Kopuła dla obserwatora artylerii 44P8

Fot. 01. Jeden z dwóch zachowanych egzemplarzy kopuł dla obserwatora artylerii 44P8 na terenie Pozycji Lidzbarskiej.

 

Rys 01. Kopuła obserwatora artylerii 44P8 (na postawie publikacji Westwall, Die Geschichte dder deutschen Westbefestigungen im Dritten Reich. Diter Bettingen, Martin Büren, Biblio Verlag-Osnabrück 1990 [04]).

 

Schron – stanowisko dla obserwatora artylerii został wzniesiony w odległości około 400 m na wschód od drogi wojewódzkiej 507 z Ornety do Pieniężna a ówczesnej Reichstraße 126 z Wormitt do Mehlsack. Schron dla stanowiska obserwatora artylerii znajduje się po północnej stronie strumienia „Młyńska Struga”.  Wybudowany został w 1936 roku. Posiada odporność na ostrzał B1.

W stropie schronu została osadzona kopuła 44P8 (Rys. 01. 1) dla obserwatora artylerii. Wykonano ją w klasie odporności B1. Grubość pancerza w strefie narażonej na ostrzał wynosi 16 cm. W procesie betonowania ustawiono ją na staliwnym cokole (Rys. 01. 2) o wysokości 100 cm i zamocowano za pomocą 6 kotw z ciągliwej stali do bryły stropu.

Średnica wewnętrzna pancerza wynosząca 130 cm umożliwiała, jednemu z dwóch dyżurnych obserwatorów [01], prowadzenie obserwacji w komfortowych warunkach. Obserwator zajmuje stanowisko na składanym siedzisku (Rys. 01. 11) przy kolumnie peryskopu (Rys. 01. 5), ustawionej w pionowej osi pancerza. Po lewej stronie kolumny, w zasięgu ręki obserwatora, znajduje się pokrętło do wysuwania peryskopu do pozycji roboczej ( widoczne w przekroju poprzecznym) lub do puszczania do pozycji spoczynkowej. Otwór w sklepieniu zamykany jest lekkim lub ciężkim zamknięciem (Rys. 01. 19 lub 10). Lekkie zamknięcie otworu peryskopu używane jest tylko podczas przerw w pracy obserwatora.


Opis do rysunku Rys. 01: 1. Kuppel – kopuła, 2. Sockelring – cokół, 3. Plattform – obrotowa plat-forma, 4. Abrieb zur Plattform – napęd platformy, 5. Fernsäule – kolumna peryskopu, 6. Seitenskala – krąg kątomierza, 7. Zeiss-Winkelfernrohrlager – osłona peryskopu Zeissa – przyrząd mocujący, 8. Zeiss-Winkelfernrohr – peryskop Zeissa, 9. Schwerer Deckenverschluss – Ciężkie zamknięcie otworu na peryskop, 10. Leichter Deckenverschluss – Lekkie zamknięcie otworu na peryskop, 11. Sitz – siedzisko obserwatora, 12. Leiter – drabina.


Po prawej stronie kolumny, również w zasięgu ręki obserwatora, na pionowej osi umieszczono pokrętło do obrotu platformy (Rys. 01. 4). To pokrętło umożliwiało zmianę sektora obserwacji okrężnej przez obrót platformy łącznie z obserwatorem i peryskopem. Szybkie zatrzymanie obrotu platformy umożliwiał pedał mechanicznego hamulca. Do prowadzenia obserwacji należało ustawić peryskop [02] w oczekiwanym kierunku, gdyż układ optyczny przyrządu umożliwiał widoczność tylko w zakresie 15 stopniowego sektora. Każdorazowe ustawienie kierunku obserwacji można odczytać na kręgu kątomierza (Rys. 01. 6). Posiadał średnicę zbliżoną do średnicy wewnętrznej pancerza. Krąg o podziałce 5 tysięcznych, zorientowany był zgodnie z siatką topograficzną 0-6400. Zmiana kierunku obserwacji wymaga zwolnienia hamulca, co odbywa się przez wciśnięcie odpowiedniego przycisku na wsporniku kolumny.

Na obwodzie cylindrycznej części kopuły 44P8 wykonano 6 równomiernie rozstawionych otworów. Przeznaczone były dla przyrządów optycznych (Rys. 01. 8) do obserwacji bliskiego otoczenia kopuły. Zastosowano peryskopy [03] typu Pz. BWF 3 firmy Zeiss. Umieszczono je w przyrządach mocujących (Rys. 01. 7)  osadzonych w ścianie kopuły. Pole obserwacji przez jeden peryskop wynosiło 70 stopni. Każde stanowisko peryskopu do obserwacji bliskiej posiadało swoją podziałkę na kręgu kątomierza. Była wyskalowana od -500 do 500 linii. Służyła do określenia kątowego położenia celu.

Stanowisko obserwatora i podszybie zostało wydzielone od pomieszczenia operacyjnego za pomocą ciężkich dwudzielnych drzwi. Nie zastosowano drugich lekkich drzwi gazoszczelnych. Taki rozwiązanie znalazło się w projekcie schronów (np. B1-28) o odporności B1, które miały być wznoszone jako obiekty o standardowej konstrukcji w 1937 roku.

 

Fot. 02. Obrotowa platforma kopuły obserwatora artylerii 44P8.

 

[01]  – Anweisung für die Ausbildung der Infanterie in den ständigen  Kampfanlagen, Berlin 1940 lub tłumaczenie w języku polskim: Instrukcja szkolenia piechoty w obiektach fortyfikacji stałej, Katarzyna i Jarosław Chorzępa, Wydawnictwo Forteca 2005.

[02] – Na pierwsze wyposażenie kopuły 44P8 obserwatora artylerii zatwierdzono do użytku peryskop typu Pz. B.F. 2 firmy Zeiss lub SR-4 firmy Busch. Drugi peryskop spoczywał w skrzynce jako rezerwowy.

[03] – Kolejne trzy wraz z częściami zamiennymi stanowiły rezerwę.

[04] – na postawie publikacji Westwall, Die Geschichte dwe deutschen Westbefestigungen im Dritten Reich. Diter Bettingen, Martin Büren, Biblio Verlag-Osnabrück 1990.