MG-Schartenstand – schron bojowy z 2 cm płytą (1932)

Fot. 01. MG-Schartenstand – schron bojowy na ciężki karabin maszynowy z płytą o grubości 2 cm. Pozycja Lidzbarska (fot. hege22).

 

Fot. 02. Widok ściany czołowej schronu z boczną strzelnicą broni maszynowej.

 

Fot. 03. MG-Schartenstand – schron bojowy na ckm do ognia czołowego. Widok tylnej elewacji schronu z wejściem.

 

 

Ciekawe rozwiązanie konstrukcyjne schronu (niem. MG-Schartenstand) na ciężki karabin maszynowy zostało zastosowane w pasie umocnień Pozycji Lidzbarskiej (niem. Heilsberg-Stellung). Schrony tego typu występują na leśnych odcinkach umocnień, wznoszonych od jeziora Tafty [01] w kierunku wschodnim do końca 1932 roku. Znamiennym rozwiązaniem konstrukcyjnym schronu jest dodatkowa strzelnica dla broni ręcznej (Fot. 01), broniąca podejście do strzelnicy głównego stanowiska ciężkiego karabinu maszynowego MG 08 na podstawie fortecznej za 2 cm płytą stalową. Uformowana bryła schronu stanowiła wyjątkowo dobrą ochronę strzelnicy ckm przed ostrzałem od strony przedpola. Głębokie osadzenie schronu w gruncie, obwałowana równia ogniowa oraz sztucznie posadzona roślinność, utrudniała nieprzyjacielowi rozpoznanie położenia obiektu. Pnie drzew, stanowiących naturalny kamuflaż, chronione były przez betonowe kręgi.


Konstrukcja schronu

Projekt jednoizbowego schronu bojowego zakładał zastosowanie blachy falistej typy Heinrich (Fot. 04). W procesie wznoszenia obiektu arkusze ocynkowanej blachy falistej wykorzystywane były jako szalunek wewnętrzny. U góry zamocowano je do dwóch nośnych stalowych profili, umieszczonych w osi schronu. U postawy podparte zostały stalowymi profilami typu „ceownik”, umieszczonymi na poziomie posadzki. W procesie wznoszenia schronu zastosowanie blachy falistej typu Heinrich umożliwiło skrócenie wykonania pracochłonnych prac ciesielskich. Blachy szalunku wewnętrznego nie były demontowane po wykonaniu betonowania schronu. Stanowiły świetne zabezpieczenie przeciwodpryskowe podczas bezpośrednich uderzeń odłamków.

Schron został wykonany w najniższej klasie odporności na ostrzał określanej jako odłamko-odpornej [02]. Standardowa grubość ścian i stropu wynosiła 30 cm.  W praktyce często była modyfikowana. Grubość bocznej ściany narażonej na ostrzał, w przypadku schrony zaprezentowanego na fot. 01, została zwiększona do 60 cm. Strzelnica ckm posiadała rozglifienie odpowiadające sektorowi ognia MG 08. Nie zastosowano profilu antyrykoszetowego.

Wejście do schronu zabezpieczały dwudzielne drzwi stalowe starszego typu o grubości 2-3 cm [03]. Na elewacji, po lewej stronie drzwi wejściowych umieszczono wlot rury głosowej. Umożliwiała komunikację z załogą bez konieczności otwierania drzwi. Replika drzwi (ale już katalogowych) widoczna jest na fot. 03.


 

Fot. 04. Widok izby bojowej schronu na ciężki karabin maszynowy za 2 cm płytą stalową. Poniżej głównej strzelnicy betonowy cokół na metalowy stolik dla podstawy fortecznej ciężkiego karabinu maszynowego. Po prawej stronie dojście do strzelnicy broni ręcznej.

 

Fot. 05. MG-Schartenstand – schron bojowy na ckm do ognia czołowego. Widok izby bojowej schronu na ciężki karabin maszynowy za 2 cm płytą stalową.

 

Fot. 06. Ciężki karabin maszynowy MG 08 z tarczką 429P01, na podstawie fortecznej ustawionej na saniach, wycofany w skrajne tylne położenie.

 

Fot. 07. Fragment mapy turystycznej fortyfikacji „Trójkąta Lidzbarskiego” obejmujący ścieżkę spacerową nadleśnictwa Orneta (opracowanie Arkadiusz Woźniakowski).

Schron budowany był w wersji do prowadzenia ognia czołowego lub boczne. W przypadku schronu do ognia czołowego wejście znajdowało się w tylnej ścianie schronu (Fot. 03). W schronie do ognia bocznego wejście lokowano w bocznej ścianie (Fot. 08).

Izba bojowa

Izba bojowa o wymiarach 3,0 x 2,85 m (długość x szerokość) mieściła stanowisko ciężkiego karabinu maszynowego na podstawie fortecznej. Obsługa składała się z minimum trzech żołnierzy. Stanowisko chronione było płytą stalową starszego typu [03] o grubości 2 cm (więcej >>). Na wewnętrznej ścianie obiektu zachował się odcisk płyty (Fot. 04). Mocowana była za pomocą kotw. W centralnej części płyty wykonano otwór – strzelnicę dla ciężkiego karabinu maszynowego MG 08. Posiadała masywne zamknięcie. Stalowa zasuwa strzelnicy przesuwana była pomiędzy dwoma równoległymi  prowadnicami.
Ckm ustawiono na podstawie fortecznej. Zamknięcie strzelnicy możliwe było po wycofaniu przez celowniczego  broni w tylne skrajne położenie. Zabieg ten umożliwiały sanie, na których spoczywała podstawa forteczna (Fot. 06). Strzelnicę zamykał ładowniczy, zajmujący miejsce po prawej stronie stanowiska bojowego.

Po lewej stronie strzelnicy znajdował się wąski przeziernik do prowadzenia obserwacji sektora ostrzału przez dowódcę schronu. Do jego dyspozycji przeznaczono telefon polowy, zamocowany poniżej płyty. Przeziernik do obserwacji również wyposażono w zamknięcie.

Tylko przy zamkniętej strzelnicy można było korzystać z wewnętrznego oświetlenia schronu. Do tych celów służyła najczęściej lampa naftowa. Była łatwa w użyciu, ale wymagała większej ilości powietrza do potrzymania ognia niż lampa karbidowa.

W fundamencie schronu (przed wyjściem ze schronu) wykonano niszę, zamykaną stalową klapą. Pełniła rolę pomieszczenia magazynowego. Widoczna jest na zdjęciu 03.

Schron posiadał wentylację grawitacyjną. Nie odnaleziono śladów mogących potwierdzić późniejszą modernizację schronu i montaż filtrowentylatora HES 1,2. Przewidziano również zastosowanie pieca do ogrzewania pomieszczenia. Wyprowadzenie przewodu kominowego znajdowało się na tylnej elewacji schronu, po prawej stronie wejścia. Rurę kominową poprowadzono równolegle do zewnętrznej ściany.


Zwiedzanie Pozycji Lidzbarskiej

Zdjęcia  schronu zostały wykonane na terenie ścieżki spacerowej nadleśnictwa „Orneta”. Jedenaście świetnie opracowanych tablic ułatwia zapoznanie się z wyeksponowanymi schronami, typowymi dla tego odcinka umocnień. Długość ścieżki wynosi około 3 kilometrów. Czas zwiedzania nie ograniczony. Parking dla zwiedzających znajduje się około 1,5 km od drogi nr 513  Orneta – Mingajny.

 

Część obiektów fortecznych znajduje się na trudno dostępnym terenie. W okresie letnim bywają trudne do zlokalizowania.  Zdjęcie 08 zostało wykonane w połowie listopada.
Wszystkim zainteresowanym polecam mapę turystyczną fortyfikacji „Trójkąta Lidzbarskiego” na terenie nadleśnictwa Orneta, opracowaną przez pana Arkadiusza Woźniakowskiego. Jest bardzo pomocna w zwiedzaniu. Ułatwia odszukanie obiektów i ich rozpoznanie. Zawiera bowiem wszystkie niezbędne informacje, takie jak  typ schronu, rok budowy i stan zachowania (Fot. 07.).

 

Fot. 08. Widok MG- Schartenstand z bocznym wejściem, stosowanym w przypadku prowadzenia ognia bocznego.

 


[01]  nazewnictwo nie jest jednolite. Spotykane nazwy to „Taftowo” lub „Tauty”.
[02]  zgodnie z instrukcją „Stellungsbau” z 1930 roku.
[03]  Panzeratlas z 1942 roku obejmuje elementy pancerne od  1934 roku.