PPK – schron do ognia bocznego na dwa ckm-y

1.1. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 2 ckmy

 

SONY DSC
Fot. 01. Linia Mołotowa. PPK – Dwukondygnacyjny schron na dwa ciężkie karabiny maszynowe do ognia bocznego . Zdjęcie wykonano w pobliżu miejscowości Wołkusz – Grodzieński Rejon Umocniony.

 

Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ciężkie karabiny maszynowe (ros. двуэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки) o równoległych kierunkach ognia jest obiektem często spotykanym na „Linii Mołotowa”. Obiekt został zaprojektowany jako gazoszczelny z pełnym zapleczem technicznym, obejmującym maszynownię z agregatem prądotwórczym i systemem wentylacyjnym z przeciwchemicznymi filtrami.
Dolna kondygnacja znajduje się poniżej poziomu gruntu. Przed ścianą czołową ze strzelnicami znajduje się rów diamentowy. Utrudniał podejście do strzelnic i uniemożliwiał ich zasypanie przez grunt lub gruz przemieszczony podczas ostrzału artyleryjskiego. Przednia ściana została przedłużona orylonem chroniącym strzelnice przed bocznym ostrzałem. Powinna być obsypana nasypem kamienno-ziemnym, chroniącym przed ostrzałem od strony przedpola. Wejście znajdowało się w tylnej ścianie. Stropy wzmacniano standardowo stalowymi profilami dwuteowymi, między którymi rozłożono arkusze z blachy stalowej. Zgodnie z wcześniejszymi doświadczeniami, miały chronić załogę przed odpryskami betonu, powstającymi podczas bezpośredniego trafienia pocisku w strop obiektu.

 

SONY DSC
Fot. 02. Linia Mołotowa. Widok ściany czołowej ze strzelnicami. Pomiędzy strzelnicami w skośnie położonym odcinku ściany umieszczono niszę z wyprowadzeniem rury odprowadzającej gazy spalinowe i zużyte powietrze z maszynowi schronu (pomieszczenie Rys. 01, -12.)
Fot. 03. Widok izby bojowej, pierwszej od strony orylonu. -1. zrzutnia łusek, -2. uchwyty pompy wodnej, -3. wsporniki pod górny zbiornik układu chłodzenia ckm, -4. rura odprowadzająca gazy prochowe na zewnątrz schronu.
Fot. 03. Linia Mołotowa. Widok izby bojowej, pierwszej od strony orylonu. -1. zrzutnia łusek, -2. uchwyty pompy wodnej, -3. wsporniki pod górny zbiornik układu chłodzenia ckm, -4. rura odprowadzająca gazy prochowe na zewnątrz schronu, – a. zawór wentylacyjny.

Schron posiada dwa stanowiska bojowe 7,62 mm ciężkich karabinów maszynowych Maxim wz. 1910. Obsadę stanowiska stanowiło trzech żołnierzy w tym dowódca w stopniu podoficera. Broń osadzono  na podstawie fortecznej z 1939 roku za dwudzielnym staliwnym pancerzem skrzynkowym. W nomenklaturze radzieckiej takie stanowisko bojowe posiadało oznaczenie NPS-3. Podstawa forteczna została wyposażona w nowoczesny celownik optyczny KTP z podświetlaną skalą i powiększeniu 2,5x. Pole obserwacji ograniczone było do 40. Stanowiska bojowe umieszczono w oddzielnych izbach zamykanych lekkimi drzwiami gazoszczelnymi. Do chłodzenia ciężkiego karabinu maszynowego, przewidziano wodny układ chłodzenia. Składał się z dwóch zbiorników na wodę. Pompa, zapewniająca przepływ wody między zbiornikami, mocowana była do dwóch kotw osadzonych w ścianie (Fot. 03, -2). Powyżej pompy, na dwóch poziomych wspornikach, ustawiony był górny zbiornik (pod stropem) o pojemności 50 litrów (Fot. 03, -3.). Dolny zbiornik powinien znajdować się w rogu izby bojowej na wysokości posadzki (na rys. 01 nie został oznaczony).
Schron wyposażono w układ usuwania gazów prochowy. Łuski z wystrzelonych nabojów usuwane były przez gazoszczelną zrzutnie łusek na zewnątrz schronu do rowu diamentowego. Na fot. 03 widoczna jest zachowana część zrzutni a osadzona w czołowej ścianie schronu na poziomie posadzki. Do komory zamkowej karabinu maszynowego podłączony był giętki przewód do odsysania gazów prochowych. Na schemacie schronu (Rys. 01) zaznaczono przebieg stalowych rur odprowadzających gazy prochowe z  obu izb bojowych. Zamocowane były do uchwytów pod stropem schronu. Wentylator, zasysający gazy prochowe, zamocowano do ściany po lewej stronie wejścia w pierwszej izbie od strony orylonu. Przewód osadzony w ścianie czołowej a odprowadzający gazy prochowe na zewnątrz schronu, widoczny jest w prawym górnym rogu izby bojowej (Fot. 03, -4) lub na Fot. 01.

 

Rys. 01. Linia Mołotowa. Schemat dwukondygnacyjnego schronu na dwa ciężkie karabiny maszynowe do ognia bocznego. -1. lewa izba bojowa, -2. prawa izba bojowa, -3. korytarz z szybem łączącym obie kondygnacje, -4. izba dowodzenia, -5. śluza przeciwgazowa, -6. korytarz wejściowy, -7. izba załogi z zaznaczonym położeniem wejścia do zbiornika na wodę do celów technicznych, -8. pomieszczenie z ujęciem wodnym i wyjściem ewakuacyjnym, -9. pomieszczenie magazynowe z paliwem dla generatora prądotwórczego, -10. WC, -11. pomieszczenie z filtrami i wentylatorem, -12. maszynownia.
Rys. 01. Linia Mołotowa. Schemat dwukondygnacyjnego schronu na dwa ciężkie karabiny maszynowe do ognia bocznego. -1. lewa izba bojowa, -2. prawa izba bojowa, -3. korytarz z szybem łączącym obie kondygnacje, -4. izba dowodzenia, -5. śluza przeciwgazowa, -6. korytarz wejściowy, -7. izba załogi z zaznaczonym położeniem wejścia do zbiornika na wodę do celów technicznych, -8. pomieszczenie z ujęciem wodnym i wyjściem ewakuacyjnym, -9. pomieszczenie magazynowe z paliwem dla generatora prądotwórczego, -10. WC, -11. pomieszczenie z filtrami i wentylatorem, -12. maszynownia, -13. strzelnica obrony wejścia, -14. szyb łączący obie kondygnacje, -15. zewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego, -16. rów diamentowy, -17. orylon.

 

SONY DSC
Fot. 04. Wewnętrzna strzelnica obrony wejścia.

 

SONY DSC
Fot. 05. Widok otworu szybu łączącego obie kondygnacje.

 

SONY DSC
Fot. 06. Izba dowodzenia. Wsporniki pod sprzęt łączności.

 

SONY DSC
Fot. 07. Izba dowodzenia. Widok pancerza chroniącego peryskop do obserwacji okrężnej.

 

SONY DSC
Fot. 08. Widok otworu szybu łączącego obie kondygnacje.
Dybawka szyb peryskopu
Fot. 09. Zamknięcie szybu peryskopu.

Komunikację między kondygnacjami zapewniał szyb z klamrami (Rys. 01 -4). Zamykany był gazoszczelną klapą wykonaną z tłoczonej blachy. W pomieszczeniu z szybem znajdowała się wewnętrzna strzelnica obrony wejścia. Dodatkowym zabezpieczeniem wejścia do schronu były drzwi kratowe oraz ciężkie drzwi stalowe, znajdujące się w drugiej części korytarza wejściowego (Rys. 01 -6.) Załamany pod kątem prostym korytarz wejściowy (ros. сквозник), zakończony szczeliną przeciw podmuchową, uniemożliwiał bezpośredni ostrzał ciężkich drzwi wejściowych. Rozwiązanie było stosowane już w fortyfikacji rosyjskiej przed I Wojną Światową.

Dowódca schronu kierował ogniem z izby dowodzenia (Rys.01, -04). Przewidziano możliwość okrężnej obserwacji pola walki za pomocą peryskopu ustawionego na statywie. Celowniki optyczne na obu stanowiskach NPS-3 umożliwiały prowadzenie obserwacji tylko w zakresie sektora ognia. Zdjęcie fot. 07 prezentuje pancerz peryskopu osadzony w stropie schronu. Od zewnątrz zamykany był obrotową płytką widoczną na fot. 09. W schronach fortyfikacji stałej dla broni maszynowej stosowano peryskopy TU 1 i PER 27 o czterokrotnym powiększeniu obrazu. Ruchomy pryzmat obiektywu pozwalał na obserwację w zakresie od +400 do -400 w płaszczyźnie pionowej. W pozycji roboczej peryskop wysunięty był na wysokość 30-40 cm ponad powierzchnię stropu.

Izbę dowódcy wyposażono również w telefon polowy. Uchwyty do mocowania sprzętu zostały osadzone w ścianie (Fot. 06). Przewidziano również możliwość łączności za pomocą radiostacji polowej. W stropie obiektu pozostawiono otwór technologiczny o przekroju 10×10 cm do zamocowania wysuwanej anteny. Do łączności wewnętrznej zastosowano rury głosowe.

 

Fot. 10. Widok izby załogi w kierunku szybu komunikacyjnego.
Fot. 10. Widok izby załogi w kierunku szybu komunikacyjnego.
Fot. 11. Dwa otwory wejściowe do pomieszczenia z wyjściem ewakuacyjnym i do latryny.
Fot. 11. Dwa otwory wejściowe do pomieszczenia z wyjściem ewakuacyjnym i do latryny.

Centralnym pomieszczeniem dolnej kondygnacji była izba załogi (Rys. 02 -7). Została wyposażona w dwupiętrowe składane prycze, mocowane do zaczepów osadzonych w ścianie i stropie. Ich ilość odpowiadała 1/3 stanu osobowego. Były wykorzystywane przez załogę na trzy zmiany.
Niezbędną ilość powietrza dostarczał układ nawiewu. Wydatek powietrza można było regulować za pomocą zaworu motylkowego, zamontowanego na wylocie rury napowietrzającej. Wymianę powietrza zapewniał drugi wentylator, zamontowany na podstawie do ściany pomiędzy wejściami do  latryny i pomieszczenia z wyjściem ewakuacyjnym. Na zdjęciu fot. 11 widoczne są dwa otwory technologiczne pod wsporniki na podstawę z wentylatorem. Pod fundamentem izby załogi umieszczono zbiornik na wodę techniczną. Była stosowana w układzie chłodzenia ciężkich karabinów maszynowych i silnika wysokoprężnego generatora prądotwórczego. Właz do zbiornika zamykany był uchylną klapą. Znajdował się w pobliżu klamer szybu komunikacyjnego (patrz Fot. 08).

Pomieszczenie z wyjściem ewakuacyjnym zamknięte było lekkimi drzwiami gazoszczelnymi. W pomieszczeniu znajdowało się ujęcie wody lub dodatkowy zbiornik. Otwór wyjścia ewakuacyjnego  wykonano  w zewnętrznej ścianie (na zdjęciu nr 12 został zamurowany). Zakończony był pionowym szybem z klamrami przed wejściem do schronu. Blokada wyjścia ewakuacyjnego została rozwiązana w standardowy sposób. Po prawej stronie widoczny jest kanał do wsuwania dwuteowników w pozycji pionowej. Stopa dwuteownika jest równoległa do ściany z otworem wyjścia ewakuacyjnego.

 

Fot. 12. Pomieszczenie z wyjściem ewakuacyjnym. Po prawej stronie wejście do pomieszczenia magazynowego.
Fot. 12. Pomieszczenie z wyjściem ewakuacyjnym. Po prawej stronie wejście do pomieszczenia magazynowego.

 

Fot. 13. Latryna.
Fot. 13. Latryna.

 

Fot. 14. Pomieszczenie z filtrami i wentylatorem. Po prawej stronie wejście z izby załogi. Po lewej wejście do maszynowni.
Fot. 14. Pomieszczenie z filtrami i wentylatorem. Po prawej stronie wejście z izby załogi. Po lewej wejście do maszynowni.

Fundament pomieszczeń technicznych znajduje się poniżej pozostałej części schronu. W pierwszym pomieszczeniu od strony izby załogi umieszczono filtry przeciwchemiczne. Ustawione były w kolumnach po trzy filtry w każdej. Powietrze, zasysane przez czerpnie powietrza znajdujące się w korytarzu wejściowym, kierowane było przez filtry przeciwchemiczne tylko w przypadku spodziewanego ataku gazowego. Wentylator układu nawiewu tłoczył powietrze do pomieszczeń schronu. W układzie nawiewu zamontowany był wymiennik ciepła. Kierowana była do niego nagrzana woda układu chłodzenia silnika wysokoprężnego, wykorzystywanego do napędu generatora prądu.

Wejście do maszynowni zamykano lekkimi drzwiami gazoszczelnymi. W tym pomieszczeniu panowała zawsze podwyższona temperatura. Zestaw prądotwórczy, pracujący w układzie szeregowym, mocowany był do fundamentu za pomocą sześciu kotw. Nad silnikiem wysokoprężnym ustawiano na dwóch kształtownika zbiornik na wodę. Była wykorzystywana do grawitacyjnego chłodzenia silnika. W przypadku osiągnięcia zbyt wysokiej temperatury mogła być schładzana w wymienniku ciepła umieszczonym w układzie nawiewu schronu. Gazy spalinowe usuwane były bezpośrednio na zewnątrz schronu.  Wylot rury znajdował się w niszy wykonanej w skośnym odcinku ściany czołowej (patrz fot. 02). W tej samej niszy znajdował się wylot drugiego przewodu, którym tłoczone było przez wentylator zużyte powietrze z maszynowni (rura o większej średnicy).


1.2. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 2 ckmy

Rys. 01. Linia Mołotowa. Schemat pomieszczeń jednokondygnacyjnego schronu na dwa ckm-y do ognia bocznego.
Rys. 01. Linia Mołotowa. Schemat pomieszczeń jednokondygnacyjnego schronu na dwa ckm-y do ognia bocznego. 1- lewa izba bojowa ckm, 2- izba dowódcy schronu, 3- prawa izba bojowa ckm, 4- izba załogi, 5- korytarz komunikacyjny, 6- śluza przeciwgazowa, 7- korytarz wejściowy, 8- latryna, 9- filtro- wentylatorownia, 10- maszynownia, 11- pomieszczenie gospodarcze z wyjściem ewakuacyjnym, 12- studnia – ujęcie wody, 13- położenie agregatu prądotwórczego, 14- wewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego, 15- zewnętrzny szyb wyjścia ewakuacyjnego.

Opisywany jednokondygnacyjny schron na dwa ckm-y do ognia jednobocznego (ros. ППК– пулеметный полукапонир) bez strzelnicy obrony zapola wchodził w skład punktu oporu, znajdującego się na północny wschód od miejscowości Wólka Zamkowa. Schron nie należy do częst0 spotykanych obiektów „Lini Mołotowa”. Punkt oporu  należała do 62 Brzeskiego Rejonu Umocnionego, budowanego w latach 1940-1941 na nowej zachodniej granicy ZSSR.  „Linia Mołotowa”, to współczesna nieformalna nazwa umocnień.
Schron posiadał dwa stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych. Każde z nich było ustawione w oddzielnej izbie. Osie sektorów ognia obu stanowisk były równoległe i skierowane na międzypole sąsiedniego punktu oporu, zlokalizowanego w pobliżu miejscowości Minczewo. Obiekt nie posiadał w zewnętrznej izbie bojowej dodatkowej strzelnicy dla ręcznego karabinu maszynowego do obrony wejścia i zapola.
W skład stanowiska bojowego o oznaczeniu NPS-3, wchodził ciężki karabin maszynowy Maxim wz. 1910 na lawecie fortecznej z 1939 roku za dwudzielnym staliwnym pancerzem skrzynkowym. Ściana boczna z osadzonymi pancerzami była chroniona przed ostrzałem bocznym przez orylon. Nie wykonano rowu diamentowego.

 


Wejście do schronu

 

Zdjęcie 02. Widok korytarza wejściowego od strony elewacji schronu. Zdjęcie 03. Widok korytarza wejściowego od strony strzelnicy. Zdjęcie 04. Widok korytarza wejściowego od strony strzelnicy przeciw podmuchowej.
Zdjęcie 02. Linia Mołotowa. Widok korytarza wejściowego od strony elewacji schronu. Na wprost strzelnica obrony wejścia, poniżej w fundamencie schronu otwór na właz do szamba. Zdjęcie 03. Widok korytarza wejściowego od strony strzelnicy. Zdjęcie 04. Widok korytarza wejściowego od strony szczeliny przeciw podmuchowej. Na wprost czerpnia powietrza pozbawiona pancerza chroniącego.

Część wejściową do schronu zaplanowano tak aby niemożliwe było bezpośrednie ostrzelanie z zewnątrz ciężkich gazoszczelnych drzwi wejściowych. Do wejścia do schronu prowadził korytarz wejściowy z załamaniem pod kątem 90 stopni. Na jego końcu znajdowała się  szczelina przeciw podmuchowa. Wejście do korytarza chroniły uchylne drzwi kratowe oraz strzelnica z ręcznym karabinem maszynowym. W korytarzu znajdowały się dwie czerpnie powierza układu napowietrzania schronu. Jedna z nich widoczna jest na zdjęciu 02  po lewej stronie strzelnicy obrony wejścia.
Poniżej strzelnicy znajduje się otwór do opróżniania szamba. Był zabezpieczany pancerzem.

Zachowała się  ościeżnica ciężkich gazoszczelnych drzwi wejściowych. Wykonane były ze stalowej blachy o grubości 12 mm, wzmocnione kątownikami.


Śluza przeciwgazowa

Schron zaprojektowano jako obiekt gazoszczelny. Aby dostać się do schronu, należało przejść przez śluzę gazoszczelną. Od strony obiektu, śluza zamykana była lekkimi drzwiami gazoszczelnymi.


 

Zdjęcie 05. Widok ze śluzy w kierunku wejścia do schronu (po prawej stronie widoczna jest czerpnia powietrza w korytarzu) i izby bojowej (po lewej stronie).
Zdjęcie 05. Linia Mołotowa. Widok ze śluzy w kierunku wejścia do schronu (po prawej stronie widoczna jest czerpnia powietrza w korytarzu) i izby bojowej (po lewej stronie).

 

Zdjęcie 07. Widok w kierunku śluzy gazoszczelnej i pomieszczenia socjalnego -WC po prawej stronie.
Zdjęcie 06. Linia Mołotowa. Widok w kierunku śluzy gazoszczelnej i pomieszczenia socjalnego -WC po prawej stronie.

 

Zdjęcie 06. Widok ze śluzy gazoszczelnej w kierunku ciągu komunikacyjnego (w głębi wejście do izby załogi).
Zdjęcie 07. Linia Mołotowa. Widok ze śluzy gazoszczelnej w kierunku korytarza (w głębi wejście do izby załogi).

 


Korytarz

 

Zdjęcie 07. Widok w kierunku prawej izby bojowej. Po lewej stronie wejście do izby załogi a po prawej strony do pomieszczenia socjalnego-WC).
Zdjęcie 08. Widok w kierunku prawej izby bojowej. Po lewej stronie wejście do izby załogi a po prawej stronie do pomieszczenia socjalnego-WC).
Zdjęcie 08. Widok w kierunku zaplecza technicznego. W głębi wejście do filtro- wentylatorowni.
Zdjęcie 09. Widok w kierunku zaplecza technicznego. W głębi wejście do maszynowni a po lewej stronie do pomieszczenia socjalnego-WC).
Zdjęcie 09. Widok bocznej ściany prawej izby bojowej.
Zdjęcie 10. Widok bocznej ściany prawej izby bojowej.

 


Izby bojowe

Izby bojowe zasypane są gruzem w wyniku eksplozji przy wysadzaniu pancerzy i częściowo zniszczoną ścianką działową. Uszkodzona ściana z zamurowanym otworem po pancerzu znajduje się po lewej stronie zdjęcia. Poniżej  zestawu NPS-3 znajdowała się zrzutnia łusek, którą łuski po wystrzelanych nabojach spadały do rowu diamentowego wykonanego przed ściną frontalną  lub do zbiorników zbudowanych pod fundamentem schronu.
Na ścianie prawej izby bojowej (druga od orylonu) zachowały się wsporniki i kotwy do mocowania wyposażenia. Widoczne po prawej stronie ceowniki przeznaczono do mocowania wentylatora (z napędem ręcznym lub mechanicznym). Ograniczona przestrzeń izby zdecydowanie wymuszała zastosowanie elektrycznego napędu wentylatora. Zadaniem wentylatora było usuwania gazów prochowych i zanieczyszczonego powietrza z obu izb bojowych na zewnątrz schronu po przez rurę umieszczoną w ścianie powyżej wsporników. Zakładano, że stanowiska ogniowe w schronie będą prowadziły intensywny ostrzał. Do chłodzenia ciężkiego karabinu maszynowego, przewidziano układ chłodzenia. Składał się z dwóch zbiorników na wodę. Pompa, zapewniająca przepływ wody między zbiornikami, mocowana była do dwóch kotw, osadzonych w ścianie na wysokości wsporników dla wentylatora. Powyżej pompy, na dwóch poziomych wspornikach, ustawiony był górny zbiornik (pod stropem) o pojemności 50 litrów. Dolny zbiornik powinien znajdować się w rogu izby bojowej na wysokości posadzki.

 

Rys. 2. Zewnętrzna izba bojowa ckm w jednokondygnacyjnym schronie dla dwóch ckm do ognia bocznego.
Rys. 2. Zewnętrzna izba bojowa ckm w jednokondygnacyjnym schronie na dwa ckm-y do ognia bocznego.

 

Na rysunku dodatkowo umieszczono  widok prawej strony izby ze zdjętym zbiornikiem na wodę do chłodzenia ckm oraz usuniętą rurą doprowadzającą gazy prochowe z obu stanowisk NPS-3. Dlatego też widoczna jest poma wodna do przepompowywania chłodziwa. W dolnym rogu znajduje się wentylator z ręcznym napędem (w tym przypadku) na standardowej podstawie. Jeszcze nie wykonałem rysunku silnika elektrycznego, który zamiennie mógłby napędzać wentylator. Nie znam wymiarów gabarytowych. Gazy prochowe z obu stanowisk ckm usuwane są na zewnątrz przez skośną rurę umieszczoną w ścianie zewnętrznej schronu.

Jeżeli przy lewej ścianie umieścimy skrzynki z za taśmowaną amunicją, to w izbie nie ma zbyt dużo wolnego miejsca.

 


Zdjęcie 11. Maszynownia.
Zdjęcie 12. Maszynownia. Widok w kierunku pomieszczenia filtro- wentylatorowni.
Zdjęcie 10. Maszynownia.
Zdjęcie 11. Maszynownia. Widok w kierunku pomieszczenia z wyjściem ewakuacyjnym.
Zdjęcie 12. Filtro- wentylatorownia.
Zdjęcie 13. Filtro- wentylatorownia.

 

 

Maszynownia

W maszynowni znajdował się generator prądu stałego. Mocowany był do fundamentu schronu za pomocą sześciu kotw. Silnik wysokoprężny stanowił napęd prądnicy. Ponad silnikiem na dwóch wspornikach ustawiony był zbiornik układu chłodzenia. Przy ścianie działowej pomieszczenia z wyjściem ewakuacyjnym (Zdjęcie 10) znajdują się dwa wsporniki do mocowania wentylatora. Zadaniem wentylatora było usuwanie zanieczyszczonego powietrza z maszynowni na zewnątrz schronu po przez rurę osadzoną w ścianie. Równolegle poprowadzona była druga rura, którą usuwane były gazy spalinowe z silnika wysokoprężnego. Pod maszynownią znajdował się zbiornik na wodę techniczną. Wejście do zbiornika (Zdjęcie 11.) zabezpieczała uchylna klapa.


Filtro-wentylatorownia

W pomieszczeniu znajdował się główny wentylator napowietrzający schron oraz  zestawy filtrów przeciwchemicznych do oczyszczania powietrza podczas ewentualnego ataku gazowego. W sowieckich schronach układ wentylacji składał się z dwóch niezależnych systemów.  Zadaniem układu napowietrzającego było dostarczanie świeżego powietrza do pomieszczeń. Do schronu mogło być dostarczane było powietrze nieprzefiltrowane lub przefiltrowane podczas ataku gazowego. Ilość dostarczanego powietrza musiała utrzymać w schronie nadciśnienie, gwarantujące warunek gazo szczelności schronu.

Równolegle funkcjonował układ usuwania zużytego powietrza. W pomieszczeniach takich jak maszynownia, izba załogi i izby bojowe, znajdowały się wentylatory do usuwania zanieczyszczonego powietrza i gazów prochowych.

Filtry przeciwchemiczne ustawiono w kolumnach jeden nad drugim. W fundamencie schronu wykonano szyb studni do zaopatrywania schronu w wodę. Szyb studni chroniony był włazem o prostokątnym lub okrągłym zarysie.


Pomieszczenie socjalne

W pomieszczeniu socjalnym znajdowała się ubikacja „turecka”. Nad nią na dwóch wspornikach ustawiony był zbiornik na wodę do spłukiwania.  Po lewej stronie bliżej wejścia zamocowana była umywalka. W ścianie po prawej stronie osadzono dwa ceowniki dla bojlera. Był on napełniany przy pomocy ręcznej pompy. Na ścianie zachowały się trzy kotwy do mocowania pompy.

W ścianie, pomiędzy pomieszczeniem socjalnym a korytarzem wejściowym wykonano strzelnicę do obrony wejścia. W niszy nie osadzono pancerza strzelnicy.

 

Zdjęcie 13. Pomieszczenie socjalne WC ze strzelnicą obrony wejścia.
Zdjęcie 14. Pomieszczenie socjalne WC ze strzelnicą obrony wejścia.
Zdjęcie 14. Ściana boczna pomieszczenia socjalnego - WC
Zdjęcie 15. Ściana boczna pomieszczenia socjalnego – WC

 

 

Zdjęcie 15. Pomieszczenie socjalne - WC.
Zdjęcie 16. Pomieszczenie socjalne – WC