OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę ppanc. i 2 ckm-y, w tym ckm z w orylionie i rkm do obrony zapola

Fot. 01. Schron OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę, dwa ckmy ( w tym jeden w orylionie) i rkm do obrony zapola (64 – Zambrowski Rejon Umocniony).

 

Fot. 02. Wejście do schronu. W głębi korytarza strzelnica obrony wejścia a po lewej strzelnica PZ-39 obrony zapola i wejścia.

 

Podstawowe uzbrojenie schronu stanowiło jedno stanowisko bojowe DOT-4 oraz dwa NPS-3. Stanowisko bojowe DOT-4 składało się z  45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS  i dwuczęściowego, gazoszczelnego, staliwnego pancerza (Fot. 03). Stawisko bojowe NPS-3 obejmowało karabin maszynowy Maxim wz. 1910 na podstawie fortecznej za gazoszczelnym pancerzem skrzynkowym (Fot. 04). Stanowiska bojowe DOT-4 i NPS-3 umieszczono w sąsiednich pomieszczeniach zamykanych drzwiami gazoszczelnymi. Osie sektorów ostrzału dla obu stanowisk były równoległe. Izba bojowa dla stanowiska DOT-4 znajdowała się jako pierwsza od strony orylionu.  Trzecie stanowisko bojowe NPS-3 umieszczono w orylionie. Jego zadaniem była obrona zapola i podejścia do strzelnic broni podstawowej. Przed ścianą ze stanowiskami bojowymi wykonano rów diamentowy, stosowany w przypadku schronów dwukondygnacyjnych. Wyposażano go w układ odwodnienia. Utrudniał podejście do strzelnic broni głównej. Do rowu diamentowego następował zrzut łusek ze stanowisk bojowych. Poniżej otworu zrzutni łusek wykonano  wyprofilowany występ, który przeciwdziałał piętrzeniu się łusek.

 

Fot. 03. Pancerz skrzynkowy stanowiska bojowego DOT-4 dla 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS – eksponat w Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej w Forcie IX „Dąbrowskiego” na Sadybie w Warszawie.

 

 

Fot. 04. Pancerz skrzynkowy stanowiska bojowego NPS-3 dla 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego Maxim wz. 1910 – eksponat w Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej w Forcie IX „Dąbrowskiego” na Sadybie w Warszawie.

 

Rys 01. Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę ppanc, dwa ckm-y w tym jeden w orylonie i rkm obrony wejścia. Po lewej stronie szkic górnej kondygnacji a po prawej dolnej. -1. izba bojowa w orylonie dla stanowiska ckm (NPS-3), -2. Izba dowodzenia ze stanowiskiem obserwacyjnym, -3. izba bojowa dla 45 mm armaty ppanc sprzężonej z 7,62 mm ckm DT, -4. izba bojowa dla stanowiska ckm (NPS-3), -5. magazyn – skład amunicji, -6. korytarz ze strzelnicą obrony wejścia i szybem komunikacyjnym z dolną kondygnacją, -7. śluza przeciwgazowa, -8. Korytarz wejściowy chroniony drzwiami kratowymi, -9. izba załogi, -10. maszynownia, – 11. magazyn z ujęciem wody, -12. filtro-wentylatorownia, -13. magazyn, -14. zaplecze socjalne, – 15. wyjście ewakuacyjne z szybem, -16. strzelnica obrony wejścia i zapola, 17. rów diamentowy.

 

Fot. 05. Wejście do schronu chronione drzwiami kratowymi i wewnętrzną strzelnicą obrony wejścia. Po lewej stronie nisza na czerpnię powietrza. Poniżej otwór do usuwania fekalii z szamba. Lekko zdeformowana ściana w wyniku ugięcia się szalunku w procesie betonowania schronu.
Fot. 06. Ciężkie, gazoszczelne drzwi wejściowe do schronu.
Fot. 07. Izba bojowa dla stanowiska  45 mm armaty ppanc i 7,62 mm ckm DT. Zachowany pancerz skrzynkowy DOT-4 oraz element zrzutni łusek. Nad pancerzem ogniwo zaczepu do podwieszania armaty podczas montażu.

 

 

Fot. 08. Szyb komunikacyjny z dolną kondygnacją, zamykany klapą z tłoczonej blachy.

 

Fot. 09. Zachowane zakończenie przewodu odprowadzającego zużyte powietrze (Osowiecki Rejon Umocniony).

Uformowana przez orylion bryła schronu chroniła strzelnice do ognia bocznego przed ostrzałem od strony przedpola. Ściany, narażone na bezpośredni ostrzał od strony przedpola, zabezpieczano nasypem kamienno-ziemnym. Od strony przewidzianego ataku nieprzyjaciela czynił wrażenie niewielkiego pagórka. Masowanie schronu uzupełniały siatki  lub maty. Rozpostarte były na wspornikach, unoszonych do góry na czas prowadzenia ognia. Część schronów uzyskało malowanie barwami ochronnymi.

Szczególną uwagę poświęcono obronie schronu od strony zapola. Do obrony dojścia do schronu oraz zapola przeznaczono stanowisko bojowe NPS-3 w orylionie oraz strzelnicę dla ręcznego karabinu maszynowego DT.  Została umieszczona w lewej izbie bojowej, w której znajduje się stanowisko NPS-3. Otrzymała gazoszczelne zamknięcie Pz-39.  Poniżej tej strzelnicy znajdował się waz do wyjścia ewakuacyjnego. Obronę schronu uzupełniała strzelnica broni ręcznej, którą  umieszczono w osi korytarza (Fot. 05). Jej zadaniem była bezpośrednia obrona wejścia.  Wejście do korytarza chronione było  drzwiami kratowymi a do schronu ciężkimi, stalowymi, drzwiami gazoszczelnymi.

 

Fot. 10. Zachowane zakończenie przewodu odprowadzającego zużyte powietrze (Rawsko – Ruski Rejon Umocniony).
Rys. 02. Schemat przewodu usuwającego zużyte powietrze w schronie typu OPPK. Przekrój przez ścianę zewnętrzną. Doprowadzenie zużytego powietrza pod stropem. Rurka poniżej odprowadza wodę ze skraplającej się pary wodnej.

Lewa izba bojowa dla stanowiska NPS-3 została zaprojektowana na planie czworokąta o wymiarach 3,26 x 1,6 m. Przy dłuższej ścianie schronu ustawiono stanowisko bojowe 7,62 mm karabinu maszynowego Maxim 1910 na podstawie fortecznej (Rys. 03. 2). Chroniony był gazoszczelnym pancerzem skrzynkowym. Po prawej stronie znajdują się dwa zbiorniki układu chłodzenia ckm. Do dolnego zbiornika (Rys. 03. 3) spływa podgrzana woda z chłodnicy ckm. W górnym zbiorniku znajduje się schłodzona woda. Przepływ wody pomiędzy zbiornikami wymuszony był pompą wodną, mocowaną do ściany (Fot. 13. 4). Po lewej stronie strzelnicy znajdował się zapas taśmowanej amunicji w metalowych pojemnikach z uchylnym zamknięciem. Taki pojemnik ustawiano bezpośrednio na wsporniku podstawy fortecznej.

Izba bojowa miała być pomieszczeniem gazoszczelnym. Gazoszczelność izby miały gwarantować rozwiązanie konstrukcyjne pancerza stanowiska NPS-3 i Pz-39. Wejście do izby zamykane było gazoszczelnymi drzwiami. Dopływ powietrza miał zapewnić centralny układ nawiewu powietrza. Przewód napowietrzający poprowadzono pod stropem (Fot. 13. 5) od strony sąsiedniej izby bojowej. Szybką wymianę powietrza miało zapewnić stanowisko wentylatora, umieszczone przy strzelnicy obrony zapola (Fot. 12. 3).

Zadaniem wentylatora było zasysanie gazów prochowych z każdego stanowiska bojowego poprzez układ rur i tłoczenie na zewnątrz schronu.  Konstrukcję przewodu, oprowadzającego gazy prochowe na zewnątrz, prezentuje rys. 02.  Przewody odprowadzają zużyte powietrze miały zabezpieczone wyloty. Zdjęcia 09 i 10 prezentują zachowane zabezpieczenia przewodów.

 

Fot. 11. Lewa izba bojowa dla stanowiska 7,62 mm ckm Maxim wz. 1910 na podstawie fortecznej (NPS-3). Zachowały się uchwyty, podtrzymujące rury usuwające zużyte powietrze. Po prawej stronie strzelnica obrony zapola dla ręcznego karabinu maszynowego DT.

 

 

Fot. 12. (po lewej stronie) Widok od strony wejścia – lewa izba bojowa dla stanowiska bojowego NPS-3 i strzelnicą obrony zapola. -1. Uchwyty rury odprowadzającej gazy prochowe ze stanowisk bojowych, -2. Wnęka na rurę odprowadzającej gazy prochowe ze stanowisk bojowych, -3. Wsporniki pod podstawę na wentylator, który tłoczył zassane gazy prochowe na zewnątrz schronu, -4. Rura odprowadzająca gazy prochowe na zewnątrz schronu, -5. Rura odprowadzająca wodę powstającą ze skroplonej pary wodnej.

Fot. 13. (po prawej stronie) Widok w kierunku wejścia – lewa izba bojowa dla stanowiska bojowego NPS-3 i strzelnicą obrony zapola. -1. Otwór na przewód odprowadzający gazy prochowe, -2. Wsporniki pod górny zbiornik układu chłodzenia ckm, -3. Otwór na zawór dekompresyjny, -4. Dwie kotwy mocujące pompę do napełniania górnego zbiornika układu chłodzenia z dolnego zbiornika, -5. Otwór na rurę układu napowietrzającego izbę.

 

 

 

Rys. 03. Izba dla stanowiska NPS-3 ze strzelnicą obrony zapola. -1. pancerz skrzynkowy stanowiska NPS-3, -2. podstawa forteczna dla ckm Maxim wz. 1910, -3. dolny zbiornik układu chłodzenia ckm, -4. górny zbiornik układu chłodzenia ckm, -5. przewód odprowadzający gazy prochowe ze stanowiska armaty przeciwpancernych i stanowisk ckm, -6. wentylator z napędem mechanicznym (z opcją ręcznego napędu), -7. przewód odprowadzający gazy prochowe na zewnątrz schronu. -8. strzelnica obrony zapola, -9. zawór dekompresyjny, -10. drzwi gazoszczelne.

 

 

 

Fot. 14. Izba bojowa dla stanowiska 7,62 mm ckm Maxim wz. 1910. Niekompletny pancerz PZ-39 strzelnicy obrony wejścia i zapola. Powyżej rurka odwadniająca przewód odprowadzający gazy prochowe. Po lewej stronie nisza na przewód doprowadzający gazy prochowe do wentylatora.

 

Fot. 15. Izba bojowa dla stanowiska 7,62 mm ckm Maxim wz. 1910. Element rzutni łusek.