Linia Mołotowa – typy schronów

Posted on Posted in Fortyfikacje, Sowiecki schron bojowy, Wyposażenie schronu
Fot. Linia Mołotowa. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie (Zambrowski Rejon Umocniony).

Linia Mołotowa to nieformalna współczesna nazwa umocnień budowanych w latach 1940-41 wzdłuż nowej zachodniej granicy państwowej między ZSRR a III Rzeszą, wytyczonej zgodnie z zawartym paktem Ribbentrop – Mołotow a nieznacznie skorygowanej po podpisaniu traktatu o granicach i przyjaźni we wrześniu 1939 roku. Nowa granica państwowa wymagała odpowiedniej obrony. Pierwsze fortyfikacje polowe w przygranicznych okręgach wojskowych zaczęto wznosić już od października 1939 roku. W styczniu 1940 roku nakazano czynić przygotowania do budowy fortyfikacji stałych. Równolegle w Sztabie Generalnym, jak i w Głównym Zarządzie Wojskowo- Inżynieryjnym Armii Czerwonej prowadzono prace nad projektami budowy umocnień, które  zakończono latem 1940 roku. Wszelkie prace nabrały tępa po przejęciu przez marszałka S. K.  Timoszenko funkcji Ludowego Komisarza Obrony.


„Linia Mołotowa” – Terminologia dotycząca schronów bojowych

Podstawowym a zarazem najbardziej ogólnym określeniem schronów bojowych fortyfikacji stałej w terminologii radzieckiej był stały punkt ogniowy (ros. dołgowriemiennaja ogniewaja toczka – dalej DOT). Ważnym kryterium podziału schronów bojowych był sposób prowadzenia ognia oraz rodzaj podstawowego uzbrojenia. Wyróżniono grupę schronów  prowadzących ogień boczny. Dokonano ich podziału na obiekty do ognia dwubocznego (ros. kaponir) i jednobocznego (ros. połukaponir).

Ze względu na rodzaj podstawowego uzbrojenia obiekty sklasyfikowano i nadano określenia:

  • schron artylerii do ognia dwubocznego (ros. artillerijskij kaponir) (dalej AK),
  • schron artylerii do ognia jednobocznego (ros. artillerijskij połukaponir) (dalej APK),
  • schron na broń przeciwpancerną i maszynową do ognia dwubocznego (ros. orudijno- pulemiotnyj kaponir) (dalej OPK),
  • schron na broń przeciwpancerną i maszynową do ognia jednobocznego (ros. orudijno- pulemiotnyj połukaponir) (dalej OPPK),
  • schron na broń maszynową do ognia dwubocznego (pulemiotnyj kaponir) (dalej PK),
  • schron na broń maszynową do ognia jednobocznego  (pulemiotnyj połukaponir) (dalej PPK).

Zgodnie z przyjętym podziałem w polskiej fortyfikacji stałej, po wyodrębnieniu grupy schronów do ognia bocznego, pozostałe obiekty bojowe powinny być przeznaczone do ognia czołowego lub okrężnego. W fortyfikacji radzieckiej pozostałe schrony bojowe sklasyfikowano tylko pod względem rodzaju posiadanego podstawowego uzbrojenia i nadano określenia:

  • schron artylerii (ros. artillerijskaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej ADOT),
  • schron na broń przeciwpancerną (ros. orudijnaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej ODOT),
  • schron na broń przeciwpancerną i maszynową (ros. orudijno- pulemiotnaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej OPDOT),
  • schron na broń maszynową  (ros. pulemiotnaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej PDOT).

Zaprezentowany podział schronów bojowych jest bardzo ogólny, nie mniej wystarczający do określenia sposobu powadzenia ognia i rodzaju podstawowego uzbrojenia. Położenie schronów było uwarunkowane założeniami taktyczno-obronnymi. Uzbrojenie schronów musiało spełniać założenia planu ogni. W zależności od warunków terenowych i geologicznych stawiano schrony jedno lub dwukondygnacyjne. W szczególnych przypadkach, na podmokłym terenie lub z wysokim stanem wód gruntowych, schron umieszczano w tzw. „wannie”.


Fot. Linia Mołotowa. OPDOT - schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej (двуэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и одну пулемётную установку в правом каземате). (Skieblewo, Grodzieński Rejon Umocniony)
Fot. Linia Mołotowa. OPDOT – schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej (двуэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и одну пулемётную установку в правом каземате). (Żabickie, Grodzieński Rejon Umocniony). Schron bez osadzonych pancerzy.

OPDOT - Dwukondygnacyjny schron na dwie 45 mm armaty ppanc i ckm w prawej izbie (Linia Mołotowa).

OPDOT – Dwukondygnacyjny schron na dwie 45 mm armaty ppanc i ckm w prawej izbie (Linia Mołotowa).

 

Linia Mołotowa – Katalog konstrukcji typowych.

Radzieckie schrony bojowe posiadały swój odrębny numer katalogowy, do którego przywiązana była nazwa schronu. Określenia typów schronu są w tym wypadku bardzo precyzyjne. Obejmują podstawowe uzbrojenie schronów. Uwzględniają stanowisko ręcznego karabinu maszynowego do obrony wejścia i zapola a umieszczonego w zewnętrznej strzelnicy. W wielu przypadkach sektor ognia z tej strzelnicy ograniczał się do kilku metrów.

Katalogi konstrukcji typowych [02] wydawane były przez Biuro Projektowo-Konstrukcyjne Głównego Zarządu Wojenno-Technicznego Armii Czerwonej. Każdy rysunek posiada oznaczenie “Особо секретно”, czyli ściśle tajne. Rysunki zawierają widok schronu w rzucie poziomym z podanymi wymiarami gabarytowymi. Podano podstawowe uzbrojenie, położenie stanowisk ogniowych i  ich sektory ognia. Określono pole martwe pomiędzy kolejnymi strzelnicami. Zaznaczono położenie wejścia do schronu. Podano kubaturę schronu w uzależnieniu od grubości ścian oraz odporności na ostrzał. Na żadnym z rysunków nie podano konfiguracji izb.

Po prawej stronie jedna z kart katalogu konstrukcji typowych. Karta dotyczy obiektu nr 262. Określenie obiektu: двухэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и  одну пулемётную установку в правом каземате – czyli schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej. W kolejnych opracowaniach będę starał się zaprezentować konstrukcję, uzbrojenie i wyposażenie radzieckich schronów bojowych “Linii Mołotowa”. Przy opisie schronów będę posługiwać się określeniami stosowanymi dla typowych konstrukcji. Numery katalogowe, przynależne do określonego schronu, będę podawać tylko w szczególnych przypadkach.

 

 

 


Linia Mołotowa – typy schronów – przykłady rozwiązań konstrukcyjnych

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych z 1939 r. umieszczone w oddzielnych izbach. W terminologii radzieckiej takie stanowisko ckm na lawecie fortecznej za pancerzem skrzynkowym za dwudzielnym staliwnym pancerzem nazywano zestawem NPS-3.  Określenie dla schronu z rysunku po prawej stronie będzie następujące i jednoznaczne: jednokondygnacyjny schron  na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK). Oryginalna nazwa obiektu, zaczerpnięta z katalogu konstrukcji typowych, brzmi: одноэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки.

Pomieszczenie dowodzenia i izba załogi znajduje się w podanej kolejności za izbą bojową stanowiska NPS-3, pierwszą od strony orylonu. Zgodnie z projektem schron miał posiadać pełne zaplecze techniczne. Maszynownia, wyposażona w agregat prądotwórczy napędzany silnikiem wysokoprężnym, oraz izba filtrów posiadała wyodrębnione pomieszczenia.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron  do ognia bocznego na dwa ckmy

Rys. Jednokondygnacyjny schron na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK)
Rys. Jednokondygnacyjny schron na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK).

 


 

Linia Mołotowa. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y. (Wołkusz – Grodzieński Rejon Umocniony).

 

PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y

 

Rysunek przedstawia dwukondygnacyjny schron. Budowany był na terenie z niskim poziomem wód gruntowych. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe Maxim wz. 1910  na lawetach fortecznych z 1939 roku za dwudzielnymi  pancerzami skrzynkowymi.  W terminologii radzieckiej takie stanowisko bojowe nazywano NPS-3. stanowiska bojowe umieszczono w oddzielnych izbach.
Górna kondygnacja obejmuje jedynie izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, korytarz z szybem do dolnej kondygnacji oraz część wejściową ze śluzą przeciwgazową. W dolnej kondygnacji umieszczono zaplecze techniczne i socjalne dla załogi. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.
Określenie dla schronu z rysunku  będzie następujące i jednoznaczne: dwukondygnacyjny schron  na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK). Oryginalna nazwa obiektu, zaczerpnięta z katalogu konstrukcji typowych, brzmi: двухэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y

Rys. Górna kondygnacja schronu PPK do ognia bocznego na dwa ckm.
Rys. Górna kondygnacja schronu PPK do ognia bocznego na dwa ckm.

 


 

Linia Mołotowa. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą (Mosty Małe, Rawsko Ruski Rejon Umocniony).

 

PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y z osadzoną kopułą

Rysunek przedstawia dwukondygnacyjny schron z polską kopułą pancerną (Rys. 01). Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach do ognia bocznego były chronione przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim na lawetach fortecznych z 1939 roku, umieszczone w oddzielnych izbach. W drugiej izbie od strony orylonu umieszczono gazoszczelne stanowisko Pz-39 na ręczny karabin maszynowy do obrony wejścia i zapola schronu.

Rys. 02 prezentuje dwukondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego z osadzoną w stropie kopułą, ale bez strzelnicy obrony wejścia i zapola. Schron posiada pełne zaplecze techniczne. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.
Obiekty spełniające wspomniane uwarunkowania były budowane na terenie z niskim poziomem wód gruntowych. W szczególnych przypadkach umieszczane były w „wannie” (np. schron w Przemyślu przy ulicy Sanowej – Przemyski Rejon Umocniony), chroniącej schron przed zalaniem przez wody gruntowe.
Polskie kopuły uzyskały schrony Przemyskiego Rejonu Umocnionego, Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego, Strumiłowskiego Rejonu Umocnionego, Włodzimiersko-Wołyńskiego Rejonu Umocnionego oraz niektóre nowo budowane obiekty Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego (ros. КОВО – Киевский Особый Военный Округ). Z podanych rejonów umocnionych w granicach Polski znajdują się fortyfikacje Przemyskiego RU i Rawsko-Ruskiego RU.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą

Rys. 01. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm , rkm i z osadzoną w stropie kopułą. Górna kondygnacja.
Rys. 02. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą. Górna kondygnacja.
Rys. 02. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą. Górna kondygnacja.

 


Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron z kopułą do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie (Mosty Małe, Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).

 

 

PPK – jednokondygnacyjny schron z kopułą do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie.

 

Rysunek przedstawia jednokondygnacyjny schron z osadzoną kopułą. Schron prowadzi ogień boczny z dwóch stanowisk bojowych 7,62 mm ckm wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) o równoległych osiach. Trzecie stanowisko ckm znajduje się w orylonie. Sektor ognia skierowany jest w kierunku zapola. Broni podejścia do schronu i rowu diamentowego (brak na rysunku). Pierwotna konstrukcja schronu została już w następnym roku zmodyfikowana. W ścianie bocznej schronu usytuowano szyb dla kopuły pancernej, tak że do minimum zostało ograniczone pole martwe ostrzału w kierunku przedpola. Do szybu kopuły, od strony zaplecza technicznego, prowadziło wejście chronione drzwiami gazoszczelnymi. Projekt schronu przewidywał wyposażenie schronu w pełne zaplecze techniczne ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

 

Rys. PPK - jednokondygnacyjny schron z kopułą, do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie.
Rys. PPK – jednokondygnacyjny schron z kopułą, do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie.

 

 


 

Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm (Przyborowo, Osowiecki Rejon Umocniony).

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron broni maszynowej.  Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Podstawowe uzbrojenie to  trzy stanowiska 7,62 mm ckm wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Przed ostrzałem od strony przedpola chronione są odpowiednio uformowaną bryłą schronu. Trzecie stanowisko znajduje się w orylonie i prowadziło ogień w kierunku zapola. Broniło podejścia do strzelnic oraz zapola obiektu. Schron nie posiada pełnego zaplecza technicznego. W ciągu za izbą bojową w orylonie znajduje się kolejno, pomieszczenie dowodzenia, izba załogi i pomieszczenie techniczne na wentylator i filtry przeciwchemiczne. Schron nie posiadał stacjonarnego agregatu prądotwórczego.

Dla schronu z rysunku po prawej stronie przyjąłem określenie: jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm. Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный пулеметный полукапонир на три пулемётные установки c огнём в тыл из крыла и ручной пулемёт. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego z stanowiskiem ckm do ognia ze skrzydła w tył i rkm.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na trzy ckmy i rkm

 

 

Rys. PPK – jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.
Rys. PPK – jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.

 


PPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm w widoku od strony zapola.
Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm w widoku od strony zapola (Wólka Zamkowa, Brzeski Rejon Umocniony).

 

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

 

Rysunek 01 przedstawia jednokondygnacyjny schron. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych (stanowisko NPS-3).  Ten typ schronu wznoszony był na Linii Mołotowa w kilku wersjach, oznaczanych numerami katalogowymi konstrukcji typowych. Poszczególne wersje schronów mogły się różnić odpornością na ostrzał, kubaturą, planem izb i podstawowym wyposażeniem. Wymienione wersje występowały również w „lustrzanym” odbiciu.

Pomieszczenie dowodzenia, korytarz a zarazem skład amunicji i izba załogi znajduje się w podanej kolejności za izbą bojową, pierwszą od strony orylonu. Schron posiada układ wentylacji z napędem ręcznym lub mechanicznym w przypadku doprowadzenia zasilania z lokalnej sieci energetycznej lub pobliskiego obiektu z pełnym zapleczem technicznym.

Określenie dla schronu (Rys. 01.) będzie następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y i rkm Oryginalna nazwa obiektu, zaczerpnięta z katalogu konstrukcji typowych, brzmi: одноэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки и ручной пулемёт.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

 

Rys.01. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.
Rys.01. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.

 

 

PPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm
Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjęciem ewakuacyjnym w bocznej ścianie izby bojowej (Podemszczyzna, Rawsko-Ruski rejon Umocniony).

Inne wersje jednokondygnacyjnego schronu do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

 

Konstrukcję jednokondygnacyjnego schronu (Rys. 02.) do ognia bocznego na dwa 7,62 mm ckmy Maxim wz 1910 i rkm dostosowano tak, aby obiekt mógł być wznoszony również na terenach podmokłych lub z wysokim stanem wód gruntowych. Ze względów ekonomicznych starano się wyeliminować konieczność budowy tzw. „wanny”, chroniącej obiekt przed przenikaniem do jego wnętrza wód gruntowych.  Podjęto decyzję o umieszczeniu wyjścia ewakuacyjnego w bocznej ścianie zewnętrznej izby bojowej.

Pomieszczenie dowodzenia, korytarz a zarazem skład amunicji i izba załogi znajduje się w podanej kolejności za izbą bojową, pierwszą od strony orylonu. Schron posiada układ wentylacji z napędem ręcznym lub mechanicznym tylko w przypadku doprowadzenia zasilania z lokalnej sieci energetycznej lub pobliskiego obiektu z pełnym zapleczem technicznym.Uzbrojenie podstawowe pozostawiono bez zmian. Schron nie posiada pełnego zaplecza technicznego.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm


 

Rys. 02. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjściem ewakuacyjnym w bocznej ścianie izby bojowej.
Rys. 02. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjściem ewakuacyjnym w bocznej ścianie izby bojowej.

 

 

Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm ze zredukowanym zapleczem i częścią socjalną (Zaruzie, Zambrowski Rejon Umocniony).

 

Opracowano również nową konstrukcję obiektu fortyfikacji stałej, który spełnia wymagania taktyczno – obronne schronu do ognia bocznego na dwa 7,62 mm ckm Maxim wz 1910 i rkm. Schron miał być wyposażony w nowe stanowisko bojowe  – PK 4b. Pancerze skrzynkowe nie zostały osadzone. Rysunek 03 przedstawia rozkład izb.  Ze względów ekonomicznych zredukowano część socjalną i techniczną schronu do minimum. Schron nie został wyposażony w stacjonarny agregat prądotwórczy. Wznoszony był w pobliżu obiektów z pełnym zapleczem techniczny. Za pierwszą izbą bojową od strony orylonu znajduje się izba dowodzenia. Na rysunku zostały zaznaczone dwa otwory technologiczne na nieosadzone pancerze stanowisk bojowych.

 Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

 

 

Rys. 03. PPK – Jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.
Rys. 03. PPK – Jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.

 

 


OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego. Występował w podstawowym i lustrzanym odbiciu. Podstawowe uzbrojenie stanowiło stanowisko bojowe 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz ciężki karabin maszynowy na podstawie fortecznej Maxim wz. 1910 (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Strzelnice obu izb chronione są orylonem przed ostrzałem od strony przedpola. Schron posiada pełne zaplecze techniczne. W ciągu za izbą bojową dla stanowiska DOT-4 znajduje się skład amunicji i izba załogi. Pomieszczenie dowodzenia umieszczono za izbą stanowiska bojowego NPS-3. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный ОППК  на 1 – 45 мм пушку и одну пулеметную установку и ручной пулемёт. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm.

 

 

 

Rys. OPPK - jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną i ckm.
Rys. OPPK – jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną i ckm.

 

 


Linia Mołotowa. Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę przeciwpancerna i ckm.

OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm

 

OPPK – dwukondygnacyjny schron przeznaczony do prowadzenia ognia jednobocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach do ognia bocznego były chronione przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowe uzbrojenie umieszczono w oddzielnych izbach bojowych. W izbie od strony orylonu znajdowało sie stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4). W drugiej izbie mieścił się 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim na lawecie fortecznej z 1939 roku za dwudzielnym skrzynkowym pancerzem (stanowisko NPS-3).

Górna kondygnacja obejmuje jedynie izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, korytarz z szybem do dolnej kondygnacji i miejscem na skład amunicji oraz część wejściową ze śluzą przeciwgazową. Za izbą bojową DOT-4  znajduje się kolejno: skład amunicji i izba dowodzenia. W dolnej kondygnacji umieszczono pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.
Obiekty spełniające wspomniane uwarunkowania były budowane na terenie z niskim poziomem wód gruntowych.

 

 

 

Rys. Górna kondygnacja schronu do ognia bocznego na 45 mm armatę przeciwpancerna i ckm.

 

 


 

Linia Mołotowa. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na armatę przeciwpancerną i ckm  ze stanowiskiem ckm w orylonie (Dąbrowa – Zambrowski Rejon Umocniony)

 

OPPK – jednokondygnacyjny schron  do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm, ze stanowiskiem ckm w orylonie

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron.  Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Podstawowe uzbrojenie stanowiła 45 mm armata przeciwpancerna wz. 1934 sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz trzy 7, 62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Przed ostrzałem od strony przedpola chronione są odpowiednio uformowaną bryłą schronu. Trzecie stanowisko ckm znajdowało się w orylonie i prowadziło ogień w kierunku zapola. Broniło podejścia do strzelnic.
Za izbą ckm w orylonie znajduje się kolejno: pomieszczenie dowodzenia, izba załogi i pomieszczenie dla filtrów przeciwchemicznych. Schron osiada pełne zaplecze techniczne. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

Dla schronu z rysunku 02 przyjąłem określenie: jednokondygnacyjny schron  na armatę przeciwpancerną i ckm do ognia bocznego ze stanowiskiem  ckm w orylonie (OPPK). Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный ОППК с огнём в тыл из крыла на 1 – 45 мм пушку и две пулеметные установки. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego dla 45 mm armaty i dwóch stanowisk ckm z ogniem ze skrzydła w tył.
Schron występuje również w wersji z kopułą pancerną.

Więcej informacji w opracowaniu: OPPK – schrony na 45 mm armatę i ckm,  z osadzoną kopułą.

 

Rys. Jednokondygnacyjnego schron na armatę przeciwpancerną i ckm do ognia bocznego (OPPK) ze stanowiskiem bojowym ckm w orylonie.
Rys. Jednokondygnacyjnego schron na armatę przeciwpancerną i ckm do ognia bocznego (OPPK) ze stanowiskiem bojowym ckm w orylonie.

 

 


 

Linia Mołotowa. Dwukondygnacyjny schron OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.

 

OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.

 

 

Na rysunku górna kondygnacja schronu do ognia bocznego. Podstawowe uzbrojenie stanowiło stanowisko bojowe 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz ciężki karabin maszynowy na podstawie fortecznej Maxim wz. 1910 (stanowisko NPS-3). Zadaniem ciężkiego karabinu maszynowego w orylonie była obrona zapola i podejścia do strzelnic broni podstawowej. Uformowana bryła schronu chroniła strzelnice do ognia bocznego przed ostrzałem od strony przedpola. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał. W lewej izbie bojowej znajdowało się gazoszczelne stanowisko Pz -39 dla ręcznego karabinu maszynowego do obrony wejścia i zapola schronu. W dolnej kondygnacji umieszczono pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi.

 

Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla 45 mm armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie.
Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla 45 mm armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.

 

 


 

 

Linia Mołotowa. Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę  i ckm (OPPK), ze stanowiskiem ckm w orylonie i z osadzoną kopułą w stropie (Wielki Dział, Rawsko Ruski Rejon Umocniony).

 

OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm, ckm w orylonie i kopułę pancerną

 

Rysunek przedstawia górną kondygnację schronu z osadzona w stropie polską kopułą pancerną. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu do ognia bocznego była 45 mm armata przeciwpancerna wz. 1934 sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS  oraz 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim na lawetach fortecznych z 1939 r. Stanowiska bojowe o równoległych osiach strzelnic umieszczono w oddzielnych izbach. Drugi ckm posiadał stanowisko w orylonie. Jego zadaniem była obrona zapola. Za izbą bojowa w orylonie znajdowało się pomieszczenie dowodzenia. Na rysunku zaznaczono położenie szybu technologicznego dla kopuły. Szyb mógł posiadać zarys wielokąta foremnego lub koła.

Polskie kopuły uzyskały schrony Przemyskiego Rejonu Umocnionego, Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego, Strumiłowskiego Rejonu Umocnionego, Włodzimiersko-Wołyńskiego Rejonu Umocnionego oraz wybrane nowo budowane obiekty Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego (ros. КОВО – Киевский Особый Военный Округ). Z podanych rejonów umocnionych w granicach Polski znajdują się fortyfikacje Przemyskiego RU i Rawsko-Ruskiego RU.

Schron został opisany w opracowaniu: OPPK – schrony do ognia bocznego na 45 mm armatę i ciężki karabin maszynowy z osadzoną kopułą .

 

 

Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie. Na rysunku nie zaznaczono drugiej czerpni powietrza.
Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla 45 mm armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie. Na rysunku nie zaznaczono drugiej czerpni powietrza.

 


 

Linia Mołotowa. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę, ckm i rkm (Zaruzie, Zambrowski Rejon Umocniony).

 

 

OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę, ckm i rkm.

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron.  Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Występował w dwóch klasach odporności na ostrzał. Podstawowe uzbrojenie stanowiło stanowisko bojowe 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz ciężki karabin maszynowy na podstawie fortecznej Maxim wz. 1910 (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Strzelnice obu izb chronione są orylonem przed ostrzałem od strony przedpola. Obronę wejścia i zapola stanowił jeden rkm gazoszczelnego stanowiska Pz-39 w zewnętrznej izbie bojowej. Schron nie posiada pełnego zaplecza technicznego. W ciągu za izbą bojową dla stanowiska DOT-4 znajdują się pomieszczenia: skład amunicji, izba dowodzenia i izba załogi. Schron nie posiadał pełnego zaplecza technicznego. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный ОППК  на 1 – 45 мм пушку и одну пулеметную установку и ручной пулемёт. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę, ckm i rkm.

 

Rys. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego dla 45 mm armaty, ckm i rkm.
Rys. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego dla 45 mm armaty, ckm i rkm.

 

 


 

Linia Mołotowa. APK - dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm.
Linia Mołotowa. APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm (Wielki Dział, Rawsko -Ruski Rejon Umocniony).

 

APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm w orylonie

Rysunek prezentuje jeden z kilku typów schronów artyleryjskich do ognia jednobocznego na dwie 7,62 mm armaty, wznoszonych na Linii Mołotowa. Obiekt jest dwukondygnacyjny. Stanowiska 7,62 mm armat, o równoległych osiach strzelnic, umieszczono w dwóch oddzielnych izbach. Stanowisko 76,2 mm armaty fortecznej wz. 1938/1939 za skrzynkowym dwuczęściowym pancerzem staliwnym określano w nomenklaturze sowieckiej jako zestaw Ł-17.
Bryła schronu została zaprojektowana tak, aby strzelnice armat chronione były przed ogniem bocznym. W wysuniętej części schronu – tworzącej orylon, umieszczono stanowisko ckm Maksim wz. 1910 (NPS-3). Zapewniało obronę zapola i podejścia do strzelnic broni głównej. Przed ścianą boczną z głównym uzbrojeniem wykonano rów diamentowy.
Górna kondygnacja obejmowała izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, magazyn amunicji oraz zespół wejściowy. Pomieszczenie dowodzenia znajduje się pomiędzy izba bojową w orylonie a centralną izbą dla stanowiska Ł-17. W dolnej części schronu zaplecze socjalne i techniczne.

Oryginalna nazwa schronu brzmi: двухэтажный артиллерийский полукапонир на двa 76 мм орудия и одну пулеметную установку с огнём в тыл из крыла czyli dwukondygnacyjny schron artylerii do ognia jednobocznego  na dwie 76 mm armaty z ckm obrony zapola.

Schron został opisany w opracowaniu: APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm w orylonie

 

Rys. APK - dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm. Górna kondygnacja.
Rys. APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm. Górna kondygnacja.

 


 

Linia Mołotowa. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy (Wołkusz, Grodzieński Rejon Umocniony).
Linia Mołotowa. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy (Wołkusz, Grodzieński Rejon Umocniony).

 

PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm

Schron bojowy fortyfikacji stałej na dwa karabiny maszynowe (dalej w skrócie POT na dwa ckmy) został zaprojektowany przez Biuro Projektowo-Konstrukcyjne Głównego Zarządu Wojenno-Technicznego Armii Czerwonej w kilku wersjach. Pierwsze rozwiązania przeznaczone były dla potrzeb umocnień „Linii Stalina”, budowanych w 1938 roku. W późniejszym okresie, zastosowano je z powodzeniem na Linii Mołotowa. Zgodnie z projektem główne uzbrojenie umieszczono w dwóch izbach bojowych. Łączny sektor ostrzału broni głównej wynosił 115 stopni. Schron otrzymał pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi.

Schron został opisany w opracowaniu: PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy

Rys. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy. Górna kondygnacja.
Rys. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy. Górna kondygnacja.


 

Linia Mołotowa. PDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm (Wielki Dział, Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).

PDOT –  jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron na dwa stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych – NPS-3 i rkm (ros. одноэтажная ПДОТ на две пулемётные установки и ручной пулемёт), dalej w skrócie PDOT.

Obiekt na dwa stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych występował na Linii Mootowa w kilku rozwiązaniach konstrukcyjnych. Jednokondygnacyjny schron ze stanowiskiem rkm za pancerzem Pz-39 do obrony wejścia i zapola został opracowany w 1940 roku i umieszczony w katalogu konstrukcji typowych. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał. Prezentowany na rysunku jest w lustrzanym odbiciu. Stanowiska bojowe 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych z 1939 roku chronione były staliwnymi gazoszczelnymi pancerzami skrzynkowymi (zestaw NPS-3). Każde z obu stanowisk znajdowało się w oddzielnej izbie bojowej. Łuski usuwane były po przez gazoszczelne zrzutnie do zbiorników pod fundamentem schronu. Izby izolowane były drzwiami gazoszczelnymi. Łączny sektor ostrzału broni głównej schronu wynosił 115 stopni a sektor ostrzału każdego stanowiska bojowego NPS -3 był równy 60 stopniom. Sektory ognia poszczególnych stanowisk bojowych uzupełniały się dopiero w odległości około 40 metrów od schronu. Opracowany projekt stanowił „ekonomiczną” wersję, dla nowo budowanych fortyfikacji Linii Mołotowa, dwukondygnacyjnego obiektu z 1938 roku. Jednokondygnacyjny schron na 2 ckmy nie otrzymał pełnego zaplecza technicznego ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym.

 

 

 

Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm.
Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm obrony wejścia i zapola.

 


 

Fot. Linia Mołotowa. PDOT - dwukondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe i rkm w widoku od strony przedpola (Hrebcianka Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).
Linia Mołotowa. PDOT – dwukondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe i rkm w widoku od strony przedpola (Hrebcianka, Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).

PDOT – dwukondygnacyjny schron na trzy ckm i opcjonalnie rkm

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron (OPDOT). Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna (DOT-4) i dwa ckm (NPS-3). Stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS znajduje się w izbie bojowej w osi schronu.  W prawej izbie znajduje się stanowisko 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). Pomieszczenie dowodzenia oraz magazyn na amunicję rozmieszczono za izbą bojową DOT-4 a izba załogi za izbą bojową dla stanowiska NPS-3. Schron wyposażono w zewnętrzną strzelnicę obrony wejścia i zapola. Schron nie został wyposażony w pełne zaplecze techniczne.

Określenie dla schronu to: jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm.

Oryginalna nazwa obiektu brzmi: одноэтажная ОПДОТ на 1 – 45 мм пушку, одну пулемётную установку и один ручной пулемёт.

Schron został opisany w opracowaniu: PDOT – dwukondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm.

Rys. PDOT – schemat górnej kondygnacji schron na trzy ckmy i rkm.
Rys. PDOT – schemat górnej kondygnacji schron na trzy ckmy i rkm.

 


 

Linia Mołotowa. PDOT –  Jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm od strony przedpola. (Podemszczyzna – Rawsko-Ruski Rejon Umocniony)

 

PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron na trzy ckmy i rkm (ros. одноэтажная ПДОТ на три пулемётные установки и ручной пулемёт, dalej w skrócie PDOT). Obiekt na trzy stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych występował w kilku rozwiązaniach konstrukcyjnych. Schron został opracowany w 1940 roku i został umieszczony w katalogu konstrukcji typowych. Stanowiska bojowe 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych z 1939 roku chronione były staliwnymi gazoszczelnymi pancerzami skrzynkowymi (stanowisko NPS-3). Każde z trzech stanowisk znajdowało się w oddzielnej izbie bojowej. Przejścia pomiędzy izbami zamykane były drzwiami gazoszczelnymi. Łączny sektor ostrzału broni głównej schronu wynosił 170 stopni a sektor ostrzału każdego stanowiska bojowego NPS -3 był równy 60 stopniom. Sektory ognia poszczególnych stanowisk bojowych uzupełniały się dopiero w odległości 43 metrów od schronu.

Schron został opisany w opracowaniu: PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm

Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe.
Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe.


 

Linia Mołotowa. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm (Podbiele, Zambrowski Rejon Umocniony).

 

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm

 

Rysunek prezentuje górną kondygnację dwukondygnacyjnego schronu (OPDOT). Górna kondygnacja obiektu to dwie izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, wyodrębniony ciąg komunikacji między kondygnacjami oraz część wejściowa do schronu. Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) i 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). Stanowisko DOT-4 znajduje się w izbie bojowej w osi schronu. Do składu amunicji prowadziło wejście z izby bojowej DOT-4. W prawej izbie znajduje się stanowisko bojowe NPS-3. W ciągu za izbą bojową ckm zlokalizowano korytarz z szybę komunikacyjnym do dolnej kondygnacji oraz pomieszczenie dowodzenia.
Obiekt uzyskał pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi.

Określenie dla schronu to: jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm. Oryginalna nazwa obiektu brzmi: одноэтажная ОПДОТ на 1 – 45 мм пушку и одну пулемётную установку.

 

 

 

Rys. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm. Górna kondygnacja.
Rys. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm. Górna kondygnacja.


 

Linia Mołotowa. OPDOT – Jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm i rkm. (Ciemnoszyje, Grodzieński Rejon Umocniony).

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm i rkm

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron (OPDOT). Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna (DOT-4) i dwa ckm (NPS-3). Stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS znajduje się w izbie bojowej w osi schronu.  W prawej izbie znajduje się stanowisko 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3).

pomieszczenie dowodzenia oraz magazyn na amunicję znajduje sie za izba bojową DOT-4 a izba załogi za izba bojowa dla stanowiska NPS-3. Schron wyposażono w zewnętrzną strzelnicę obrony wejścia i zapola. Schron nie został wyposażony w pełne zaplecze techniczne.
Określenie dla schronu to: jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm. Oryginalna nazwa obiektu brzmi: одноэтажная ОПДОТ на 1 – 45 мм пушку, одну пулемётную установку и один ручной пулемёт.

Schron został opisany w opracowaniu: OPDOT – jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm  i rkm

Rys. Jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm.
Rys. Jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm.

 


 

Fot. Linia Mołotowa. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie (Zambrowski Rejon Umocniony).

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie

Rysunek przedstawia konfigurację podstawowego uzbrojenia i izb jednokondygnacyjnego schronu na dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4). Budowa obiektu nie została ukończona. Linią przerywaną zaznaczono położenie niewykonanych ścian działowych.
Obiekt miał posiadać pełne zaplecze techniczne ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym i izbą filtrów przeciwchemicznych. Za prawą izbą bojową NPS-3 zlokalizowano w ciągu kolejno izbę filtrów i maszynownię. Wspomniane pomieszczenia posiadają większą wysokość. Za centralną izbą  bojową NPS-3 znajduje się kolejno pomieszczenie dowodzenia i izba załogi. W ciągu za lewą izba dla stanowiska DOT-4 zlokalizowano korytarz ze składem amunicji oraz pomieszczenie z ujęciem wody i strzelnicą obrony wejścia.
Schrony tego typu wznoszone były na terenie z wysokim stanem wód gruntowych. Obiekt na zdjęciu został doposażony w ościeżnice i nasyp kamienno-ziemny w drugiej połowie lat pięćdziesiątych zeszłego stulecia.

Rys. OPDOT - jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie.
Rys. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie.

 


 

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie

Rysunek przedstawia konfigurację podstawowego uzbrojenia i izb jednokondygnacyjnego schronu na dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w centralnej izbie. Budowa obiektu nie została ukończona. Schrony tego typu wznoszone były na terenie z wysokim stanem wód gruntowych.

Za lewą izbą bojową dla stanowiska NPS-3 zaplanowano pomieszczenie dla układu napowietrzania schronu (dwie czerpnie powietrza umieszczono w korytarzu wejściowym), maszynownię oraz pomieszczenie magazynowe. W ciągu za centralną izbą bojową dla stanowiska DOT-4 znajdował się skład amunicji, korytarz i śluza przeciwgazowa. Za prawą izbą dla stanowiska NPS-3 mieściło się pomieszczenie dowodzenia, izba załogi i pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia.

Schron tego typu znajduje się w pobliżu miejscowości Podemszczyzna. Punkt oporu wchodził w skład Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego.

Rys. jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie.
Rys. OPOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie.

 


 

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w prawej izbie

Rysunek przedstawia konfigurację podstawowego uzbrojenia i izb jednokondygnacyjnego schronu na dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w prawej izbie. Konstrukcję schronu zaprojektowano dla terenu o wysokim poziomie wód gruntowych. Budowa obiektu nie została ukończona. Schron tego typu znajduje się w pobliżu miejscowości Podemszczyzna. Punkt oporu wchodził w skład Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego.

Za prawą izbą bojową dla stanowiska DOT-4 zaplanowano położenie maszynowni ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym i izby dla filtrów przeciwchemicznych z głównym wentylatorem napowietrzającym. Równolegle poprowadzono skład na skład amunicji, korytarz łączący izbę załogi ze śluzą przeciwgazową, pomieszczenie socjalne z WC oraz izbę z wyjściem ewakuacyjnym. Wyjście ewakuacyjne, zabezpieczone rzędem pionowo ustawionych profili dwuteowych prowadzi do korytarz wejściowego.

W ciągu za centralną izbą bojową dla stanowiska NPS-3 umieszczono pomieszczenie dowodzenia, izbę załogi oraz izbę z ujęciem wodny i ze strzelnicą obrony wejścia do schronu. Woda niezbędna była do układu chłodzenia stanowiska NPS-3, układu chłodzenia silnika wysokoprężnego agregatu prądotwórczego, dla potrzeb socjalnych załogi schronu.

Rys. OPDOT - jednokondygnacyjny schron na 2 ckmy i 45 mm armatę w prawej izbie.
Rys. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na 2 ckmy i 45 mm armatę w prawej izbie.

 


 

Linia Mołotowa. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 mm armatę przeciwpancerną w prawej izbie (Przyborowo,  Osowiecki Rejon Umocniony).

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 armatę przeciwpancerną w prawej izbie

 

Rysunek prezentuje górną kondygnację schronu na dwa ckmy i 45 mm armatę w prawj izbie. Obiekt o konfiguracji uzbrojenia i izb stanowi lustrzane odbicie wcześniej opracowanej konstrukcji nr 80 z katalogu konstrukcji typowych z 1940 roku. Oba typy schronów można zwiedzać w pobliżu miejscowości Przyborowo (powiat kolneński). Przynależne były do Osowieckiego Rejonu Umocnionego. Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) i dwa 7,62 mm ckm (stanowisko NPS-3). Stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS znajduje się w prawej izbie bojowej. W dwóch pozostałych izbach umieszczono stanowiska 7,62 mm ciężkich karabinów maszynowych Maxim wz. 1910. Pomieszczenie dowodzenia zlokalizowano bezpośrednio za centralną izbą ze stanowiskiem NPS-3. Skład amunicji znajduje się za izbą bojową DOT-4. Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało się zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi.

Określenie dla schronu to: dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 mm armatę przeciwpancerną w prawej izbie  (OPDOT). Oryginalna nazwa obiektu brzmi: двухэтажная ОПДОТ на две пулемётные установки  и  45 мм пушку  в правом каземате.

 

Schron został opisany w opracowaniu: OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 mm armatę przeciwpancerną

Rys. Górna kondygnacja schronu na dwa ckm-y i 45 mm armatę w prawej izbie (OPDOT).
Rys. Górna kondygnacja schronu na dwa ckm-y i 45 mm armatę w prawej izbie (OPDOT).


OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy, 45 mm armatę w prawej izbie i rkm.

Dwukondygnacyjny schron na 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w prawej izbie uzyskał dodatkową strzelnicę (stanowisko Pz-39) na ręczny karabin maszynowy do obrony wejścia i zapola. Za lewą izbą stanowiska NPS-3 znajduje się pomieszczenie dowodzenia ze strzelnicą obrony wejścia. Za izbą bojową dla stanowiska DOT-4 zaplanowano pomieszczenie z szybem do komunikacji między kondygnacjami. W tej samej izbie umieszczono gazoszczelne stanowisko Pz-39 dla ręcznego karabinu maszynowego. Umieszczenie śluzy przeciwgazowej za centralna izbą bojową pozwoliła na zmniejszenie kubatury schronu.

 

Rys. OPDOT - dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy, 45 mm armatę w prawej izbie i rkm.
Rys. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy, 45 mm armatę w prawej izbie i rkm.

 

 

 

 


OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie

Konstrukcja schronu została opracowana dla potrzeb nowo budowanych rejonów umocnionych na nowej zachodniej granicy ZSRR (nieformalna nazwa – Linia Mołotowa). Została umieszczona w katalogu konstrukcji typowych z 1940 roku. Planowano wznoszenie obiektu w dwóch klasach odporności na ostrzał. Podstawowe uzbrojenie umieszczono gazoszczelnych pomieszczeniach. Dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) znajdują się w bocznych izbach a  45 mm armata przeciwpancerna wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w centralnej. Górna kondygnacja składa się z izb bojowych, pomieszczenia dowodzenia (za lewą izbą NPS-3), składu na amunicję i części wejściowej. W dolnej kondygnacji znajduje się pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi. Komunikację między kondygnacjami zapewniał szyb,  zamykany gazoszczelną klapą.

 

Rys. OPDOT -górna kondygnacja schronu na 45 mm armatę w centralnej izbie i dwa ckmy.
Rys. OPDOT -górna kondygnacja schronu na 45 mm armatę w centralnej izbie i dwa ckmy.

 

 


 

Linia Mołotowa. OPDOT - dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie.
Linia Mołotowa. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie.

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie

Rysunek prezentuje konfigurację uzbrojenia i izb górnej kondygnacji schronu na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne sprzężone z 7,62 mm ciężkimi karabinami maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4)  i 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) w centralnej izbie. Projekt schronu dotyczył takiej konfiguracji planu ogni punktu oporu, który przewidywał, że najbardziej obciążanym stanowiskiem bojowym, zgodnie z przewidywanym kierunkiem natarcia nieprzyjaciela, będzie stanowisko DOT-4 w prawej izbie bojowej. Za centralną izbą bojową dla stanowiska bojowego NPS-3 zlokalizowano pomieszczenie dowodzenia. Za prawą izbą bojową stanowiska DOT-4 umieszczono skład amunicji.
Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało sie pełne zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi. Część wejściową do schronu rozwiązano w standardowy sposób. Ciężkie gazoszczelne drzwi wejściowe do schronu nie były narażone na bezpośredni ostrzał dzięki odpowiedniej konfiguracji korytarza wejściowego. Wejście do korytarza zamknięte było drzwiami kratowymi.

OPDOT - dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie
OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie. Górna kondygnacja.


 

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 mm armaty i ckm w prawej izbie

Uzbrojenie schronu to trzy 45 mm armaty przeciwpancerne wz. 1934, każda sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4).  W prawej strzelnicy został umieszczony 7,62 mm ckm Maxim wz. 1910 na podstawie fortecznej (stanowisko NPS-3). Schron posiada wyjątkowo dobrze opracowana konfigurację izb. Po lewej stronie, w ciągu za izbami bojowymi dla DOT-4 znajduje się skład amunicji. Na przeciwko składu, w ciągu za izba bojową ckm, umieszczono pomieszczenie dowodzenia.

Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało sie zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi.

Obiekt o konfiguracji izb i uzbrojenia zgodnym z rysunkiem umieszczono w katalogu konstrukcji z 1940 roku jako podstawowy. Zakładano wznoszenie obiektu w dwóch klasach odporności na ostrzał. Występował również w konfiguracji w lustrzanym odbiciu.

 

Linia Mołotowa. OPDOT – schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej (двуэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и одну пулемётную установку в правом каземате).

 

 


 

Fot. 01. Widok dwukondygnacyjnego schronu na trzy armaty przeciwpancerne (3 zestawy DOT-4).
Linia Mołotowa. ODOT – dwukondygnacyjny schron na trzy armaty przeciwpancerne – 3 zestawy DOT-4. (Prosienica,  Zambrowski Rejon Umocniony).

ODOT – dwukondygnacyjny schron na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne

 

Rysunek przedstawia dwukondygnacyjny schron (ODOT). Podstawowe uzbrojenie schronu to trzy 45 mm armaty przeciwpancerne wz. 1934, każda sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS.  W terminologii sowieckiej takie stanowisko armaty przeciwpancernej za dwudzielnym staliwnym pancerzem funkcjonowało pod nazwą stanowiska DOT-4 (dalej DOT-4). Podstawowe uzbrojenie schronu umieszczono w trzech strzelnicach. Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało się pełne zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi.
Określenie dla schronu to: dwukondygnacyjny schron na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne (ODOT). Oryginalna nazwa obiektu jeszcze w 1940 roku brzmi: двухэтажная ОПДОТ на три 45 мм пушки.

Schron został opisany w opracowaniu : ODOT – dwukondygnacyjny schron na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne

Rys. Górna kondygnacja schronu na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne (ODOT).
Rys. Górna kondygnacja schronu na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne (ODOT).

 

 


 

Linia Mołotowa. Widok schronu pozorno – bojowego do ognia bocznego dla dwóch ckm od strony przedpola (Wóla Zamkowa, Brzeski Rejon Umocniony).

Schron pozorno – bojowy.

Obiekty pozorne były typem budowli fortecznej wyjątkowo rzadko stosowanym na „Linii Mołotowa”. Rysunek po prawej stronie przedstawia schron pozorno bojowy do ognia bocznego. Dwie ciekawe konstrukcje schronów pozorno-bojowych, zachowały się w pobliżu miejscowości Wólka Zamkowa. W widoku od strony nieprzyjaciela, posiadały wszystkie charakterystyczne cechy ciężkich obiektów bojowych fortyfikacji stałej. Uzbrojone schrony pozorne miały utrudniać nieprzyjacielowi rozpoznanie rzeczywistej siły umocnień i położenia schronów bojowych. W pierwszej fazie walki skutecznie absorbowały środki ogniowe nieprzyjaciela. Swoim ogniem mogły wypełniać martwe pola obrony.

Rysunek po prawej stronie przedstawia schron pozorno bojowy do ognia bocznego.

Schron został opisany w opracowaniu:  Schrony pozorno-bojowe – Linia Mołotowa

Linia Mołotowa. Schron pozorno - bojowy do ognia bocznego.
Linia Mołotowa. Schron pozorno – bojowy do ognia bocznego.

 


[01] Tomasz Wesołowski, “Linia Mołotowa” Sowieckie fortyfikacje graniczne z lat 1940-1941 na przykładzie 62 Brzeskiego Rejonu Umocnionego, Białystok 2001.

[02] “Альбом №5/40 типовых сооружений с основными габаритными и огневыми схемами для посадки на местности” Проектно-конструкторского бюро Главного военно-инженерного управления Красной Армии, 1940-го года издания.