Szosa Szczeciniecka – dwukondygnacyjny schron bojowo-obserwacyjny (1933)

 

Fot. 08. Widok schronu na ckm z tzw. kazamatą pancerną i stanowiskiem obserwatora pod poziomą płytą. -1. stanowisko obserwatora (obecnie zabezpieczone betonową płytą drogową typu Jumbo), -2. przełom stropu w miejscu zakończenia  stalowej płyty stropowej i żelbetowego wzmocnienia, -3. odrzucona część żelbetowego wzmocnienia stropu, -4. odcisk po równoramiennym kątowniku, łączącym płyty kazamaty, -5. przełom przedłużenia ściany bocznej.

 

 

Fot. 09. Lico prawej ściany pokrywa się z powierzchnią zewnętrzną płyty czołowej. W ścianie izby bojowej wykonano niszę oświetleniową (Rys. 02).

 

Schron bojowo-obserwacyjny został wykonany według indywidualnego projektu (na mapie oznaczony żółtą obwódką). Jest to dwukondygnacyjna budowla, która zgodnie z pierwotnym projektem miała być połączona podziemnym korytarzem z blokiem wejściowym i sąsiednim schronem bojowo-obserwacyjnym. Zrealizowano jedynie część zamierzonego projektu. Blok wejściowy został wzniesiony po przeciwległej – zachodniej stronie drogi do Dąbrowicy. Wykonano jedynie krótkie około 10 metrowe przejście podziemne pod drogą, które połączyło oba obiekty. Wejście (Rys. 02. -5) do podziemnego przejścia znajdowało się w krótkim korytarzu w tylnej części dolnej kondygnacji schronu bojowego. Zabezpieczone było drzwiami stalowymi. W tymże korytarzu, w tylnej ścianie schronu wykonano wyjście ewakuacyjne (Rys. 02. -15). Było zabezpieczone rzędem stalowych dwuteowników, wsuwanych w obustronnie wykonane kanały i pojedynczą ceglaną ścinką. Nie zachowała się część zewnętrzna wyjścia ewakuacyjnego. W jego miejscu znajduje się charakterystyczne zagłębienie terenu. Kolejne drzwi stalowe w korytarzu wydzielały przestrzeń szybu komunikacyjnego (Rys. 02. -8) z górną kondygnacją. W części przedniej dolnej kondygnacji znajduje się małe pomieszczenie, które pełniło rolę izby dowodzenia (Rys. 02. -7).

 

 

Rys. 02. Widok górnej i dolnej kondygnacji schronu bojowo-obserwacyjnego na ckm, -1. izba bojowa na ckm, chroniona tzw. kazamatą pancerną, -2. stanowisko obserwatora, -3. korytarz, -4. łącznik przejścia podziemnego do bloku wejściowego, -5. korytarz, -6. łącznik przejścia podziemnego do sąsiedniego schronu, -7. izba dowodzenia, -8. pomieszczenie z szybem komunikacyjnym, -9. nisza oświetleniowa, -10, stalowa płyta stropowa izby bojowej, -11. przedłużenie ściany bocznej, -12. stalowa płyta stropowa pomieszczenia obserwatora, -13. nisza na oprzyrządowanie, -14. szyb komunikacyjny, -15. wyjście ewakuacyjne.

 

Fot. 10. Uszkodzone lico lewej ściany izby bojowej. Widoczne odciski elementów łączących i mocujących płyty kazamaty pancernej.
Fot. 11. Widok korytarza w kierunku szybu komunikacyjnego. Ściana z niszą oświetleniową.
Fot. 12. Stanowiska obserwatora. Tylna ściana wraz z niszą na oprzyrządowanie. Boczna ścina z niszą oświetleniową.

 

Górna kondygnacja obejmowała izbę bojową (Rys. 02. -1), pomieszczenia dla obserwatora (Rys. 02. -2) oraz krótki korytarz w tylnej części schronu. Korytarz łączył wspomniane pomieszczenia z szybem komunikacyjnym (z dolną kondygnacją). Czworokątny otwór szybu nie był zabezpieczony uchylną klapą, co było standardem w innych szkołach fortyfikacyjnych okresu międzywojennego.
Stanowisko obserwatora, zgodnie z wytycznymi z 1933 roku umieszczono w oddzielnym pomieszczeniu o czworokątnej podstawie o wymiarach 82 x 82 cm [04]. Obserwator miał do dyspozycji składane siedzisko o regulowanej wysokości. Nisza (Rys. 02. -13) w ścianie bocznej na wyposażenie stanowiska oraz mocowanie sprzętu optycznego ułatwiały prowadzenie obserwacji. Oświetlenie zapewniała lampa naftowa, umieszczona w niszy oświetleniowej. Schrony z 1938 roku na Pozycji Olsztyneckiej nisza oświetleniowa była opisana jako „Lampennische”, czyli nisza na lampę.  Nisza oświetleniowa stosowana była w niemieckiej fortyfikacji stałej praktycznie od 1934 roku. Stanowisko obserwatora zabezpieczone było poziomą płytą stalową o wymiarach 200 x 200 x 10 cm [04] ze stali konstrukcyjnej o średniej zawartości węgla.  Płytę mocowano w stropie schronu za pomocą ośmiu kotw o średnicy 6 cm. Powierzchnie zewnętrzne stropu i płyty pokrywały się. W późniejszym terminie wykonano prawdopodobnie betonowy nadlew na żelbetonowej części schronu aby uniknąć zalewania płyty przez wodę.
Stanowisko bojowe chronione było tzw. kazamatą pancerną starszego typu [05]. Składała się ona z dwóch płyt stalowych, pionowej o wymiarach 320 x 165 (szerokość x wysokość) cm oraz płyty stropowej o wymiarach 320 x 305 (szerokość x długość). Płyta pionowa była wyposażona w strzelnicę ckm i przeziernik do obserwacji. Lewa ściana schronu (od strony założonego natarcia nieprzyjaciela) została nieznacznie przedłużona (Rys. 02). Uzyskano w ten sposób skuteczną ochronę strzelnicy ciężkiego karabinu maszynowego przed ogniem skośnym od strony przedpola. Spełnienie tego warunku było istotne, gdyż płyty stalowe starszej generacji [06] cechowała wyjątkowo duża czworokątna strzelnica.  Jej wysokość wynosiła około 28 cm a szerokość była rzędu 21 cm. Musiała pomieścić lufę z chłodnicą wodną 7,92 mm karabinu maszynowego wz. 08 (niem. schwere Maschinengewehr 08 w skrócie sMG 08) i umożliwić prowadzenie ognia w wyznaczonym sektorze.
W przypadku opisywanego schronu, stalowa płyta stropowa kazamaty została dodatkowo wzmocniona żelbetowym płaszczem (Fot. 08, -3) o grubości około 35 cm. Rozwiązanie to trudno jest zaliczyć to standardowych w niemieckiej fortyfikacji stałej. Od 1930 roku istniało zalecenie dotyczące wzmocnienia żelbetowym płaszczem pancerzy, ale tylko i wyłącznie w sytuacjach, kiedy takowy (o żądanej odporności) nie został jeszcze opracowany. W tym samym okresie na Pozycji Lidzbarskiej (niem. Heilsberg-Stellung) stosowano już tzw. kazamaty pancerne o stalowych płytach, które posiadały zróżnicowaną grubość. Grubość płyty czołowej wynosiła 10 cm (odporność B1) a stropowej 15 cm [o7].
Siła eksplozji odpalonych ładunków w izbie bojowej odrzuciła stalową płytę stropową wraz z żelbetowym płaszczem na bok. Wyraźnie widoczny jest przełom żelbetowej warstwy wzmacniającej strop  (Fot. 08, -2), odcisk płyty stropowej oraz ślad po równoramiennych kątownikach, łączących obie płyty.
Autor niniejszego opracowania nie zachęca do zwiedzania dolnej kondygnacji.  Jest uszkodzona wybuchem i zasypywana odpadami. Oba przypadki należą do typowych w Polsce. Ten pierwszy jest znacznie łatwiej zrozumieć i wytłumaczyć.


[04] – rozwiązanie typowe dla konstrukcji schronów bojowo-obserwacyjnych z punktem obserwacyjnym od 1934 roku na Pozycji Odry i Pozycji Pomorskiej. Nie stosowana w schronach bojowych na Pozycji Lidzbarskiej.
[05] – tzw. MG- Kasematte – Kazamata pancerna na ckm  starszego typu (nie ujęta w Panzeratlas z 1942 roku) była typowym rozwiązaniem dla konstrukcji schronów do 1934 roku. Sporadycznie stosowna do 1936 roku np. na Pozycji Lidzbarskiej.
[06] – do płyt starszej generacji, chroniących stanowisko bojowe ckm,  autor opracowania zalicza również już uznaną za standardową płytę stalową 7P7.
[07] – przykład opisany w opracowaniu „MG-Schartenstand mit Scharten- und Deckenplatte – schron na ckm z tzw. kazamatą pancerną (1933)