadę stanowiska stanowiło trzech żołnierzy w tym dowódca w stopniu podoficera. Broń osadzono  na podstawie fortecznej z 1939 roku za dwudzielnym staliwnym pancerzem skrzynkowym. W nomenklaturze radzieckiej takie stanowisko bojowe posiadało oznaczenie NPS-3. Podstawa forteczna została wyposażona w nowoczesny celownik optyczny KTP z podświetlaną skalą i powiększeniu 2,5x. Pole obserwacji ograniczone było do 40. Stanowiska bojowe umieszczono w oddzielnych izbach zamykanych lekkimi drzwiami gazoszczelnymi. Do chłodzenia ciężkiego karabinu maszynowego, przewidziano wodny układ chłodzenia. Składał się z dwóch zbiorników na wodę. Pompa, zapewniająca przepływ wody między zbiornikami, mocowana była do dwóch kotw osadzonych w ścianie (Fot. 03, -2). Powyżej pompy, na dwóch poziomych wspornikach, ustawiony był górny zbiornik (pod stropem) o pojemności 50 litrów (Fot. 03, -3.). Dolny zbiornik powinien znajdować się w rogu izby bojowej na wysokości posadzki (na rys. 01 nie został oznaczony).
Schron wyposażono w układ usuwania gazów prochowy. Łuski z wystrzelonych nabojów usuwane były przez gazoszczelną zrzutnie łusek na zewnątrz schronu do rowu diamentowego. Na fot. 03 widoczna jest zachowana część zrzutni a osadzona w czołowej ścianie schronu na poziomie posadzki. Do komory zamkowej karabinu maszynowego podłączony był giętki przewód do odsysania gazów prochowych. Na schemacie schronu (Rys. 01) zaznaczono przebieg stalowych rur odprowadzających gazy prochowe z  obu izb bojowych. Zamocowane były do uchwytów pod stropem schronu. Wentylator, zasysający gazy prochowe, zamocowano do ściany po lewej stronie wejścia w pierwszej izbie od strony orylonu. Przewód osadzony w ścianie czołowej a odprowadzający gazy prochowe na zewnątrz schronu, widoczny jest w prawym górnym rogu izby bojowej (Fot. 03, -4) lub na Fot. 01.

 

Rys. 01. Linia Mołotowa. Schemat dwukondygnacyjnego schronu na dwa ciężkie karabiny maszynowe do ognia bocznego. -1. lewa izba bojowa, -2. prawa izba bojowa, -3. korytarz z szybem łączącym obie kondygnacje, -4. izba dowodzenia, -5. śluza przeciwgazowa, -6. korytarz wejściowy, -7. izba załogi z zaznaczonym położeniem wejścia do zbiornika na wodę do celów technicznych, -8. pomieszczenie z ujęciem wodnym i wyjściem ewakuacyjnym, -9. pomieszczenie magazynowe z paliwem dla generatora prądotwórczego, -10. WC, -11. pomieszczenie z filtrami i wentylatorem, -12. maszynownia.
Rys. 01. Linia Mołotowa. Schemat dwukondygnacyjnego schronu na dwa ciężkie karabiny maszynowe do ognia bocznego. -1. lewa izba bojowa, -2. prawa izba bojowa, -3. korytarz z szybem łączącym obie kondygnacje, -4. izba dowodzenia, -5. śluza przeciwgazowa, -6. korytarz wejściowy, -7. izba załogi z zaznaczonym położeniem wejścia do zbiornika na wodę do celów technicznych, -8. pomieszczenie z ujęciem wodnym i wyjściem ewakuacyjnym, -9. pomieszczenie magazynowe z paliwem dla generatora prądotwórczego, -10. WC, -11. pomieszczenie z filtrami i wentylatorem, -12. maszynownia, -13. strzelnica obrony wejścia, -14. szyb łączący obie kondygnacje, -15. zewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego, -16. rów diamentowy, -17. orylon.

 

SONY DSC
Fot. 04. Wewnętrzna strzelnica obrony wejścia.

 

SONY DSC
Fot. 05. Widok otworu szybu łączącego obie kondygnacje.

 

SONY DSC
Fot. 06. Izba dowodzenia. Wsporniki pod sprzęt łączności.

 

SONY DSC
Fot. 07. Izba dowodzenia. Widok pancerza chroniącego peryskop do obserwacji okrężnej.

 

SONY DSC
Fot. 08. Widok otworu szybu łączącego obie kondygnacje.
Dybawka szyb peryskopu
Fot. 09. Zamknięcie szybu peryskopu.

Komunikację między kondygnacjami zapewniał szyb z klamrami (Rys. 01 -4). Zamykany był gazoszczelną klapą wykonaną z tłoczonej blachy. W pomieszczeniu z szybem znajdowała się wewnętrzna strzelnica obrony wejścia. Dodatkowym zabezpieczeniem wejścia do schronu były drzwi kratowe oraz ciężkie drzwi stalowe, znajdujące się w drugiej części korytarza wejściowego (Rys. 01 -6.) Załamany pod kątem prostym korytarz wejściowy (ros. сквозник), zakończony szczeliną przeciw podmuchową, uniemożliwiał bezpośredni ostrzał ciężkich drzwi wejściowych. Rozwiązanie było stosowane już w fortyfikacji rosyjskiej przed I Wojną Światową.

Dowódca schronu kierował ogniem z izby dowodzenia (Rys.01, -04). Przewidziano możliwość okrężnej obserwacji pola walki za pomocą peryskopu ustawionego na statywie. Celowniki optyczne na obu stanowiskach NPS-3 umożliwiały prowadzenie obserwacji tylko w zakresie sektora ognia. Zdjęcie fot. 07 prezentuje pancerz peryskopu osadzony w stropie schronu. Od zewnątrz zamykany był obrotową płytką widoczną na fot. 09. W schronach fortyfikacji stałej dla broni maszynowej stosowano peryskopy TU 1 i PER 27 o czterokrotnym powiększeniu obrazu. Ruchomy pryzmat obiektywu pozwalał na obserwację w zakresie od +400 do -400 w płaszczyźnie pionowej. W pozycji roboczej peryskop wysunięty był na wysokość 30-40 cm ponad powierzchnię stropu.

Izbę dowódcy wyposażono również w telefon polowy. Uchwyty do mocowania sprzętu zostały osadzone w ścianie (Fot. 06). Przewidziano również możliwość łączności za pomocą radiostacji polowej. W stropie obiektu pozostawiono otwór technologiczny o przekroju 10×10 cm do zamocowania wysuwanej anteny. Do łączności wewnętrznej zastosowano rury głosowe.

 

Fot. 10. Widok izby załogi w kierunku szybu komunikacyjnego.
Fot. 10. Widok izby załogi w kierunku szybu komunikacyjnego.
Fot. 11. Dwa otwory wejściowe do pomieszczenia z wyjściem ewakuacyjnym i do latryny.
Fot. 11. Dwa otwory wejściowe do pomieszczenia z wyjściem ewakuacyjnym i do latryny.

Centralnym pomieszczeniem dolnej kondygnacji była izba załogi (Rys. 02 -7). Została wyposażona w dwupiętrowe składane prycze, mocowane do zaczepów osadzonych w ścianie i stropie. Ich ilość odpowiadała 1/3 stanu osobowego. Były wykorzystywane przez załogę na trzy zmiany.
Niezbędną ilość powietrza dostarczał układ nawiewu. Wydatek powietrza można było regulować za pomocą zaworu motylkowego, zamontowanego na wylocie rury napowietrzającej. Wymianę powietrza zapewniał drugi wentylator, zamontowany na podstawie do ściany pomiędzy wejściami do  latryny i pomieszczenia z wyjściem ewakuacyjnym. Na zdjęciu fot. 11 widoczne są dwa otwory technologiczne pod wsporniki na podstawę z wentylatorem. Pod fundamentem izby załogi umieszczono zbiornik na wodę techniczną. Była stosowana w układzie chłodzenia ciężkich karabinów maszynowych i silnika wysokoprężnego generatora prądotwórczego. Właz do zbiornika zamykany był uchylną klapą. Znajdował się w pobliżu klamer szybu komunikacyjnego (patrz Fot. 08).

Pomieszczenie z wyjściem ewakuacyjnym zamknięte było lekkimi drzwiami gazoszczelnymi. W pomieszczeniu znajdowało się ujęcie wody lub dodatkowy zbiornik. Otwór wyjścia ewakuacyjnego  wykonano  w zewnętrznej ścianie (na zdjęciu nr 12 został zamurowany). Zakończony był pionowym szybem z klamrami przed wejściem do schronu. Blokada wyjścia ewakuacyjnego została rozwiązana w standardowy sposób. Po prawej stronie widoczny jest kanał do wsuwania dwuteowników w pozycji pionowej. Stopa dwuteownika jest równoległa do ściany z otworem wyjścia ewakuacyjnego.

 

Fot. 12. Pomieszczenie z wyjściem ewakuacyjnym. Po prawej stronie wejście do pomieszczenia magazynowego.
Fot. 12. Pomieszczenie z wyjściem ewakuacyjnym. Po prawej stronie wejście do pomieszczenia magazynowego.

 

Fot. 13. Latryna.
Fot. 13. Latryna.

 

Fot. 14. Pomieszczenie z filtrami i wentylatorem. Po prawej stronie wejście z izby załogi. Po lewej wejście do maszynowni.
Fot. 14. Pomieszczenie z filtrami i wentylatorem. Po prawej stronie wejście z izby załogi. Po lewej wejście do maszynowni.

Fundament pomieszczeń technicznych znajduje się poniżej pozostałej części schronu. W pierwszym pomieszczeniu od strony izby załogi umieszczono filtry przeciwchemiczne. Ustawione były w kolumnach po trzy filtry w każdej. Powietrze, zasysane przez czerpnie powietrza znajdujące się w korytarzu wejściowym, kierowane było przez filtry przeciwchemiczne tylko w przypadku spodziewanego ataku gazowego. Wentylator układu nawiewu tłoczył powietrze do pomieszczeń schronu. W układzie nawiewu zamontowany był wymiennik ciepła. Kierowana była do niego nagrzana woda układu chłodzenia silnika wysokoprężnego, wykorzystywanego do napędu generatora prądu.

Wejście do maszynowni zamykano lekkimi drzwiami gazoszczelnymi. W tym pomieszczeniu panowała zawsze podwyższona temperatura. Zestaw prądotwórczy, pracujący w układzie szeregowym, mocowany był do fundamentu za pomocą sześciu kotw. Nad silnikiem wysokoprężnym ustawiano na dwóch kształtownika zbiornik na wodę. Była wykorzystywana do grawitacyjnego chłodzenia silnika. W przypadku osiągnięcia zbyt wysokiej temperatury mogła być schładzana w wymienniku ciepła umieszczonym w układzie nawiewu schronu. Gazy spalinowe usuwane były bezpośrednio na zewnątrz schronu.  Wylot rury znajdował się w niszy wykonanej w skośnym odcinku ściany czołowej (patrz fot. 02). W tej samej niszy znajdował się wylot drugiego przewodu, którym tłoczone było przez wentylator zużyte powietrze z maszynowni (rura o większej średnicy).


1.2. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 2 ckmy

Rys. 01. Linia Mołotowa. Schemat pomieszczeń jednokondygnacyjnego schronu na dwa ckm-y do ognia bocznego.
Rys. 01. Linia Mołotowa. Schemat pomieszczeń jednokondygnacyjnego schronu na dwa ckm-y do ognia bocznego. 1- lewa izba bojowa ckm, 2- izba dowódcy schronu, 3- prawa izba bojowa ckm, 4- izba załogi, 5- korytarz komunikacyjny, 6- śluza przeciwgazowa, 7- korytarz wejściowy, 8- latryna, 9- filtro- wentylatorownia, 10- maszynownia, 11- pomieszczenie gospodarcze z wyjściem ewakuacyjnym, 12- studnia – ujęcie wody, 13- położenie agregatu prądotwórczego, 14- wewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego, 15- zewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego.

Opisywany jednokondygnacyjny schron na dwa ckm-y do ognia jednobocznego (ros. ППК– пулеметный полукапонир) bez strzelnicy obrony zapola wchodził w skład punktu oporu, znajdującego się na północny wschód od miejscowości Wólka Zamkowa. Schron nie należy do częst0 spotykanych obiektów „Lini Mołotowa”. Punkt oporu  należała do 62 Brzeskiego Rejonu Umocnionego, budowanego w latach 1940-1941 na nowej zachodniej granicy ZSSR.  „Linia Mołotowa”, to współczesna nieformalna nazwa umocnień.
Schron posiadał dwa stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych. Każde z nich było ustawione w oddzielnej izbie. Osie sektorów ognia obu stanowisk były równoległe i skierowane na międzypole sąsiedniego punktu oporu, zlokalizowanego w pobliżu miejscowości Minczewo. Obiekt nie posiadał w zewnętrznej izbie bojowej dodatkowej strzelnicy dla ręcznego karabinu maszynowego do obrony wejścia i zapola.
W skład stanowiska bojowego o oznaczeniu NPS-3, wchodził ciężki karabin maszynowy Maxim wz. 1910 na lawecie fortecznej z 1939 roku za dwudzielnym staliwnym pancerzem skrzynkowym. Ściana boczna z osadzonymi pancerzami była chroniona przed ostrzałem bocznym przez orylon. Nie wykonano rowu diamentowego.

 


Wejście do schronu

 

Zdjęcie 02. Widok korytarza wejściowego od strony elewacji schronu. Zdjęcie 03. Widok korytarza wejściowego od strony strzelnicy. Zdjęcie 04. Widok korytarza wejściowego od strony strzelnicy przeciw podmuchowej.
Zdjęcie 02. Linia Mołotowa. Widok korytarza wejściowego od strony elewacji schronu. Na wprost strzelnica obrony wejścia, poniżej w fundamencie schronu otwór na właz do szamba. Zdjęcie 03. Widok korytarza wejściowego od strony strzelnicy. Zdjęcie 04. Widok korytarza wejściowego od strony szczeliny przeciw podmuchowej. Na wprost czerpnia powietrza pozbawiona pancerza chroniącego.

Część wejściową do schronu zaplanowano tak aby niemożliwe było bezpośrednie ostrzelanie z zewnątrz ciężkich gazoszczelnych drzwi wejściowych. Do wejścia do schronu prowadził korytarz wejściowy z załamaniem pod kątem 90 stopni. Na jego końcu znajdowała się  szczelina przeciw podmuchowa. Wejście do korytarza chroniły uchylne drzwi kratowe oraz strzelnica z ręcznym karabinem maszynowym. W korytarzu znajdowały się dwie czerpnie powierza układu napowietrzania schronu. Jedna z nich widoczna jest na zdjęciu 02  po lewej stronie strzelnicy obrony wejścia.
Poniżej strzelnicy znajduje się otwór do opróżniania szamba. Był zabezpieczany pancerzem.

Zachowała się  ościeżnica ciężkich gazoszczelnych drzwi wejściowych. Wykonane były ze stalowej blachy o grubości 12 mm, wzmocnione kątownikami.


Śluza przeciwgazowa

Schron zaprojektowano jako obiekt gazoszczelny. Aby dostać się do schronu, należało przejść przez śluzę gazoszczelną. Od strony obiektu, śluza zamykana była lekkimi drzwiami gazoszczelnymi.


 

Zdjęcie 05. Widok ze śluzy w kierunku wejścia do schronu (po prawej stronie widoczna jest czerpnia powietrza w korytarzu) i izby bojowej (po lewej stronie).
Zdjęcie 05. Linia Mołotowa. Widok ze śluzy w kierunku wejścia do schronu (po prawej stronie widoczna jest czerpnia powietrza w korytarzu) i izby bojowej (po lewej stronie).

 

Zdjęcie 07. Widok w kierunku śluzy gazoszczelnej i pomieszczenia socjalnego -WC po prawej stronie.
Zdjęcie 06. Linia Mołotowa. Widok w kierunku śluzy gazoszczelnej i pomieszczenia socjalnego -WC po prawej stronie.

 

Zdjęcie 06. Widok ze śluzy gazoszczelnej w kierunku ciągu komunikacyjnego (w głębi wejście do izby załogi).
Zdjęcie 07. Linia Mołotowa. Widok ze śluzy gazoszczelnej w kierunku korytarza (w głębi wejście do izby załogi).

 


Korytarz

 

Zdjęcie 07. Widok w kierunku prawej izby bojowej. Po lewej stronie wejście do izby załogi a po prawej strony do pomieszczenia socjalnego-WC).
Zdjęcie 08. Widok w kierunku prawej izby bojowej. Po lewej stronie wejście do izby załogi a po prawej stronie do pomieszczenia socjalnego-WC).
Zdjęcie 08. Widok w kierunku zaplecza technicznego. W głębi wejście do filtro- wentylatorowni.
Zdjęcie 09. Widok w kierunku zaplecza technicznego. W głębi wejście do maszynowni a po lewej stronie do pomieszczenia socjalnego-WC).
Zdjęcie 09. Widok bocznej ściany prawej izby bojowej.
Zdjęcie 10. Widok bocznej ściany prawej izby bojowej.

 


Izby bojowe

Izby bojowe zasypane są gruzem w wyniku eksplozji przy wysadzaniu pancerzy i częściowo zniszczoną ścianką działową. Uszkodzona ściana z zamurowanym otworem po pancerzu znajduje się po lewej stronie zdjęcia. Poniżej  zestawu NPS-3 znajdowała się zrzutnia łusek, którą łuski po wystrzelanych nabojach spadały do rowu diamentowego wykonanego przed ściną frontalną  lub do zbiorników zbudowanych pod fundamentem schronu.
Na ścianie prawej izby bojowej (druga od orylonu) zachowały się wsporniki i kotwy do mocowania wyposażenia. Widoczne po prawej stronie ceowniki przeznaczono do mocowania wentylatora (z napędem ręcznym lub mechanicznym). Ograniczona przestrzeń izby zdecydowanie wymuszała zastosowanie elektrycznego napędu wentylatora. Zadaniem wentylatora było usuwania gazów prochowych i zanieczyszczonego powietrza z obu izb bojowych na zewnątrz schronu po przez rurę umieszczoną w ścianie powyżej wsporników. Zakładano, że stanowiska ogniowe w schronie będą prowadziły intensywny ostrzał. Do chłodzenia ciężkiego karabinu maszynowego, przewidziano układ chłodzenia. Składał się z dwóch zbiorników na wodę. Pompa, zapewniająca przepływ wody między zbiornikami, mocowana była do dwóch kotw, osadzonych w ścianie na wysokości wsporników dla wentylatora. Powyżej pompy, na dwóch poziomych wspornikach, ustawiony był górny zbiornik (pod stropem) o pojemności 50 litrów. Dolny zbiornik powinien znajdować się w rogu izby bojowej na wysokości posadzki.

 

Rys. 2. Zewnętrzna izba bojowa ckm w jednokondygnacyjnym schronie dla dwóch ckm do ognia bocznego.
Rys. 2. Zewnętrzna izba bojowa ckm w jednokondygnacyjnym schronie na dwa ckm-y do ognia bocznego.

 

Na rysunku dodatkowo umieszczono  widok prawej strony izby ze zdjętym zbiornikiem na wodę do chłodzenia ckm oraz usuniętą rurą doprowadzającą gazy prochowe z obu stanowisk NPS-3. Dlatego też widoczna jest poma wodna do przepompowywania chłodziwa. W dolnym rogu znajduje się wentylator z ręcznym napędem (w tym przypadku) na standardowej podstawie. Jeszcze nie wykonałem rysunku silnika elektrycznego, który zamiennie mógłby napędzać wentylator. Nie znam wymiarów gabarytowych. Gazy prochowe z obu stanowisk ckm usuwane są na zewnątrz przez skośną rurę umieszczoną w ścianie zewnętrznej schronu.

Jeżeli przy lewej ścianie umieścimy skrzynki z za taśmowaną amunicją, to w izbie nie ma zbyt dużo wolnego miejsca.

 


Zdjęcie 11. Maszynownia.
Zdjęcie 12. Maszynownia. Widok w kierunku pomieszczenia filtro- wentylatorowni.
Zdjęcie 10. Maszynownia.
Zdjęcie 11. Maszynownia. Widok w kierunku pomieszczenia z wyjściem ewakuacyjnym.
Zdjęcie 12. Filtro- wentylatorownia.
Zdjęcie 13. Filtro- wentylatorownia.

 

 

Maszynownia

W maszynowni znajdował się generator prądu stałego. Mocowany był do fundamentu schronu za pomocą sześciu kotw. Silnik wysokoprężny stanowił napęd prądnicy. Ponad silnikiem na dwóch wspornikach ustawiony był zbiornik układu chłodzenia. Przy ścianie działowej pomieszczenia z wyjściem ewakuacyjnym (Zdjęcie 10) znajdują się dwa wsporniki do mocowania wentylatora. Zadaniem wentylatora było usuwanie zanieczyszczonego powietrza z maszynowni na zewnątrz schronu po przez rurę osadzoną w ścianie. Równolegle poprowadzona była druga rura, którą usuwane były gazy spalinowe z silnika wysokoprężnego. Pod maszynownią znajdował się zbiornik na wodę techniczną. Wejście do zbiornika (Zdjęcie 11.) zabezpieczała uchylna klapa.


Filtro-wentylatorownia

W pomieszczeniu znajdował się główny wentylator napowietrzający schron oraz  zestawy filtrów przeciwchemicznych do oczyszczania powietrza podczas ewentualnego ataku gazowego. W sowieckich schronach układ wentylacji składał się z dwóch niezależnych systemów.  Zadaniem układu napowietrzającego było dostarczanie świeżego powietrza do pomieszczeń. Do schronu mogło być dostarczane było powietrze nieprzefiltrowane lub przefiltrowane podczas ataku gazowego. Ilość dostarczanego powietrza musiała utrzymać w schronie nadciśnienie, gwarantujące warunek gazo szczelności schronu.

Równolegle funkcjonował układ usuwania zużytego powietrza. W pomieszczeniach takich jak maszynownia, izba załogi i izby bojowe, znajdowały się wentylatory do usuwania zanieczyszczonego powietrza i gazów prochowych.

Filtry przeciwchemiczne ustawiono w kolumnach jeden nad drugim. W fundamencie schronu wykonano szyb studni do zaopatrywania schronu w wodę. Szyb studni chroniony był włazem o prostokątnym lub okrągłym zarysie.


Pomieszczenie socjalne

W pomieszczeniu socjalnym znajdowała się ubikacja „turecka”. Nad nią na dwóch wspornikach ustawiony był zbiornik na wodę do spłukiwania.  Po lewej stronie bliżej wejścia zamocowana była umywalka. W ścianie po prawej stronie osadzono dwa ceowniki dla bojlera. Był on napełniany przy pomocy ręcznej pompy. Na ścianie zachowały się trzy kotwy do mocowania pompy.

W ścianie, pomiędzy pomieszczeniem socjalnym a korytarzem wejściowym wykonano strzelnicę do obrony wejścia. W niszy nie osadzono pancerza strzelnicy.

 

Zdjęcie 13. Pomieszczenie socjalne WC ze strzelnicą obrony wejścia.
Zdjęcie 14. Pomieszczenie socjalne WC ze strzelnicą obrony wejścia.
Zdjęcie 14. Ściana boczna pomieszczenia socjalnego - WC
Zdjęcie 15. Ściana boczna pomieszczenia socjalnego – WC

 

 

Zdjęcie 15. Pomieszczenie socjalne - WC.
Zdjęcie 16. Pomieszczenie socjalne – WC

 


PPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm
Fot. 01. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm. (Podemszczyzna, Rawsko Ruski Rejon Umocniony).

2.1. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjściem ewakuacyjnym w bocznej ścianie izby bojowej – Linia Mołotowa

 

Fot. 02. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm. Od lewej: poziomy korytarz wyjścia ewakuacyjnego, strzelnica obrony zapola i wejścia do schronu (Podemszczyzna, Rawsko Ruski Rejon Umocniony).
Rys. 01. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na ckmy i rkm.

 

Fot. 03. Izba bojowa na ckm z wyjściem ewakuacyjnym.
Fot. 04.  Wyjście ewakuacyjne bez wsuniętych dwuteowników. Po lewej stronie strzelnica obrony zapola i wejścia do schronu bez osadzonego gazoszczelnego pancerza PZ-39.
Fot. 05. Wsporniki na podstawę wentylatora do usuwania gazów prochowych. W lewym górnym rogu zdjęcia widoczna jest rura odprowadzająca gazy prochowe na zewnatrz schronu (tłoczone przez wentylator). Po prawej stronie zachowana część przewodu, odpowietrzająca zbiorniki z łuskami.

Fot. 06. Widok izby bojowej na ckm od strony włazu wyjścia ewakuacyjnego.

 

PPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm
Fot. 07. Zachowana część przewodu odpowietrzającego zbiornik na łuski. Po prawej stronie otwór technologiczny do osadzenia zrzutni łusek.

 

Opis do rys. 01.

Obiekt z wyjściem ewakuacyjnym w ścianie bocznej izby bojowej. 1. izba bojowa na ckm, 2. izba bojowa na ckm z wyjściem ewakuacyjnym, 3. izba dowodzenia, 4. korytarz i magazyn, 5. izba załogi, 6. izba zaplecza technicznego z filtrami przeciwchemicznymi i wentylatorami, 7. pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia, 8. śluza przeciwgazowa, 9. korytarz wejściowy ze szczeliną przeciw podmuchową, 11. poziomy korytarz wyjścia ewakuacyjnego, 12. wentylator układu usuwania gazów prochowych, 13. przewody odpowietrzające zbiorniki na łuski, 14. orylon.


PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm (ros. одноэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки i и ручной пулемёт) wznoszony był na Linii Mołotowa w kilku wersjach, oznaczanych numerami katalogowymi konstrukcji typowych. Poszczególne wersje schronów mogły się różnić odpornością na ostrzał, kubaturą, planem izb i podstawowym wyposażeniem.


Założenia konstrukcyjne

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ciężkie karabiny maszynowe i rkm opisywany w niniejszym opracowaniu, został zaprojektowany jako obiekt drugiej linii obrony punktów oporu Linii Mołotowa lub jako schron bojowy, który zgodnie z planem taktycznym obrony nie znajdował się na założonym głównym kierunku natarcia nieprzyjaciela.

Schron otrzymuje standardowe rozwiązania stosowane w fortyfikacji stałej latach trzydziestych ubiegłego stulecia. Ściana czołowa i boczna posiadała nasyp kamienno – ziemny, chroniący przed ostrzałem od strony przedpola. Drugą ścianę boczną, z osadzonymi skrzynkowymi pancerzami strzelnic, uformowano tak, aby do minimum ograniczyć oddziaływanie skośnego ostrzału. Nad strzelnicami umieszczono okap. Zabezpieczał strzelnice przed ostrzałem z broni stromotorowej o dużych kalibrach. W nim osadzono zaczepy na wsporniki mat lub siatki maskującej. Dodatkową ochronę strzelnic przed ogniem skośnym stanowił masywny orylon.

Konstrukcję jednokondygnacyjnego schronu dostosowano tak, aby obiekt mógł być wznoszony również na terenach podmokłych lub z wysokim stanem wód. Ze względów ekonomicznych starano się wyeliminować konieczność budowy tzw. „wanny”, chroniącej obiekt przed przenikaniem do jego wnętrza wód gruntowych. Poniżej poziomu fundamentu znalazły się jedynie zbiorniki na łuski oraz szambo. Zrezygnowano z wyjścia ewakuacyjnego składającego się z pionowego szybu z włazem w jednym z pomieszczeń schronu (Fot. 14.), krótkiego poziomego korytarza pod fundamentem schronu i pionowego szybu przy zewnętrznej ścianie schronu (Fot. 13.). Podjęto decyzję o umieszczeniu wyjścia ewakuacyjnego w bocznej ścianie zewnętrznej izby bojowej. W przypadku zablokowania lub zakleszczenia ciężkich gazoszczelnych drzwi wejściowych, schron można było bezpiecznie opuścić po zdjęciu blokady z dwuteowników i pokonaniu krótkiego poziomego korytarza (Rys. 01, 11.). Żelbetonowa obudowa korytarza chroniła blokadę w ścianie schronu (Fot. 04) przed bezpośrednim ostrzałem nieprzyjaciela. Dojście do wyjścia ewakuacyjnego od strony zapola broniła gazoszczelna strzelnica dla ręcznego karabinu maszynowego (Fot. 02).


Uzbrojenie schronu

Podstawowe uzbrojenie schronu umieszczono w dwóch izbach bojowych. Dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe Maxim wz. 1910 na podstawach fortecznych chronione były staliwnymi pancerzami skrzynkowymi (zestaw NPS-3). Osie główne strzelnic obu stanowisk bojowych są równoległe. Sektor ognia każdego z nich wynosił około 60 stopni. Łuski z wystrzelonych nabojów, po przez gazoszczelną zrzutnię, spadały do zbiornika znajdującego się pod fundamentem schronu. Okresowe czyszczenie zbiorników i usuwanie zgromadzonych w nim łusek umożliwiał właz w fundamencie. Znajdował się w każdej izbie. Zamykany był gazoszczelną klapą.

Zewnętrzna izba bojowa otrzymała dodatkową gazoszczelną strzelnicę na ręczny karabin maszynowy. Miała zapewnić skuteczną obronę wejścia do schronu oraz zapola. Dla schronów budowanych na Linii Mołotowa przewidziano nowo zaprojektowany pancerz PZ-39 (więcej >>) dla 7,62 mm (czołgowego) ręcznego karabinu DT. Strzelnica umożliwiała prowadzenie ognia w sektorze 60 stopni. Zasięg ognia uzależniony był od ukształtowania terenu wokół obiektu. W wielu przypadkach ograniczony był do kilkunastu metrów.

W osi korytarza wejściowego umieszczono standardową strzelnicę obrony wejścia. Dostosowana była do broni ręcznej. Obronę wejścia prowadzono z ciasnego pomieszczenia socjalnego. Manewrowanie bronią było utrudnione. Pomieszczenie widoczne jest na Fot. 08. Pozbawione jest całkowicie wyposażenia. Nie osadzono na niskim cokole emaliowanej żeliwnej latryny. Nie zamontowano spłuczki i zbiornika na wodę.


Wentylacja

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm został zaprojektowany jako obiekt gazoszczelny. Każda z izb bojowych otrzymała gazoszczelny pancerz skrzynkowy z jarzmem kulistym dla ciężkiego karabinu maszynowego Maxim wz. 1910. Warunek gazoszczelności spełniał również pancerz PZ-39 strzelnicy obrony zapola i wejścia.

Poszczególne pomieszczenia izolowane są gazoszczelnymi drzwiami. Niezbędną ilość powietrza dostarcza centralny układ nawiewu. W schronie utrzymywane jest stałe nadciśnienie, zapobiegające przenikaniu gazów z zewnątrz. Zanieczyszczone powietrze z obiektu usuwane przez dwa niezależnie pracujące układy. Pierwszy obejmuje część bojową schronu. Usuwa gazy prochowe i skażone powietrze z obu izb bojowych na zewnątrz (więcej >>). Drugi zapewnia szybką wymianę powietrza w izbie dowodzenia, załogi, zaplecza socjalnego i technicznego.

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm, jako obiekt drugiej linii obrony lub usytuowany w terenie, który zgodnie z planem taktycznym obrony nie znajdował się na założonym głównym kierunku natarcia nieprzyjaciela, nie otrzymała pełnego zaplecza technicznego. Nie został wyposażony w agregat prądotwórczy napędzany silnikiem wysokoprężnym. Zaprojektowana izba zaplecza technicznego (Rys. 01, 6.), o podstawie prostokąta o wymiarach 1,40 x 1,70 m, mogła pomieścić filtry przeciwchemiczne, ustawione w pionowej kolumnie, wentylator nawiewu powietrza i wentylator usuwający zanieczyszczone powietrze ze schronu. W przypadku możliwości uzyskania zasilania energetycznego z pobliskiego obiektu z agregatem prądotwórczym, schron mógł posiadać mechaniczny napęd układu napowietrzania. Konstrukcja sowieckich wentylatorów serii KP umożliwiała również napęd ręczny.

 


Fot. 08. Korytarz wejściowy do schronu. W fundamencie otwór (bez osadzonego pancerza) do opróżniania szamba . Po prawej stronie strzelnica obrony wejścia. (zdjęcie wykonano w schronie o lustrzanej konfiguracji pomieszczeń do przedstawionej na rys. 01).
Fot. 09. Pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia. W posadzce otwory technologiczne na rury odprowadzające ścieki WC do szamba. Po lewej stronie wejście do izby zaplecza technicznego.
Fot. 10. Dwa otwory do osadzenia wsporników dla wentylatora odprowadzającego „zużyte” powietrze na zewnątrz schronu. Wlot rury odprowadzającej powietrze.

 

2.2. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjściem ewakuacyjnym w izbie bojowej – Linia Mołotowa

 

Fot. 04. PPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm. Tylna elewacja schronu. Od lewej: wejście do schronu, zamurowana strzelnica przeciw podmuchowa, strzelnica obrony zapola i wejścia do schronu, poniżej strzelnicy,pionowy szyn wyjścia ewakuacyjnego (Wólka Zamkowa, Brzeski Rejon Umocniony).
Fot. 11. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm. Tylna elewacja schronu. Od lewej: wejście do schronu, zamurowana strzelnica przeciw podmuchowa, strzelnica obrony zapola i wejścia do schronu, poniżej strzelnicy,pionowy szyn wyjścia ewakuacyjnego (Wólka Zamkowa, Brzeski Rejon Umocniony).

 

Fot. 12. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm. Tylna elewacja schronu. Od lewej: wejście do schronu, zamurowana strzelnica przeciw podmuchowa, strzelnica obrony zapola i wejścia do schronu, poniżej strzelnicy,pionowy szyn wyjścia ewakuacyjnego (Drohiczyn, Brzeski Rejon Umocniony).

 

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm (ros. одноэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки i и ручной пулемёт) wznoszony był na Linii Mołotowa w kilku wersjach, oznaczanych numerami katalogowymi konstrukcji typowych. Poszczególne wersje schronów mogły się różnić odpornością na ostrzał, kubaturą, planem izb i podstawowym wyposażeniem.
Podstawowe uzbrojenie schronu stanowiły dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe Maxim wz. 1910 na podstawach fortecznych. Chronione były staliwnymi pancerzami skrzynkowymi (zestaw NPS-3). Osie główne strzelnic obu stanowisk bojowych są równoległe. Schrony budowane na Linii Mołotowa miały otrzymać nowo zaprojektowany pancerz PZ-39 (więcej >>) strzelnicy obrony zapola i wejścia dla 7,62 mm (czołgowego) ręcznego karabinu DT.
Opisywana wersja jednokondygnacyjnego schronu broni maszynowej do ognia bocznego była często stosowana na Linii Mołotowa. Posiada rozkład pomieszczeń zgodny z rys. 02, który nie odbiega od schematu z rys. 01.  Nieznacznie zwiększono kubaturę izby zaplecza technicznego po przez zwiększenie jej szerokości z 1,40 m do 1,60 m. Ta z pozoru drobna zmiana spowodowała pojawienie się skośnej ściany w korytarzu wejściowym przy strzelnicy obrony bezpośredniej (Fot. 17.). W schronach ze zredukowanym zapleczem technicznym, bez stacjonarnego agregatu prądotwórczego, stosowano uproszczoną czerpnię powietrza. Fot. 18 prezentuje stan zachowania tego typu czerpni.
Schron otrzymał wyjście ewakuacyjne. Wewnętrzny pionowy szyb znajdował się w prawej izbie bojowej przy strzelnicy obrony zapola (Fot. 14.). Zamykany był stalową pokrywą. Zewnętrzny pionowy szyb z klamrami umieszczono przy zewnętrznej ścianie, poniżej strzelnicy (Fot. 13.). Oba szyby połączone były krótkim poziomym korytarzem, przebiegającym poniżej fundamentu schronu. Korytarz zabezpieczony był blokadą, wykonaną z pionowo wsuwanych dwuteowników w dwa poprzeczne kanały.

Rys. 02. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.

1. izba bojowa na ckm, 2. izba bojowa na ckm z wyjściem ewakuacyjnym, 3. izba dowodzenia, 4. korytarz i maga- zyn, 5. izba załogi, 6. izba zaplecza technicznego z filtrami przeciwchemicznymi i wentylatorami, 7. pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia, 8. śluza przeciwgazowa, 9. korytarz wejściowy ze szczeliną przeciw podmuchową, 10. zewnętrzny, pionowy szyb wyjścia ewakuacyjnego, 12. wen – tylator układu usuwania gazów prochowych, 13. przewody odpowietrzające zbiorniki na łuski, 14. orylon.

Wyjście ewakuacyjne.
Fot. 13. Szyb wyjścia ewakuacyjnego pod strzelnicą obrony zapola.
Fot. 14. Cylindryczny szyb wyjścia ewakuacyjnego poniżej wnęki strzelnicy obrony zapola. Po prawej stronie niewidoczna strzelnica dla ckm Maxim wz. 1910.
Fot. 15. Widok cienkiej ściany działowej pomiędzy izbą bojową a pomieszczeniem dowodzenia od strony szybu wyjścia ewakuacyjnego.

Fot. 16. Widok pancerza skrzynkowego zestawu NPS-3 w lewej izbie bojowej. Po prawej stronie wsporniki na górny zbiornik układu chłodzenia ckm. Poniżej pancerza otwór technologiczny do osadzenia zrzutni łusek.
Fot. 17. Widok korytarza wejściowego do schronu. W osi wejścia rura uproszczonej czerpni powietrza. Poniżej rozglifienie strzelnicy obrony wejścia.
Fot. 18. Widok uproszczonej czerpni powietrza. Po prawej stronie strzelnica obrony wejścia.

Wyjście ewakuacyjne.
Fot. 19. Zewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego.
Fot. 20. Zewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego.

 


 

2.3. PPK – jednokondygnacyjny do ognia bocznego na 2 ckmy, z obroną zapola i ze zredukowanym zapleczem – Linia Mołotowa

 

Fot. 21. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm ze zredukowanym zapleczem i częścią socjalną. (Zaruzie, Zambrowski Rejon Umocniony).

UWAGA.
Schron poddano pracom konserwatorskim w latach pięćdziesiątych zeszłego wieku. W tym okresie osadzono w otworach wejściowych niemiecki ościeżnice, widoczne na zaprezentowanych zdjęciach.

 

Rys. 03. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm ze zredukowanym zapleczem technicznym i socjalnym.

Opis do rys. 03. 1. lewa izba bojowa ckm ze strzelnicą rkm obrony wejścia i zapola, 2. prawa izba bojowa ckm, 3. izba dowodzenia, 4. śluza przeciwgazowa z zapleczem technicznym i strzelnicą obrony wejścia, 5. Korytarz wejściowy z drzwiami kratowymi i szczeliną przeciw podmuchową, 6. wewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego, 7. zewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego, 8. strzelnica obrony wejścia i zapola, 9. czerpnia powietrza.

 

Fot. 22. Widok prawej izby bojowej na ckm od strony strzelnicy. Widoczna na zdjęciu niemiecka ościeżnica drzwi gazoszczelnych została osadzona w latach pięćdziesiątych zeszłego stulecia.

 

Fot. 23. Widok otworu technologicznego na zestaw PK4b prawej izby bojowej od wejścia.

 

Fot. 24. Widok wejścia do lewej izby bojowej ckm.

 

Jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ciężkie karabiny maszynowe i rkm (ros. одноэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки i и ручной пулемёт) zaplanowano wyjątkowo oszczędnie. Ściana czołowa i boczna posiadała nasyp kamienno – ziemny, chroniący przed ostrzałem od strony przedpola. Jego pozostałości widoczne są na fot. 21. Wysunięty orylon zabezpieczał obie strzelnice ckm przed ogniem skośnym i chronił je przed zasypaniem przez przemieszczający się nasyp pod wpływem eksplozji pocisków artyleryjskich. Od strony przedpola schron rozpoznawalny był jako niewielki pagórek. Rozpięte maty lub siatki maskujące na podnoszonych wspornikach podczas prowadzenia ognia, świetnie maskowały obiekt przed rozpoznaniem z powietrza.
Rozkład izb bojowych i ich kubatura nie odbiega od standardów przyjętych w sowieckiej fortyfikacji stałej dla obiektów Linii Mołotowa na dwa ciężkie karabiny maszynowe do ognia bocznego ze strzelnicą obrony wejścia i zapola.


Uzbrojenie

Schron miał być wyposażony w nowo zaprojektowane pancerze skrzynkowe z podstawą forteczną dla ckm. Zgodnie z nazewnictwem sowieckim nowe stanowisko bojowe określano jako zestaw PK4b. Pancerze mogły być osadzane w ścianie schronu podczas jego budowy. Ze względu na częste opóźnienia w dostawach wyposażenia opracowano technologię, pozwalającą na późniejszy montaż. W ścianie obiektu pozostawiono dwa otwory technologiczne dla późniejszego osadzenia pancerzy. Przestrzeń, pomiędzy ścianami otworu technologicznego a ustawionym w nim pancerzem, zalewano betonem po przez dwa pionowe szyby, wykonane w stropie. Skrzynka pancerza ustalana była w otworze technologicznym za pomocą dwóch pionowych dwuteowników, osadzonych w ścianie schronu. Ich rozstaw jest identyczny jak dla zestawu NPS-3.
Schron nie otrzymał rowu diamentowego. Łuski, z stanowisk bojowych, kierowane były po przez zrzutnie do gazoszczelnego zbiornika pod fundamentem obiektu. Właz do zbiornika znajduje się w lewej izbie bojowej. Umożliwiał okresowe czyszczenie zbiornika i usuwanie łusek. Został zabezpieczony uchylną gazoszczelną klapą.


Pomieszczenia schronu

Schron posiada dwa pomieszczenia, chronione drzwiami gazoszczelnymi. Pierwsze z nich (Rys. 03. 3.) o podstawie 2,84 x 1,80 m, umieszczone za prawą izbą bojową, mieściło stanowisko dowodzenia. W stropie obiektu pozostawiono otwór technologiczny na pancerz peryskopu do obserwacji okrężnej. W ścianie tylnej osadzono rurę usuwającą zanieczyszczone powietrze na zewnątrz schronu. Powietrze było zasysane przez wentylator umieszczony na podstawie przy nośnej ścianie działowej.

Drugie z pomieszczeń (Rys. 03. 4.), o znacznie mniejszej kubaturze, miało bardzo uniwersalne przeznaczenie. Spełniało jednocześnie rolę śluzy przeciwgazowej oraz pomieszczenia zaplecza technicznego. Musiało pomieścić kolumnę filtrów przeciwchemicznych PTU -50 z wentylatorem oraz zapewnić swobodny dostęp do strzelnicy obrony wejścia. Napęd ręczny wentylatora napowietrzającego schron zapewniała przekładnia mechaniczna. W przypadku możliwości zasilania schronu z sieci energetycznej lub z pobliskiego schronu ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym, stosowano napęd mechaniczny. Silnik elektryczny za pomocą przekładni pasowej (pasek klinowy) napędzał bezpośrednio oś wirnika wentylatora promieniowego.


Wejście do schronu

Wejście do schronu otrzymało standardowe rozwiązanie konstrukcyjne dla obiektów fortyfikacji stałej do ognia bocznego. Korytarz załamany pod kątem prostym zakończony był szczeliną przeciw podmuchową. Zapole schronu oraz podejście do wejścia znajdowało się w sektorze ostrzału strzelnicy na rkm, umieszczonej w zewnętrznej izbie bojowej ckm. Wejście do korytarza  chroniły drzwi kratowe lekko cofnięte w głąb wejścia względem lica elewacji. Wewnętrzna strzelnica na  rkm broniła wejścia do schronu. W korytarzu umieszczono uproszczoną czerpnię powietrza. Widoczna jest na fot. 27.

 

Fot. 25. Lewa izba bojowa. Od lewej: wnęka strzelnicy obrony wejścia i zapola, otwór technologiczny na pancerz skrzynkowy zestawu PK4b.

 

Fot. 26. Wejście do izby bojowej, widok od strony izby dowodzenia. Po lewej stronie wejście do śluzy przeciwgazowej.

 

Fot. 27. Korytarz wejściowy z uproszczoną czerpnią powietrza i strzelnicą obrony bezpośredniej.
Fot. 28. Śluza przeciwgazowa. Widok w kierunku niszy strzelnicy obrony bezpośredniej.
Fot. 29. Widok wejścia do śluzy przeciwgazowej od strony korytarza wejściowego. W głębi wejście do izby dowodzenia. Niemiecka ościeżnica gazoszczelnych drzwi została osadzona w latach pięćdziesiątych zeszłego wieku.


 3.1. PPK – schron do ognia bocznego na 3 ckmy i rkm

 

Fot. 01. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 3 ckmy i rkm (Przyborowo. Osowiecki Rejon Umocniony).

 

PPK – jednokondygnacyjny schron bojowy,  przeznaczony jest do ognia bocznego. Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный пулеметный полукапонир огнём в тыл из крыла и ручной пулемётс. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego z stanowiskiem ckm do ognia ze skrzydła w tył i rkm. Został zaprojektowany dla trzech stanowisk 7,62 mm ckm Maxim wz 1910 (zestaw NPS-3).

Rys. 01. PPK – jednokondygnacyjny do ognia bocznego na 3 ckmy i rkm.

Opis do rys. 01.

1. zewnętrzna izba bojowa na ckm do ognia bocznego i rkm do obrony wejścia i zapola, 2. izba bojowa na ckm do ognia bocznego, 3. Izba bojowa ckm w orylonie, 4. pomieszczenie dowodzenia, 5. izba załogi, 6. pomieszczenie zaplecza technicznego, 7. izba ze strzelnicą obrony wejścia, 8. korytarz, 9. Śluza przeciwgazowa, 10. korytarz wejściowy do schronu, 11. strzelnica obrony wejścia i zapola, 12, wewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego, 13. zewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego.


 

Fot. 02. Pancerz skrzynkowy stanowiska bojowego ckm (zestaw NPS-3). W lewym górnym narożu zdjęcia widoczna jest rura odpowietrzająca zbiornik na łuski.

Każde stanowisko bojowe ustawiono w oddzielnym pomieszczeniu. W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach (Rys. 01). Przed ostrzałem od strony przedpola chronione były orylonem (Fot. 01.), w którym umieszczono trzecie stanowisko ckm. Prowadziło ogień w kierunku zapola oraz broniło podejścia do strzelnic.
Projektanci schronu nie przewidzieli rowu diamentowego przed ścianą ze strzelnicami do ognia bocznego. Łuski z wystrzelonych nabojów, po przez gazoszczelne zrzutnie trafiały do hermetycznych zbiorników, znajdujących się pod fundamentem schronu. Zbiornik wyposażono w układ odpowietrzający. Wylot rury odpowietrzającej znajdował się na zewnętrznej ścianie w pobliżu strzelnicy ckm (Fot. 02.). Budowa schronu PPK w Przyborowie nie została ukończona, podobnie jak większości obiektów Linii Mołotowa. Nie rozpoczęto wyposażania obiektu. Stanowiska ckm za staliwnymi pancerzami skrzynkowymi nie zostały uzbrojone. W izbach bojowych świetnie zachowały się otwory technologiczne do osadzenia zrzutni łusek ze stanowiska bojowego oraz gazoszczelnych zamknięć włazów (Fot. 03 i 06.).

 

Fot. 03. Widok izby bojowej ckm w orylonie. W fundamencie pozostawiono otwór technologiczny na zrzutnię łusek i ościeżnicę hermetycznego zamknięcia włazu.
Fot. 04. Korytarz prowadzący do środkowej i zewnętrznej izby bojowej.
Fot. 05. Widok strzelnicy (obecnie zamurowana) obrony wejścia i zapola. Po lewej stronie szyb wyjścia ewakuacyjnego.
Fot. 06.  Widok otworów technologicznych w fundamencie schronu w środkowej izbie bojowej.

Schron został wyposażony również w gazoszczelną strzelnicę dla ręcznego karabinu maszynowego do obrony wejścia i zapola. Strzelnica została umieszczona w tylnej ścianie zewnętrznej izby bojowej. Zgodnie z założeniami konstrukcyjnymi miała otrzymać gazoszczelny pancerz PZ-39, który planowano osadzać w pierwszej kolejności w obiektach Linii Mołotowa. Standardowe rozglifienie strzelnicy w płaszczyźnie poziomej wynosiło 60 stopni, rozłożone symetrycznie względem jej osi. Takie rozwiązanie otrzymała strzelnica omawianego typu schronu w Dąbrowie (Zambrowski Rejon Umocniony). W zależności od położenia schronu i ukształtowania terenu, rozglifienie strzelnicy mogło posiadać wartość od około 36 do 60 stopni. Schron w Przyborowie, położony na stoku małego wzniesienia, wyposażono w strzelnicę o rozglifieniu 36 stopni. W sektorze ognia znajdował się tylko rów dobiegowy do schronu.

 

Fot. 07. Strzelnica obrony wejścia i zapola schronu bez osadzonego pancerza PZ-39.

 

Fot. 08. Część socjalna i techniczna schronu od strony wejścia do orylonu. Pomieszczenie bez ścianek działowych. Położenie ścianki działowej zaznaczono strzałką.

 

Technologia budowy schronu miała zapewnić wykonanie monolitycznej budowli żelbetonowej. Na odpowiednio przygotowanym podłożu wykonywano zbiorniki na łuski, studnię, oraz fragmenty wyjścia ewakuacyjnego. Całość przykryto płytą fundamentową. Stanowiła ona podstawę dla zewnętrznych i wewnętrznych ścian nośnych schronu oraz jego stropu. Cienkie żelbetowe ściany działowe od grubości 12 cm wykonywano po wybetonowaniu bryły schronu i zdjęciu szalunku. W miejscu przewidzianej ściany działowej pozostawiano w ścianie nośnej kanał, często z wystającymi prętami zbrojeniowymi. Został zaznaczony za pomocą strzałek na fot. 08 i 09. Podział pomieszczenia prezentuje rys. 01.

 

Fot. 09. Część socjalna i techniczna schronu w kierunku wejścia do orylonu. Pomieszczenie bez ścianek działowych. Położenie ścianki działowej zaznaczono strzałką.

Schron uzyskał standardowy nasyp kamienno-ziemny. Chronił ścianę czołową schronu przed bezpośrednim ostrzałem od strony przedpola. Nasyp schronu w Przyborowie jest już lekko naruszony. Prawdopodobnie zniknie za kilka lat.
Przy takim oświetleniu (Fot. 10) wyraźnie widoczne są prostokątne otwory strzelnic. Stanowiły doskonale widoczny cel. Aby temu zaradzić stosowano maskowanie. Elewację schronu pokrywano farbą o barwie ochronnej. Na podnoszonych wspornikach, mocowanych do okapu lub elewacji rozpinano siatkę maskującą lub maty. Podczas prowadzenia ognia wsporniki były uniesione do góry. W „przerwach” opuszczano je do poziomu gruntu. Dla nieprzyjaciela widoczny był tylko niewielki pagórek.

 

Fot. 10. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 3 ckmy i rkm (Przyborowo. Osowiecki Rejon Umocniony).

 

Fot. 11. Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 3 ckmy i rkm (Przyborowo. Osowiecki Rejon Umocniony).