Linia Mołotowa – PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm – wyjście ewakuacyjne

Posted on Posted in Fortyfikacje, Sowiecki schron bojowy, Wyposażenie schronu
Fot. 01. PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm od strony przedpola. (Podemszczyzna – Rawsko-Ruski Rejon Umocniony)

Schron na trzy stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych występował w kilku rozwiązaniach konstrukcyjnych. Poniższe opracowanie dotyczy jednokondygnacyjnego schronu na trzy ciężkie karabiny maszynowe i rkm (ros. одноэтажная ПДОТ на три пулемётные установки и ручной пулемёт, dalej w skrócie PDOT) w strzelnicy obrony wejścia i zapola. Schron został opracowany w 1940 roku i został umieszczony w katalogu konstrukcji typowych. Stanowiska bojowe 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych z 1939 roku chronione były staliwnymi gazoszczelnymi pancerzami skrzynkowymi (zestaw NPS-3). Każde z trzech stanowisk znajdowało się w oddzielnej izbie bojowej. Łączny sektor ostrzału broni głównej schronu wynosił 170 stopni a sektor ostrzału każdego stanowiska bojowego NPS -3 wynosił 60 stopni.

 

Rys. 01. Schemat PDOT – jednokondygnacyjnego schronu na 3 ckm. – 1. korytarz, – 2. śluza przeciwgazowa, – 3. korytarz ze strzelnicą obrony bezpośredniej, – 4. izba dowodzenia, – 5. – 6. – 7. izba bojowa ckm, – 8. izba załogi, – 9. izba filtrów, – 10. pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia i zapola, włazem wyjścia ewakuacyjnego i WC, – 11. studnia, – 12. kotwy do mocowania stolika na wentylator, – 13. strzelnica obrony wejścia i zapola, – 14. właz szybu ewakuacyjnego, – 15. zewnętrzny szyb ewakuacyjny.

Dla schronu przewidziano strzelnicę obrony wejścia i zapola. Miała być wyposażona w gazoszczelny pancerz PZ-39 strzelnicy  (ros. пулеметная казематная установка ПЗ-39) dla ręcznego karabinu maszynowego.


Wyjście ewakuacyjne

Wyjście ewakuacyjne miało umożliwić załodze opuszczenie schronu w przypadku zaklinowania się wejściowych  drzwi pancernych. Składało się z dwóch równoległych pionowych szybów połączonych krótkim poziomym korytarzem pod fundamentem schronu (Rys. 01). Wyjście do szybu od strony izby socjalnej chronione było gazoszczelną okrągłą pokrywą lub czworokątną klapą. Poziomy odcinek korytarza pod fundamentem schronu zamykany był za pomocą dwuteowników wsuwanych w poprzeczny kanał. Czworokątny otwór szybu ewakuacyjnego znajdował się poniżej wnęki strzelnicy obrony zapola.
W przypadku wysokiego poziomu wód gruntowych, stosowano znacznie prostsze rozwiązania. Wyjście ewakuacyjne mogło być umieszczone w tylnej ścianie schronu (Fot. 02b) nad poziomem gruntu. Zabezpieczone było dwoma rzędami teowników, wsuwanych w pozycji pionowej w poprzeczny kanał. Takie rozwiązanie zastosowano w jednym ze schronów w pobliżu miejscowości Podemszczyzna (Rawsko-Ruski RU). Innym rozwiązaniem, bezpieczniejszym dla załogi obiektu, było wyjście ewakuacyjne umieszczone w ścianie pomiędzy izbą załogi a korytarzem wejściowym (Fot. 02a). Lokalizację obu rozwiązań zaznaczono na Rys. 02 i 03.

Fot. 02a. Wyjście ewakuacyjne w ścianie pomiędzy izbą załogi a korytarzem wejściowym do schronu. Fot. 02b. Wyjście ewakuacyjne w tylnej ścianie schronu.
Rys. 02. Schemat tylnej części PDOT – jednokondygnacyjnego schronu na 3 ckm. – 1. korytarz, – 2. śluza przeciwgazowa, – 3. korytarz ze strzelnicą obrony bezpośredniej, – 8. izba załogi, – 9. izba filtrów, – 10. pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia i zapola, włazem wyjścia ewakuacyjnego i WC, – 11. studnia, – 12. kotwy do mocowania stolika na wentylator, – 13. strzelnica obrony wejścia i zapola, – 16. właz wyjścia ewakuacyjnego.
Rys. 03. Schemat tylnej części jednokondygnacyjnego schronu na 3 ckm. – 1. korytarz, – 2. śluza przeciwgazowa, – 3. korytarz ze strzelnicą obrony bezpośredniej, – 8. izba załogi, – 9. izba filtrów, – 10. pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia i zapola, włazem wyjścia ewakuacyjnego i WC, – 11. studnia, – 12. kotwy do mocowania stolika na wentylator, – 13. strzelnica obrony wejścia i zapola, – 17. wyjście ewakuacyjne.

Więcej informacji o schronie w opracowaniu „PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm„.

 

Fot. 03. PDOT – Jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm od strony przedpola. (Gromadzyn – Osowiecki Rejon Umocniony).

G-Kazemat nr 116 – Panorama strzelecka

Posted on Posted in Fortyfikacje, Holenderski schron bojowy, Schron bojowy, Wyposażenie schronu
Rys. 01. Panorama strzelecka schronu typu G (G-Kazemate) nr 116 zlokalizowanego po południowej stronie kolejowego mostu nad  Mozą w pobliżu miejscowości Katwijk [01].

Rys. 02. Plan ogni fragmentu linii Mozy [02]. Sektor ognia schronu nr 116 zaznaczono na niebiesko. Skierowany jest w kierunku centrum miejscowości Mook .

Panorama strzelecka

Panorama strzelecka stosowana była dla stanowisk broni maszynowej w polskich schronach fortyfikacji stałej. Ułatwiała kierowaniem obrony. Pozwalała ona na prowadzenie skutecznego ognia w wcześniej wybranych podsektorach również w warunkach ograniczonej widoczności. W Denkschrift über die polnische Landesbefestigung przedstawiono przykłady  panoram strzeleckich dla strzelnic schronu nr 76, przynależnego do punktu oporu „Kochłowice”. Była stosowana również w Holandii. Położenie kątowe danego podsektora określały współrzędne podane w tysięcznych oraz odległość do celu lub kąt podniesienia broni. Zaprezentowaną na Rys. 01 panoramę strzelecką wykonano dla schronu typu G (G-Kazemate) nr 116, należącego do umocnień „Linii Mozy” (Masslinie). Obiekt wzniesiono w 1939 roku. Schron posiadał podstawę starszego typu. Analizę panoramy strzeleckiej ułatwia rysunek 2, który prezentuje plan ogni dla omawianego fragmentu obrony na Linii „Mozy”. Sektor ostrzału dla schronu nr 116 zaznaczyłem na rysunku 2a niebieskim kolorem. Schron położony był na zachodnim brzegu Mozy przy moście kolejowym w pobliżu miejscowości Katwijk. Sektor ognia skierowany jest w kierunku centrum miejscowości Mook. Na panoramie strzeleckiej wyodrębniono 9 podsektorów ostrzału. Pierwszy z nich obejmował drogę pomiędzy kościołem a dobrze widocznym wysokim ceglanym kominem. Oba obiekty położone są na zachodnim brzegu Mozy i dobrze widoczne ze wschodniego brzegu. Drogę uznano za waży cel w obronie pozycji. Jej odcinek przechodził w bliskiej odległości Mozy. Kościół wybudowano prawie na samym brzegu rzeki. Po działaniach wojennych przywrócono zabytkowi sakralnemu poprzednią świetność. Komin zniknął ze współczesnej panoramy miejscowości. Kolejny podsektor dotyczył drogi pomiędzy wcześniej wspomnianym kominem a wieżą. Linię zachodniego brzegu rzeki podzielono na dwie części, podsektor 3 i 4. Podsektory 5 i 6 dotyczą linii wybrzeża po wschodniej stronie rzeki. Ostrzał tej części brzegu był ważny dla obrony w przypadku desantu nieprzyjaciela. Sektor trudny do obrony ze względny na konieczność pogłębiania ognia od lewej strony do prawej. Brzeg zabezpieczały przeszkody przeciwpiechotne.

Poniżej dwa przykłady polskich panoram strzeleckich dla strzelnic ckm schronu nr 76 punktu oporu „Kochłowice”.

Rys. 03. Polska panorama strzelecka dla strzelnicy ckm schronu nr 76 punktu oporu „Kochłowice” [01].

Rys. 04. Polska panorama strzelecka dla strzelnicy ckm schronu nr 76 punktu oporu „Kochłowice” [01].

Więcej informacji o schronie na ckm typ G znajduje się w opracowaniu pt „G-Kazemat – Holenderski schron typu „G” na ciężki karabin maszynowy„.


[01] – Denkschrift über die niederländische Landesbefestigung,
[02] – De Militaire Spectator. Maandblad voor Krijgswetenschap. Maart 1942.

G-Kazemat – Układ wentylacji w holenderskim schronie na ckm

Posted on Posted in Fortyfikacje, Holenderski schron bojowy, Schron bojowy, Wyposażenie schronu

Fot. 01. Schron broni maszynowej typu „G” z ciężką odmianą kopuły na terenie fortu Vechten. Fot. domena publiczna [01].

Schron na ckm typu „G” (G- Kazemat)

Projekt nowego typu schronu typu „G” został opracowany przez Centraal Inundatie en Technisch Bureau w 1936 roku. Polegał on na umieszczeniu staliwnej kopuły z jedną strzelnicą dla broni maszynowej w żelbetowym bloku o czworokątnej podstawie o wymiarach 4,5 m x 4,5 m. Holenderska nazwa obiektu pochodzi od G(ietstalen)-Kazemat, co oznacza staliwną kazamatę. Pancerz chroniony był przed ogniem bocznym przez odpowiednio uformowaną bryłę betonu, sięgającą aż do sklepienia kopuły. Powtarzalność rozwiązań ułatwiała budowę i maskowanie. Schron o tak małych gabarytach stanowił trudno rozpoznawalny obiekt i cel dla wroga. Pierwsze lekkie kopuły o grubości pancerza około 10 cm wykonano w 1937 roku. Odmiana ciężka dla broni maszynowej miała grubość pancerza wynoszącą 14 cm. Uzbrojenie schronu stanowił ciężki karabin maszynowy M.08/15 (Schawarzlose) lub M.20 Lewis.

Rys. 01. Przestrzeń bojowa kopuły z karabinem maszynowym M.20 Lewis. 1. okap, 2. karabin maszynowy na podstawie, 3. giętki przewód zrzutni łusek, 4. pojemnik na łuski, 5. urządzenie wentylacyjne. [02]

Układ wentylacji w kopule na ckm w schronie typu „G” (G- Kazemat)

Stanowisko bojowe ckm w jednostrzelnicowej kopule wyposażono w urządzenie (5) do usuwania gazów prochowych oraz napowietrzania przestrzeni bojowej. Zostało opracowane przez biuro konstrukcyjne „Centraal Inundatie en Technisch Bureau” i przyjęte na wyposażenie schronów w 1939 roku. Ustawiane je bezpośrednio w przestrzeni kopuły bojowej. Mocowano do posadzki za pomocą 4 kotw. Średnica wewnętrzna u podstawy kopuły o pancerzu grubości 10 cm wynosi 1,75 m a wysokość 1,90 m. Dla efektywnego usuwania zanieczyszczonego powietrza wyposażono stanowisko bojowe ckm w okap (1), umieszczony nad karabinem maszynowym (2) oraz zamykany pojemnik na łuski (4). Łuski z wystrzelonych nabojów, zbierane przez kolektor podwieszony przy ciężkim karabinie maszynowym, spadały giętkim przewodem (3) do zamkniętego pojemnika.
W celu zminimalizowania wielkości urządzenia wentylacyjnego wykorzystano centralnie umieszczoną kolumnę w kształcie litery „T” jako konstrukcję nośną, mieszczącą jednocześnie kanały doprowadzające powietrze. Kanał w poziomej górnej część kolumny dostarczał powietrze do bocznych wsporników zasilających filtry przeciwchemiczne a kanałem w pionowej części kolumny przepływało zasysane przez wentylator (8) przefiltrowane powietrze.
W osi kolumny nośnej umieszczono dwa wentylatory z przekładnią zębatą (6). Napęd ręczny zapewniał jednoczesną pracę obu wentylatorów. Pierwszy (7) z nich usuwał gazy prochowe. Wentylator zasysał zanieczyszczone powietrze  znad stanowiska ciężkiego karabinu maszynowego po przez przewód podłączony do okapu oraz gazy prochowe z pojemnika na łuski.

Fot. 02. Urządzenie wentylacyjne bez osadzonych filtrów przeciwchemicznych. Po lewej stronie widok od frontu. Po prawej stronie  widok od strony tylnej. 6. przekładnia zębata napędu wentylatorów, 7. wentylator usuwający zanieczyszczone powietrze, 8. wentylator napowietrzający, 9. przewód doprowadzający powietrze, 10. przewód doprowadzający powietrze bezpośrednio do wentylatora napowietrzającego, 11. zawór odcinający, 12. wspornik na filtry przeciwchemiczne, 13. gniazdo na filtr, 14. kołnierz do mocowania przewodu doprowadzającego powietrze (od lewej) oraz do mocowania przewodu odprowadzającego zanieczyszczone powietrze (od prawej) [03].
Fot. 03. Urządzenie wentylacyjne jako eksponat w  Geniemuseum w miejscowości Vught. Fot. Arthur van Beveren. [04]

Drugi wentylator (8) napowietrzał pomieszczenie bojowe. Powietrze doprowadzono przewodem (9) z zewnątrz obiektu.  Mogło być skierowane bezpośrednio do wentylatora rurą (10) lub przez filtry przeciwchemiczne. Do zmiany kierunku przepływu powietrza służył zawór odcinający (11). Przy pionowym ustawieniu dźwigni zaworu wentylator zasysał nieprzefiltrowane powietrze.
W przypadku zagrożenia atakiem gazowym powietrze przepływało przez filtry przeciwchemiczne. Filtry umieszczono w dwóch rzędach, po 6 sztuk w każdym. Osadzano je w gniazdach (13) pomiędzy pionową kolumną nośną a wspornikiem (12). Wsporniki mocowano mechanicznie do kolumny. Powietrze do filtrów dostawało się kanałem w poziomej części kolumny oraz po przez kanały we wspornikach (12). Przefiltrowane już powietrze docierało do wentylatora (8) kanałem w pionowej części kolumny nośnej. Wymiana filtrów odbywała się po przez poluzowanie docisku wsporników do poziomej części kolumny przez śruby motylkowe. Obejmy przy śrubach motylkowych zapobiegały całkowitemu rozsunięciu się wsporników. Filtry przeciwchemiczne wymieniano kompletami po 6 sztuk. Demontaż zaczynał się od górnego filtra.
Podczas równomiernej pracy przekładni, o obrotach korby napędowej rzędu 60 na minutę, wentylator dostarczał około 60 m3 na godzinę przefiltrowanego powietrza. W przypadku zasysania powietrza bez udziału filtrów przeciwchemicznych – bezpośrednio z zewnątrz obiektu po przez rurę (9) oraz tej samej częstotliwości obrotów korby, wentylator dostarczał około 103 m3 na godzinę. W czasie pracy obu wentylatorów utrzymywane było w przestrzeni bojowej wymagane nadciśnienie, które uniemożliwiało przenikanie skażonego powietrza do wnętrza kopuły.
Załoga, składająca się z trzech żołnierzy, mogła przebywać w odizolowanej przestrzeni bojowej kopuły przez 20 minut bez użycia środków przeciwko CO i uruchomionej wentylacji.

Więcej informacji o schronie na ckm typ G znajduje się w opracowaniu pt „G-Kazemat – Holenderski schron typu „G” na ciężki karabin maszynowy„.


[01] Fot. 01. – domena publiczna, Fot. HenkvD – https://nl.wikipedia.org/wiki/Koepelkazemat
[02] Rys. 01. – Denkschrift über die niederländische Landesbefestigung, Berlin 1941
[03] Fot. 02. – Denkschrift über die niederländische Landesbefestigung, Berlin 1941
[04] Fot. 03. – Fot. Arthur van Beveren

Linia Mołotowa – typy schronów

Posted on Posted in Fortyfikacje, Sowiecki schron bojowy, Wyposażenie schronu
Fot. Linia Mołotowa. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie (Zambrowski Rejon Umocniony).

Linia Mołotowa to nieformalna współczesna nazwa umocnień budowanych w latach 1940-41 wzdłuż nowej zachodniej granicy państwowej między ZSRR a III Rzeszą, wytyczonej zgodnie z zawartym paktem Ribbentrop – Mołotow a nieznacznie skorygowanej po podpisaniu traktatu o granicach i przyjaźni we wrześniu 1939 roku. Nowa granica państwowa wymagała odpowiedniej obrony. Pierwsze fortyfikacje polowe w przygranicznych okręgach wojskowych zaczęto wznosić już od października 1939 roku. W styczniu 1940 roku nakazano czynić przygotowania do budowy fortyfikacji stałych. Równolegle w Sztabie Generalnym, jak i w Głównym Zarządzie Wojskowo- Inżynieryjnym Armii Czerwonej prowadzono prace nad projektami budowy umocnień, które  zakończono latem 1940 roku. Wszelkie prace nabrały tępa po przejęciu przez marszałka S. K.  Timoszenko funkcji Ludowego Komisarza Obrony.

„Linia Mołotowa” – Terminologia dotycząca schronów bojowych

Podstawowym a zarazem najbardziej ogólnym określeniem schronów bojowych fortyfikacji stałej w terminologii radzieckiej był stały punkt ogniowy (ros. dołgowriemiennaja ogniewaja toczka – dalej DOT). Ważnym kryterium podziału schronów bojowych był sposób prowadzenia ognia oraz rodzaj podstawowego uzbrojenia. Wyróżniono grupę schronów  prowadzących ogień boczny. Dokonano ich podziału na obiekty do ognia dwubocznego (ros. kaponir) i jednobocznego (ros. połukaponir).

Ze względu na rodzaj podstawowego uzbrojenia obiekty sklasyfikowano i nadano określenia:

  • schron artylerii do ognia dwubocznego (ros. artillerijskij kaponir) (dalej AK),
  • schron artylerii do ognia jednobocznego (ros. artillerijskij połukaponir) (dalej APK),
  • schron na broń przeciwpancerną i maszynową do ognia dwubocznego (ros. orudijno- pulemiotnyj kaponir) (dalej OPK),
  • schron na broń przeciwpancerną i maszynową do ognia jednobocznego (ros. orudijno- pulemiotnyj połukaponir) (dalej OPPK),
  • schron na broń maszynową do ognia dwubocznego (pulemiotnyj kaponir) (dalej PK),
  • schron na broń maszynową do ognia jednobocznego  (pulemiotnyj połukaponir) (dalej PPK).

Zgodnie z przyjętym podziałem w polskiej fortyfikacji stałej, po wyodrębnieniu grupy schronów do ognia bocznego, pozostałe obiekty bojowe powinny być przeznaczone do ognia czołowego lub okrężnego. W fortyfikacji radzieckiej pozostałe schrony bojowe sklasyfikowano tylko pod względem rodzaju posiadanego podstawowego uzbrojenia i nadano określenia:

  • schron artylerii (ros. artillerijskaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej ADOT),
  • schron na broń przeciwpancerną (ros. orudijnaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej ODOT),
  • schron na broń przeciwpancerną i maszynową (ros. orudijno- pulemiotnaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej OPDOT),
  • schron na broń maszynową  (ros. pulemiotnaja dołgowriemiennaja ogniewaja toczka) (dalej PDOT).

Zaprezentowany podział schronów bojowych jest bardzo ogólny, nie mniej wystarczający do określenia sposobu powadzenia ognia i rodzaju podstawowego uzbrojenia. Położenie schronów było uwarunkowane założeniami taktyczno-obronnymi. Uzbrojenie schronów musiało spełniać założenia planu ogni. W zależności od warunków terenowych i geologicznych stawiano schrony jedno lub dwukondygnacyjne. W szczególnych przypadkach, na podmokłym terenie lub z wysokim stanem wód gruntowych, schron umieszczano w tzw. „wannie”.


Fot. Linia Mołotowa. OPDOT - schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej (двуэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и одну пулемётную установку в правом каземате). (Skieblewo, Grodzieński Rejon Umocniony)
Fot. Linia Mołotowa. OPDOT – schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej (двуэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и одну пулемётную установку в правом каземате). (Żabickie, Grodzieński Rejon Umocniony). Schron bez osadzonych pancerzy.

OPDOT - Dwukondygnacyjny schron na dwie 45 mm armaty ppanc i ckm w prawej izbie (Linia Mołotowa).

OPDOT – Dwukondygnacyjny schron na dwie 45 mm armaty ppanc i ckm w prawej izbie (Linia Mołotowa).

 

Linia Mołotowa – Katalog konstrukcji typowych.

Radzieckie schrony bojowe posiadały swój odrębny numer katalogowy, do którego przywiązana była nazwa schronu. Określenia typów schronu są w tym wypadku bardzo precyzyjne. Obejmują podstawowe uzbrojenie schronów. Uwzględniają stanowisko ręcznego karabinu maszynowego do obrony wejścia i zapola a umieszczonego w zewnętrznej strzelnicy. W wielu przypadkach sektor ognia z tej strzelnicy ograniczał się do kilku metrów.

Katalogi konstrukcji typowych [02] wydawane były przez Biuro Projektowo-Konstrukcyjne Głównego Zarządu Wojenno-Technicznego Armii Czerwonej. Każdy rysunek posiada oznaczenie “Особо секретно”, czyli ściśle tajne. Rysunki zawierają widok schronu w rzucie poziomym z podanymi wymiarami gabarytowymi. Podano podstawowe uzbrojenie, położenie stanowisk ogniowych i  ich sektory ognia. Określono pole martwe pomiędzy kolejnymi strzelnicami. Zaznaczono położenie wejścia do schronu. Podano kubaturę schronu w uzależnieniu od grubości ścian oraz odporności na ostrzał. Na żadnym z rysunków nie podano konfiguracji izb.

Po prawej stronie jedna z kart katalogu konstrukcji typowych. Karta dotyczy obiektu nr 262. Określenie obiektu: двухэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и  одну пулемётную установку в правом каземате – czyli schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej. W kolejnych opracowaniach będę starał się zaprezentować konstrukcję, uzbrojenie i wyposażenie radzieckich schronów bojowych “Linii Mołotowa”. Przy opisie schronów będę posługiwać się określeniami stosowanymi dla typowych konstrukcji. Numery katalogowe, przynależne do określonego schronu, będę podawać tylko w szczególnych przypadkach.

 

 

 

 


Linia Mołotowa – typy schronów – przykłady rozwiązań konstrukcyjnych

 

 

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy

Rys. Jednokondygnacyjny schron na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK)
Rys. Jednokondygnacyjny schron na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK).

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych z 1939 r. umieszczone w oddzielnych izbach. W terminologii radzieckiej takie stanowisko ckm na lawecie fortecznej za pancerzem skrzynkowym za dwudzielnym staliwnym pancerzem nazywano zestawem NPS-3.  Określenie dla schronu z rysunku po prawej stronie będzie następujące i jednoznaczne: jednokondygnacyjny schron  na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK). Oryginalna nazwa obiektu, zaczerpnięta z katalogu konstrukcji typowych, brzmi: одноэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки.

Pomieszczenie dowodzenia i izba załogi znajduje się w podanej kolejności za izbą bojową stanowiska NPS-3, pierwszą od strony orylonu. Zgodnie z projektem schron miał posiadać pełne zaplecze techniczne. Maszynownia, wyposażona w agregat prądotwórczy napędzany silnikiem wysokoprężnym, oraz izba filtrów posiadała wyodrębnione pomieszczenia.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron  do ognia bocznego na dwa ckmy

 

 

 


 

Linia Mołotowa. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y. (Wołkusz – Grodzieński Rejon Umocniony).

 

 

PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y

Rys. Górna kondygnacja schronu PPK do ognia bocznego na dwa ckm.
Rys. Górna kondygnacja schronu PPK do ognia bocznego na dwa ckm.

Rysunek przedstawia dwukondygnacyjny schron. Budowany był na terenie z niskim poziomem wód gruntowych. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe Maxim wz. 1910  na lawetach fortecznych z 1939 roku za dwudzielnymi  pancerzami skrzynkowymi.  W terminologii radzieckiej takie stanowisko bojowe nazywano NPS-3. stanowiska bojowe umieszczono w oddzielnych izbach.
Górna kondygnacja obejmuje jedynie izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, korytarz z szybem do dolnej kondygnacji oraz część wejściową ze śluzą przeciwgazową. W dolnej kondygnacji umieszczono zaplecze techniczne i socjalne dla załogi. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.
Określenie dla schronu z rysunku  będzie następujące i jednoznaczne: dwukondygnacyjny schron  na dwa ckm-y do ognia bocznego (PPK). Oryginalna nazwa obiektu, zaczerpnięta z katalogu konstrukcji typowych, brzmi: двухэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y

 

 


 

Linia Mołotowa. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą (Mosty Małe, Rawsko Ruski Rejon Umocniony).

 

 

PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y z osadzoną kopułą

 

Rys. 01. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm , rkm i z osadzoną w stropie kopułą. Górna kondygnacja.
Rys. 02. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą. Górna kondygnacja.
Rys. 02. PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą. Górna kondygnacja.

Rysunek przedstawia dwukondygnacyjny schron z polską kopułą pancerną (Rys. 01). Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach do ognia bocznego były chronione przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim na lawetach fortecznych z 1939 roku, umieszczone w oddzielnych izbach. W drugiej izbie od strony orylonu umieszczono gazoszczelne stanowisko Pz-39 na ręczny karabin maszynowy do obrony wejścia i zapola schronu.

Rys. 02 prezentuje dwukondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego z osadzoną w stropie kopułą, ale bez strzelnicy obrony wejścia i zapola. Schron posiada pełne zaplecze techniczne. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.
Obiekty spełniające wspomniane uwarunkowania były budowane na terenie z niskim poziomem wód gruntowych. W szczególnych przypadkach umieszczane były w „wannie” (np. schron w Przemyślu przy ulicy Sanowej – Przemyski Rejon Umocniony), chroniącej schron przed zalaniem przez wody gruntowe.
Polskie kopuły uzyskały schrony Przemyskiego Rejonu Umocnionego, Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego, Strumiłowskiego Rejonu Umocnionego, Włodzimiersko-Wołyńskiego Rejonu Umocnionego oraz niektóre nowo budowane obiekty Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego (ros. КОВО – Киевский Особый Военный Округ). Z podanych rejonów umocnionych w granicach Polski znajdują się fortyfikacje Przemyskiego RU i Rawsko-Ruskiego RU.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm z osadzoną w stropie kopułą


Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron z kopułą do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie (Mosty Małe, Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).

 

 

PPK – jednokondygnacyjny schron z kopułą do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie.

Rysunek przedstawia jednokondygnacyjny schron z osadzoną kopułą. Schron prowadzi ogień boczny z dwóch stanowisk bojowych 7,62 mm ckm wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) o równoległych osiach. Trzecie stanowisko ckm znajduje się w orylonie. Sektor ognia skierowany jest w kierunku zapola. Broni podejścia do schronu i rowu diamentowego (brak na rysunku). Pierwotna konstrukcja schronu została już w następnym roku zmodyfikowana. W ścianie bocznej schronu usytuowano szyb dla kopuły pancernej, tak że do minimum zostało ograniczone pole martwe ostrzału w kierunku przedpola. Do szybu kopuły, od strony zaplecza technicznego, prowadziło wejście chronione drzwiami gazoszczelnymi. Projekt schronu przewidywał wyposażenie schronu w pełne zaplecze techniczne ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

 

Rys. PPK - jednokondygnacyjny schron z kopułą, do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie.
Rys. PPK – jednokondygnacyjny schron z kopułą, do ognia bocznego na trzy stanowiska ckm w tym jedno w orylonie.

 


 

Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm (Przyborowo, Osowiecki Rejon Umocniony).

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron broni maszynowej.  Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Podstawowe uzbrojenie to  trzy stanowiska 7,62 mm ckm wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Przed ostrzałem od strony przedpola chronione są odpowiednio uformowaną bryłą schronu. Trzecie stanowisko znajduje się w orylonie i prowadziło ogień w kierunku zapola. Broniło podejścia do strzelnic oraz zapola obiektu. Schron nie posiada pełnego zaplecza technicznego. W ciągu za izbą bojową w orylonie znajduje się kolejno, pomieszczenie dowodzenia, izba załogi i pomieszczenie techniczne na wentylator i filtry przeciwchemiczne. Schron nie posiadał stacjonarnego agregatu prądotwórczego.

Dla schronu z rysunku po prawej stronie przyjąłem określenie: jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm. Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный пулеметный полукапонир на три пулемётные установки c огнём в тыл из крыла и ручной пулемёт. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego z stanowiskiem ckm do ognia ze skrzydła w tył i rkm.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na trzy ckmy i rkm

 

Rys. PPK – jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.
Rys. PPK – jednokondygnacyjny schron broni maszynowej do ognia bocznego ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.


PPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm w widoku od strony zapola.
Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm w widoku od strony zapola (Wólka Zamkowa, Brzeski Rejon Umocniony).

 

PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

Rysunek 01 przedstawia jednokondygnacyjny schron. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu były dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych (stanowisko NPS-3).  Ten typ schronu wznoszony był na Linii Mołotowa w kilku wersjach, oznaczanych numerami katalogowymi konstrukcji typowych. Poszczególne wersje schronów mogły się różnić odpornością na ostrzał, kubaturą, planem izb i podstawowym wyposażeniem. Wymienione wersje występowały również w „lustrzanym” odbiciu.

Pomieszczenie dowodzenia, korytarz a zarazem skład amunicji i izba załogi znajduje się w podanej kolejności za izbą bojową, pierwszą od strony orylonu. Schron posiada układ wentylacji z napędem ręcznym lub mechanicznym w przypadku doprowadzenia zasilania z lokalnej sieci energetycznej lub pobliskiego obiektu z pełnym zapleczem technicznym.

Określenie dla schronu (Rys. 01 po prawej stronie) będzie następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckm-y i rkm Oryginalna nazwa obiektu, zaczerpnięta z katalogu konstrukcji typowych, brzmi: одноэтажный пулеметный полукапонир на две пулемётные установки и ручной пулемёт.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

Rys.01. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.
Rys.01. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.

 

PPK - jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm
Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjęciem ewakuacyjnym w bocznej ścianie izby bojowej (Podemszczyzna, Rawsko-Ruski rejon Umocniony).

Inne wersje jednokondygnacyjnego schronu do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

Konstrukcję jednokondygnacyjnego schronu (Rys. 02.) do ognia bocznego na dwa 7,62 mm ckmy Maxim wz 1910 i rkm dostosowano tak, aby obiekt mógł być wznoszony również na terenach podmokłych lub z wysokim stanem wód gruntowych. Ze względów ekonomicznych starano się wyeliminować konieczność budowy tzw. „wanny”, chroniącej obiekt przed przenikaniem do jego wnętrza wód gruntowych.  Podjęto decyzję o umieszczeniu wyjścia ewakuacyjnego w bocznej ścianie zewnętrznej izby bojowej.

Pomieszczenie dowodzenia, korytarz a zarazem skład amunicji i izba załogi znajduje się w podanej kolejności za izbą bojową, pierwszą od strony orylonu. Schron posiada układ wentylacji z napędem ręcznym lub mechanicznym tylko w przypadku doprowadzenia zasilania z lokalnej sieci energetycznej lub pobliskiego obiektu z pełnym zapleczem technicznym.Uzbrojenie podstawowe pozostawiono bez zmian. Schron nie posiada pełnego zaplecza technicznego.

Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm


 

Rys. 02. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjściem ewakuacyjnym w bocznej ścianie izby bojowej.
Rys. 02. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm z wyjściem ewakuacyjnym w bocznej ścianie izby bojowej.

 

Linia Mołotowa. PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm ze zredukowanym zapleczem i częścią socjalną (Zaruzie, Zambrowski Rejon Umocniony).

Opracowano również nową konstrukcję obiektu fortyfikacji stałej, który spełnia wymagania taktyczno – obronne schronu do ognia bocznego na dwa 7,62 mm ckm Maxim wz 1910 i rkm. Schron miał być wyposażony w nowe stanowisko bojowe  – PK 4b. Pancerze skrzynkowe nie zostały osadzone. Rysunek 03 przedstawia rozkład izb.  Ze względów ekonomicznych zredukowano część socjalną i techniczną schronu do minimum. Schron nie został wyposażony w stacjonarny agregat prądotwórczy. Wznoszony był w pobliżu obiektów z pełnym zapleczem techniczny. Za pierwszą izbą bojową od strony orylonu znajduje się izba dowodzenia. Na rysunku zostały zaznaczone dwa otwory technologiczne na nieosadzone pancerze stanowisk bojowych.

 Schron został opisany w opracowaniu: PPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm

 

Rys. 03. PPK – Jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.
Rys. 03. PPK – Jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na dwa ckmy i rkm.

 


OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego. Występował w podstawowym i lustrzanym odbiciu. Podstawowe uzbrojenie stanowiło stanowisko bojowe 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz ciężki karabin maszynowy na podstawie fortecznej Maxim wz. 1910 (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Strzelnice obu izb chronione są orylonem przed ostrzałem od strony przedpola. Schron posiada pełne zaplecze techniczne. W ciągu za izbą bojową dla stanowiska DOT-4 znajduje się skład amunicji i izba załogi. Pomieszczenie dowodzenia umieszczono za izbą stanowiska bojowego NPS-3. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный ОППК  на 1 – 45 мм пушку и одну пулеметную установку и ручной пулемёт. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm.

 

 

Rys. OPPK - jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną i ckm.
Rys. OPPK – jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną i ckm.

 


Linia Mołotowa. Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę przeciwpancerna i ckm.

OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm

OPPK – dwukondygnacyjny schron przeznaczony do prowadzenia ognia jednobocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach do ognia bocznego były chronione przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowe uzbrojenie umieszczono w oddzielnych izbach bojowych. W izbie od strony orylonu znajdowało sie stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4). W drugiej izbie mieścił się 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim na lawecie fortecznej z 1939 roku za dwudzielnym skrzynkowym pancerzem (stanowisko NPS-3).

Górna kondygnacja obejmuje jedynie izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, korytarz z szybem do dolnej kondygnacji i miejscem na skład amunicji oraz część wejściową ze śluzą przeciwgazową. Za izbą bojową DOT-4  znajduje się kolejno: skład amunicji i izba dowodzenia. W dolnej kondygnacji umieszczono pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.
Obiekty spełniające wspomniane uwarunkowania były budowane na terenie z niskim poziomem wód gruntowych.

 

 

Rys. Górna kondygnacja schronu do ognia bocznego na 45 mm armatę przeciwpancerna i ckm.

 


 

Linia Mołotowa. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na armatę przeciwpancerną i ckm  ze stanowiskiem ckm w orylonie (Dąbrowa – Zambrowski Rejon Umocniony)

 

OPPK – jednokondygnacyjny schron  do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm, ze stanowiskiem ckm w orylonie

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron.  Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Podstawowe uzbrojenie stanowiła 45 mm armata przeciwpancerna wz. 1934 sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz trzy 7, 62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Przed ostrzałem od strony przedpola chronione są odpowiednio uformowaną bryłą schronu. Trzecie stanowisko ckm znajdowało się w orylonie i prowadziło ogień w kierunku zapola. Broniło podejścia do strzelnic.
Za izbą ckm w orylonie znajduje się kolejno: pomieszczenie dowodzenia, izba załogi i pomieszczenie dla filtrów przeciwchemicznych. Schron osiada pełne zaplecze techniczne. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

Dla schronu z rysunku 02 przyjąłem określenie: jednokondygnacyjny schron  na armatę przeciwpancerną i ckm do ognia bocznego ze stanowiskiem  ckm w orylonie (OPPK). Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный ОППК с огнём в тыл из крыла на 1 – 45 мм пушку и две пулеметные установки. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego dla 45 mm armaty i dwóch stanowisk ckm z ogniem ze skrzydła w tył.
Schron występuje również w wersji z kopułą pancerną.

Więcej informacji w opracowaniu: OPPK – schrony na 45 mm armatę i ckm,  z osadzoną kopułą.

Rys. Jednokondygnacyjnego schron na armatę przeciwpancerną i ckm do ognia bocznego (OPPK) ze stanowiskiem bojowym ckm w orylonie.
Rys. Jednokondygnacyjnego schron na armatę przeciwpancerną i ckm do ognia bocznego (OPPK) ze stanowiskiem bojowym ckm w orylonie.

 


 

Linia Mołotowa. Dwukondygnacyjny schron OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.

 

OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.

 

Na rysunku górna kondygnacja schronu do ognia bocznego. Podstawowe uzbrojenie stanowiło stanowisko bojowe 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz ciężki karabin maszynowy na podstawie fortecznej Maxim wz. 1910 (stanowisko NPS-3). Zadaniem ciężkiego karabinu maszynowego w orylonie była obrona zapola i podejścia do strzelnic broni podstawowej. Uformowana bryła schronu chroniła strzelnice do ognia bocznego przed ostrzałem od strony przedpola. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał. W lewej izbie bojowej znajdowało się gazoszczelne stanowisko Pz -39 dla ręcznego karabinu maszynowego do obrony wejścia i zapola schronu. W dolnej kondygnacji umieszczono pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi.

Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla 45 mm armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie.
Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla 45 mm armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie i rkm.

 


 

 

Linia Mołotowa. Dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę  i ckm (OPPK), ze stanowiskiem ckm w orylonie i z osadzoną kopułą w stropie (Wielki Dział, Rawsko Ruski Rejon Umocniony).

 

OPPK – dwukondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę i ckm, ckm w orylonie i kopułę pancerną

Rysunek przedstawia górną kondygnację schronu z osadzona w stropie polską kopułą pancerną. Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Dwie strzelnice o równoległych osiach chronione są przed ostrzałem od strony przedpola przez orylon. Podstawowym uzbrojeniem schronu do ognia bocznego była 45 mm armata przeciwpancerna wz. 1934 sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS  oraz 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim na lawetach fortecznych z 1939 r. Stanowiska bojowe o równoległych osiach strzelnic umieszczono w oddzielnych izbach. Drugi ckm posiadał stanowisko w orylonie. Jego zadaniem była obrona zapola. Za izbą bojowa w orylonie znajdowało się pomieszczenie dowodzenia. Na rysunku zaznaczono położenie szybu technologicznego dla kopuły. Szyb mógł posiadać zarys wielokąta foremnego lub koła.

Polskie kopuły uzyskały schrony Przemyskiego Rejonu Umocnionego, Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego, Strumiłowskiego Rejonu Umocnionego, Włodzimiersko-Wołyńskiego Rejonu Umocnionego oraz wybrane nowo budowane obiekty Kijowskiego Specjalnego Okręgu Wojskowego (ros. КОВО – Киевский Особый Военный Округ). Z podanych rejonów umocnionych w granicach Polski znajdują się fortyfikacje Przemyskiego RU i Rawsko-Ruskiego RU.

Schron został opisany w opracowaniu: OPPK – schrony do ognia bocznego na 45 mm armatę i ciężki karabin maszynowy z osadzoną kopułą .

 

Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie. Na rysunku nie zaznaczono drugiej czerpni powietrza.
Rys. Schemat górnej kondygnacji schronu dla 45 mm armaty przeciwpancernej i ckm (OPPK) do ognia bocznego i ze stanowiskiem ckm w orylonie. Na rysunku nie zaznaczono drugiej czerpni powietrza.


 

Linia Mołotowa. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę, ckm i rkm (Zaruzie, Zambrowski Rejon Umocniony).

 

 

OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę, ckm i rkm.

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron.  Obiekt przeznaczony jest do ognia bocznego. Występował w dwóch klasach odporności na ostrzał. Podstawowe uzbrojenie stanowiło stanowisko bojowe 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) oraz ciężki karabin maszynowy na podstawie fortecznej Maxim wz. 1910 (stanowisko NPS-3). W dwóch sąsiadujących izbach bojowych umieszczono uzbrojenie prowadzące ogień boczny przez strzelnice o równoległych osiach. Strzelnice obu izb chronione są orylonem przed ostrzałem od strony przedpola. Obronę wejścia i zapola stanowił jeden rkm gazoszczelnego stanowiska Pz-39 w zewnętrznej izbie bojowej. Schron nie posiada pełnego zaplecza technicznego. W ciągu za izbą bojową dla stanowiska DOT-4 znajdują się pomieszczenia: skład amunicji, izba dowodzenia i izba załogi. Schron nie posiadał pełnego zaplecza technicznego. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał.

Oryginalna nazwa obiektu brzmi: Одноэтажный ОППК  на 1 – 45 мм пушку и одну пулеметную установку и ручной пулемёт. Dosłowne tłumaczenie podanej nazwy jest następujące: jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego na 45 mm armatę, ckm i rkm.

 

Rys. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego dla 45 mm armaty, ckm i rkm.
Rys. OPPK – jednokondygnacyjny schron do ognia bocznego dla 45 mm armaty, ckm i rkm.

 

 


 

Linia Mołotowa. APK - dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm.
Linia Mołotowa. APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm (Wielki Dział, Rawsko -Ruski Rejon Umocniony).

 

APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm w orylonie

Rysunek prezentuje jeden z kilku typów schronów artyleryjskich do ognia jednobocznego na dwie 7,62 mm armaty, wznoszonych na Linii Mołotowa. Obiekt jest dwukondygnacyjny. Stanowiska 7,62 mm armat, o równoległych osiach strzelnic, umieszczono w dwóch oddzielnych izbach. Stanowisko 76,2 mm armaty fortecznej wz. 1938/1939 za skrzynkowym dwuczęściowym pancerzem staliwnym określano w nomenklaturze sowieckiej jako zestaw Ł-17.
Bryła schronu została zaprojektowana tak, aby strzelnice armat chronione były przed ogniem bocznym. W wysuniętej części schronu – tworzącej orylon, umieszczono stanowisko ckm Maksim wz. 1910 (NPS-3). Zapewniało obronę zapola i podejścia do strzelnic broni głównej. Przed ścianą boczną z głównym uzbrojeniem wykonano rów diamentowy.
Górna kondygnacja obejmowała izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, magazyn amunicji oraz zespół wejściowy. Pomieszczenie dowodzenia znajduje się pomiędzy izba bojową w orylonie a centralną izbą dla stanowiska Ł-17. W dolnej części schronu zaplecze socjalne i techniczne.

Oryginalna nazwa schronu brzmi: двухэтажный артиллерийский полукапонир на двa 76 мм орудия и одну пулеметную установку с огнём в тыл из крыла czyli dwukondygnacyjny schron artylerii do ognia jednobocznego  na dwie 76 mm armaty z ckm obrony zapola.

Schron został opisany w opracowaniu: APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm w orylonie

 

Rys. APK - dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm. Górna kondygnacja.
Rys. APK – dwukondygnacyjny artyleryjski schron do ognia bocznego na dwie armaty i ckm. Górna kondygnacja.

 


 

Linia Mołotowa. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy (Wołkusz, Grodzieński Rejon Umocniony).
Linia Mołotowa. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy (Wołkusz, Grodzieński Rejon Umocniony).

 

PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm

Schron bojowy fortyfikacji stałej na dwa karabiny maszynowe (dalej w skrócie POT na dwa ckmy) został zaprojektowany przez Biuro Projektowo-Konstrukcyjne Głównego Zarządu Wojenno-Technicznego Armii Czerwonej w kilku wersjach. Pierwsze rozwiązania przeznaczone były dla potrzeb umocnień „Linii Stalina”, budowanych w 1938 roku. W późniejszym okresie, zastosowano je z powodzeniem na Linii Mołotowa. Zgodnie z projektem główne uzbrojenie umieszczono w dwóch izbach bojowych. Łączny sektor ostrzału broni głównej wynosił 115 stopni. Schron otrzymał pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi.

Schron został opisany w opracowaniu: PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy

Rys. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy. Górna kondygnacja.
Rys. PDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy. Górna kondygnacja.


 

Linia Mołotowa. PDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm (Wielki Dział, Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).

PDOT –  jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron na dwa stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych – NPS-3 i rkm (ros. одноэтажная ПДОТ на две пулемётные установки и ручной пулемёт), dalej w skrócie PDOT.

Obiekt na dwa stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych występował na Linii Mootowa w kilku rozwiązaniach konstrukcyjnych. Jednokondygnacyjny schron ze stanowiskiem rkm za pancerzem Pz-39 do obrony wejścia i zapola został opracowany w 1940 roku i umieszczony w katalogu konstrukcji typowych. Schron wznoszony był w dwóch klasach odporności na ostrzał. Prezentowany na rysunku jest w lustrzanym odbiciu. Stanowiska bojowe 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych z 1939 roku chronione były staliwnymi gazoszczelnymi pancerzami skrzynkowymi (zestaw NPS-3). Każde z obu stanowisk znajdowało się w oddzielnej izbie bojowej. Łuski usuwane były po przez gazoszczelne zrzutnie do zbiorników pod fundamentem schronu. Izby izolowane były drzwiami gazoszczelnymi. Łączny sektor ostrzału broni głównej schronu wynosił 115 stopni a sektor ostrzału każdego stanowiska bojowego NPS -3 był równy 60 stopniom. Sektory ognia poszczególnych stanowisk bojowych uzupełniały się dopiero w odległości około 40 metrów od schronu. Opracowany projekt stanowił „ekonomiczną” wersję, dla nowo budowanych fortyfikacji Linii Mołotowa, dwukondygnacyjnego obiektu z 1938 roku. Jednokondygnacyjny schron na 2 ckmy nie otrzymał pełnego zaplecza technicznego ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym.

 

 

 

Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm.
Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i rkm obrony wejścia i zapola.

 


 

Fot. Linia Mołotowa. PDOT - dwukondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe i rkm w widoku od strony przedpola (Hrebcianka Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).
Linia Mołotowa. PDOT – dwukondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe i rkm w widoku od strony przedpola (Hrebcianka, Rawsko-Ruski Rejon Umocniony).

PDOT – dwukondygnacyjny schron na trzy ckm i opcjonalnie rkm

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron (OPDOT). Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna (DOT-4) i dwa ckm (NPS-3). Stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS znajduje się w izbie bojowej w osi schronu.  W prawej izbie znajduje się stanowisko 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). Pomieszczenie dowodzenia oraz magazyn na amunicję rozmieszczono za izbą bojową DOT-4 a izba załogi za izbą bojową dla stanowiska NPS-3. Schron wyposażono w zewnętrzną strzelnicę obrony wejścia i zapola. Schron nie został wyposażony w pełne zaplecze techniczne.

Określenie dla schronu to: jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm.

Oryginalna nazwa obiektu brzmi: одноэтажная ОПДОТ на 1 – 45 мм пушку, одну пулемётную установку и один ручной пулемёт.

Schron został opisany w opracowaniu: PDOT – dwukondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm.

Rys. PDOT – schemat górnej kondygnacji schron na trzy ckmy i rkm.
Rys. PDOT – schemat górnej kondygnacji schron na trzy ckmy i rkm.

 


 

Linia Mołotowa. PDOT –  Jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm od strony przedpola. (Podemszczyzna – Rawsko-Ruski Rejon Umocniony)

 

PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron na trzy ckmy i rkm (ros. одноэтажная ПДОТ на три пулемётные установки и ручной пулемёт, dalej w skrócie PDOT). Obiekt na trzy stanowiska bojowe ciężkich karabinów maszynowych występował w kilku rozwiązaniach konstrukcyjnych. Schron został opracowany w 1940 roku i został umieszczony w katalogu konstrukcji typowych. Stanowiska bojowe 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim na podstawach fortecznych z 1939 roku chronione były staliwnymi gazoszczelnymi pancerzami skrzynkowymi (stanowisko NPS-3). Każde z trzech stanowisk znajdowało się w oddzielnej izbie bojowej. Przejścia pomiędzy izbami zamykane były drzwiami gazoszczelnymi. Łączny sektor ostrzału broni głównej schronu wynosił 170 stopni a sektor ostrzału każdego stanowiska bojowego NPS -3 był równy 60 stopniom. Sektory ognia poszczególnych stanowisk bojowych uzupełniały się dopiero w odległości 43 metrów od schronu.

Schron został opisany w opracowaniu: PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ckm i rkm

Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe.
Rys. PDOT – jednokondygnacyjny schron na trzy ciężkie karabiny maszynowe.


 

Linia Mołotowa. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm (Podbiele, Zambrowski Rejon Umocniony).

 

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm

 

Rysunek prezentuje górną kondygnację dwukondygnacyjnego schronu (OPDOT). Górna kondygnacja obiektu to dwie izby bojowe, pomieszczenie dowodzenia, wyodrębniony ciąg komunikacji między kondygnacjami oraz część wejściowa do schronu. Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) i 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3). Stanowisko DOT-4 znajduje się w izbie bojowej w osi schronu. Do składu amunicji prowadziło wejście z izby bojowej DOT-4. W prawej izbie znajduje się stanowisko bojowe NPS-3. W ciągu za izbą bojową ckm zlokalizowano korytarz z szybę komunikacyjnym do dolnej kondygnacji oraz pomieszczenie dowodzenia.
Obiekt uzyskał pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi.

Określenie dla schronu to: jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm. Oryginalna nazwa obiektu brzmi: одноэтажная ОПДОТ на 1 – 45 мм пушку и одну пулемётную установку.

 

 

 

Rys. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm. Górna kondygnacja.
Rys. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na 45 mm armatę i ckm. Górna kondygnacja.


 

Linia Mołotowa. OPDOT – Jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm i rkm. (Ciemnoszyje, Grodzieński Rejon Umocniony).

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm i rkm

 

Rysunek prezentuje jednokondygnacyjny schron (OPDOT). Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna (DOT-4) i dwa ckm (NPS-3). Stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS znajduje się w izbie bojowej w osi schronu.  W prawej izbie znajduje się stanowisko 7,62 mm ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3).

pomieszczenie dowodzenia oraz magazyn na amunicję znajduje sie za izba bojową DOT-4 a izba załogi za izba bojowa dla stanowiska NPS-3. Schron wyposażono w zewnętrzną strzelnicę obrony wejścia i zapola. Schron nie został wyposażony w pełne zaplecze techniczne.
Określenie dla schronu to: jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm. Oryginalna nazwa obiektu brzmi: одноэтажная ОПДОТ на 1 – 45 мм пушку, одну пулемётную установку и один ручной пулемёт.

Schron został opisany w opracowaniu: OPDOT – jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm  i rkm

Rys. Jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm.
Rys. Jednokondygnacyjny schron na 45 mm armatę przeciwpancerną, ckm (OPDOT) i rkm.

 


 

Fot. Linia Mołotowa. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie (Zambrowski Rejon Umocniony).

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie

Rysunek przedstawia konfigurację podstawowego uzbrojenia i izb jednokondygnacyjnego schronu na dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4). Budowa obiektu nie została ukończona. Linią przerywaną zaznaczono położenie niewykonanych ścian działowych.
Obiekt miał posiadać pełne zaplecze techniczne ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym i izbą filtrów przeciwchemicznych. Za prawą izbą bojową NPS-3 zlokalizowano w ciągu kolejno izbę filtrów i maszynownię. Wspomniane pomieszczenia posiadają większą wysokość. Za centralną izbą  bojową NPS-3 znajduje się kolejno pomieszczenie dowodzenia i izba załogi. W ciągu za lewą izba dla stanowiska DOT-4 zlokalizowano korytarz ze składem amunicji oraz pomieszczenie z ujęciem wody i strzelnicą obrony wejścia.
Schrony tego typu wznoszone były na terenie z wysokim stanem wód gruntowych. Obiekt na zdjęciu został doposażony w ościeżnice i nasyp kamienno-ziemny w drugiej połowie lat pięćdziesiątych zeszłego stulecia.

Rys. OPDOT - jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie.
Rys. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w lewej izbie.

 


 

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie

Rysunek przedstawia konfigurację podstawowego uzbrojenia i izb jednokondygnacyjnego schronu na dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w centralnej izbie. Budowa obiektu nie została ukończona. Schrony tego typu wznoszone były na terenie z wysokim stanem wód gruntowych.

Za lewą izbą bojową dla stanowiska NPS-3 zaplanowano pomieszczenie dla układu napowietrzania schronu (dwie czerpnie powietrza umieszczono w korytarzu wejściowym), maszynownię oraz pomieszczenie magazynowe. W ciągu za centralną izbą bojową dla stanowiska DOT-4 znajdował się skład amunicji, korytarz i śluza przeciwgazowa. Za prawą izbą dla stanowiska NPS-3 mieściło się pomieszczenie dowodzenia, izba załogi i pomieszczenie socjalne ze strzelnicą obrony wejścia.

Schron tego typu znajduje się w pobliżu miejscowości Podemszczyzna. Punkt oporu wchodził w skład Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego.

Rys. jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie.
Rys. OPOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie.

 


 

OPDOT – jednokondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w prawej izbie

Rysunek przedstawia konfigurację podstawowego uzbrojenia i izb jednokondygnacyjnego schronu na dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w prawej izbie. Konstrukcję schronu zaprojektowano dla terenu o wysokim poziomie wód gruntowych. Budowa obiektu nie została ukończona. Schron tego typu znajduje się w pobliżu miejscowości Podemszczyzna. Punkt oporu wchodził w skład Rawsko-Ruskiego Rejonu Umocnionego.

Za prawą izbą bojową dla stanowiska DOT-4 zaplanowano położenie maszynowni ze stacjonarnym agregatem prądotwórczym i izby dla filtrów przeciwchemicznych z głównym wentylatorem napowietrzającym. Równolegle poprowadzono skład na skład amunicji, korytarz łączący izbę załogi ze śluzą przeciwgazową, pomieszczenie socjalne z WC oraz izbę z wyjściem ewakuacyjnym. Wyjście ewakuacyjne, zabezpieczone rzędem pionowo ustawionych profili dwuteowych prowadzi do korytarz wejściowego.

W ciągu za centralną izbą bojową dla stanowiska NPS-3 umieszczono pomieszczenie dowodzenia, izbę załogi oraz izbę z ujęciem wodny i ze strzelnicą obrony wejścia do schronu. Woda niezbędna była do układu chłodzenia stanowiska NPS-3, układu chłodzenia silnika wysokoprężnego agregatu prądotwórczego, dla potrzeb socjalnych załogi schronu.

Rys. OPDOT - jednokondygnacyjny schron na 2 ckmy i 45 mm armatę w prawej izbie.
Rys. OPDOT – jednokondygnacyjny schron na 2 ckmy i 45 mm armatę w prawej izbie.

 


 

Linia Mołotowa. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 mm armatę przeciwpancerną w prawej izbie (Przyborowo,  Osowiecki Rejon Umocniony).

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 armatę przeciwpancerną w prawej izbie

 

Rysunek prezentuje górną kondygnację schronu na dwa ckmy i 45 mm armatę w prawj izbie. Obiekt o konfiguracji uzbrojenia i izb stanowi lustrzane odbicie wcześniej opracowanej konstrukcji nr 80 z katalogu konstrukcji typowych z 1940 roku. Oba typy schronów można zwiedzać w pobliżu miejscowości Przyborowo (powiat kolneński). Przynależne były do Osowieckiego Rejonu Umocnionego. Podstawowe uzbrojenie schronu to jedna 45 mm armata przeciwpancerna sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) i dwa 7,62 mm ckm (stanowisko NPS-3). Stanowisko 45 mm armaty przeciwpancernej wz. 1934 sprzężonej z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS znajduje się w prawej izbie bojowej. W dwóch pozostałych izbach umieszczono stanowiska 7,62 mm ciężkich karabinów maszynowych Maxim wz. 1910. Pomieszczenie dowodzenia zlokalizowano bezpośrednio za centralną izbą ze stanowiskiem NPS-3. Skład amunicji znajduje się za izbą bojową DOT-4. Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało się zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi.

Określenie dla schronu to: dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 mm armatę przeciwpancerną w prawej izbie  (OPDOT). Oryginalna nazwa obiektu brzmi: двухэтажная ОПДОТ на две пулемётные установки  и  45 мм пушку  в правом каземате.

 

Schron został opisany w opracowaniu: OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckm-y i 45 mm armatę przeciwpancerną

Rys. Górna kondygnacja schronu na dwa ckm-y i 45 mm armatę w prawej izbie (OPDOT).
Rys. Górna kondygnacja schronu na dwa ckm-y i 45 mm armatę w prawej izbie (OPDOT).


OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy, 45 mm armatę w prawej izbie i rkm.

Dwukondygnacyjny schron na 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) i 45 mm armatę przeciwpancerną wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w prawej izbie uzyskał dodatkową strzelnicę (stanowisko Pz-39) na ręczny karabin maszynowy do obrony wejścia i zapola. Za lewą izbą stanowiska NPS-3 znajduje się pomieszczenie dowodzenia ze strzelnicą obrony wejścia. Za izbą bojową dla stanowiska DOT-4 zaplanowano pomieszczenie z szybem do komunikacji między kondygnacjami. W tej samej izbie umieszczono gazoszczelne stanowisko Pz-39 dla ręcznego karabinu maszynowego. Umieszczenie śluzy przeciwgazowej za centralna izbą bojową pozwoliła na zmniejszenie kubatury schronu.

 

Rys. OPDOT - dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy, 45 mm armatę w prawej izbie i rkm.
Rys. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy, 45 mm armatę w prawej izbie i rkm.

 

 

 

 


OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwa ckmy i 45 mm armatę w centralnej izbie

Konstrukcja schronu została opracowana dla potrzeb nowo budowanych rejonów umocnionych na nowej zachodniej granicy ZSRR (nieformalna nazwa – Linia Mołotowa). Została umieszczona w katalogu konstrukcji typowych z 1940 roku. Planowano wznoszenie obiektu w dwóch klasach odporności na ostrzał. Podstawowe uzbrojenie umieszczono gazoszczelnych pomieszczeniach. Dwa 7,62 mm ciężkie karabiny maszynowe wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) znajdują się w bocznych izbach a  45 mm armata przeciwpancerna wz. 1934 sprzężoną z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4) w centralnej. Górna kondygnacja składa się z izb bojowych, pomieszczenia dowodzenia (za lewą izbą NPS-3), składu na amunicję i części wejściowej. W dolnej kondygnacji znajduje się pełne zaplecze techniczne i socjalne dla załogi. Komunikację między kondygnacjami zapewniał szyb,  zamykany gazoszczelną klapą.

 

Rys. OPDOT -górna kondygnacja schronu na 45 mm armatę w centralnej izbie i dwa ckmy.
Rys. OPDOT -górna kondygnacja schronu na 45 mm armatę w centralnej izbie i dwa ckmy.

 

 


 

Linia Mołotowa. OPDOT - dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie.
Linia Mołotowa. OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie.

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie

Rysunek prezentuje konfigurację uzbrojenia i izb górnej kondygnacji schronu na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne sprzężone z 7,62 mm ciężkimi karabinami maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4)  i 7,62 mm ciężki karabin maszynowy wz. 1910 Maxim (stanowisko NPS-3) w centralnej izbie. Projekt schronu dotyczył takiej konfiguracji planu ogni punktu oporu, który przewidywał, że najbardziej obciążanym stanowiskiem bojowym, zgodnie z przewidywanym kierunkiem natarcia nieprzyjaciela, będzie stanowisko DOT-4 w prawej izbie bojowej. Za centralną izbą bojową dla stanowiska bojowego NPS-3 zlokalizowano pomieszczenie dowodzenia. Za prawą izbą bojową stanowiska DOT-4 umieszczono skład amunicji.
Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało sie pełne zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi. Część wejściową do schronu rozwiązano w standardowy sposób. Ciężkie gazoszczelne drzwi wejściowe do schronu nie były narażone na bezpośredni ostrzał dzięki odpowiedniej konfiguracji korytarza wejściowego. Wejście do korytarza zamknięte było drzwiami kratowymi.

OPDOT - dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie
OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 armaty i ckm w centralnej izbie. Górna kondygnacja.


 

OPDOT – dwukondygnacyjny schron na dwie 45 mm armaty i ckm w prawej izbie

Uzbrojenie schronu to trzy 45 mm armaty przeciwpancerne wz. 1934, każda sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS (stanowisko DOT-4).  W prawej strzelnicy został umieszczony 7,62 mm ckm Maxim wz. 1910 na podstawie fortecznej (stanowisko NPS-3). Schron posiada wyjątkowo dobrze opracowana konfigurację izb. Po lewej stronie, w ciągu za izbami bojowymi dla DOT-4 znajduje się skład amunicji. Na przeciwko składu, w ciągu za izba bojową ckm, umieszczono pomieszczenie dowodzenia.

Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało sie zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi.

Obiekt o konfiguracji izb i uzbrojenia zgodnym z rysunkiem umieszczono w katalogu konstrukcji z 1940 roku jako podstawowy. Zakładano wznoszenie obiektu w dwóch klasach odporności na ostrzał. Występował również w konfiguracji w lustrzanym odbiciu.

 

Linia Mołotowa. OPDOT – schron na dwie 45 mm armaty przeciwpancerne i ckm w prawej izbie bojowej (двуэтажная ОПДОТ на две 45 мм пушки и одну пулемётную установку в правом каземате).

 

 


 

Fot. 01. Widok dwukondygnacyjnego schronu na trzy armaty przeciwpancerne (3 zestawy DOT-4).
Linia Mołotowa. ODOT – dwukondygnacyjny schron na trzy armaty przeciwpancerne – 3 zestawy DOT-4. (Prosienica,  Zambrowski Rejon Umocniony).

ODOT – dwukondygnacyjny schron na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne

 

Rysunek przedstawia dwukondygnacyjny schron (ODOT). Podstawowe uzbrojenie schronu to trzy 45 mm armaty przeciwpancerne wz. 1934, każda sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym wz. 39 DS.  W terminologii sowieckiej takie stanowisko armaty przeciwpancernej za dwudzielnym staliwnym pancerzem funkcjonowało pod nazwą stanowiska DOT-4 (dalej DOT-4). Podstawowe uzbrojenie schronu umieszczono w trzech strzelnicach. Komunikację pomiędzy kondygnacjami zapewniał szyb, umieszczono w korytarzu ze strzelnicą obrony wejścia. W dolnej kondygnacji znajdowało się pełne zaplecze techniczne schronu i socjalne dla załogi.
Określenie dla schronu to: dwukondygnacyjny schron na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne (ODOT). Oryginalna nazwa obiektu jeszcze w 1940 roku brzmi: двухэтажная ОПДОТ на три 45 мм пушки.

Schron został opisany w opracowaniu : ODOT – dwukondygnacyjny schron na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne

Rys. Górna kondygnacja schronu na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne (ODOT).
Rys. Górna kondygnacja schronu na trzy 45 mm armaty przeciwpancerne (ODOT).

 

 


 

Linia Mołotowa. Widok schronu pozorno – bojowego do ognia bocznego dla dwóch ckm od strony przedpola (Wóla Zamkowa, Brzeski Rejon Umocniony).

Schron pozorno – bojowy.

Obiekty pozorne były typem budowli fortecznej wyjątkowo rzadko stosowanym na „Linii Mołotowa”. Rysunek po prawej stronie przedstawia schron pozorno bojowy do ognia bocznego. Dwie ciekawe konstrukcje schronów pozorno-bojowych, zachowały się w pobliżu miejscowości Wólka Zamkowa. W widoku od strony nieprzyjaciela, posiadały wszystkie charakterystyczne cechy ciężkich obiektów bojowych fortyfikacji stałej. Uzbrojone schrony pozorne miały utrudniać nieprzyjacielowi rozpoznanie rzeczywistej siły umocnień i położenia schronów bojowych. W pierwszej fazie walki skutecznie absorbowały środki ogniowe nieprzyjaciela. Swoim ogniem mogły wypełniać martwe pola obrony.

Rysunek po prawej stronie przedstawia schron pozorno bojowy do ognia bocznego.

Schron został opisany w opracowaniu:  Schrony pozorno-bojowe – Linia Mołotowa

Linia Mołotowa. Schron pozorno - bojowy do ognia bocznego.
Linia Mołotowa. Schron pozorno – bojowy do ognia bocznego.

 


[01] Tomasz Wesołowski, “Linia Mołotowa” Sowieckie fortyfikacje graniczne z lat 1940-1941 na przykładzie 62 Brzeskiego Rejonu Umocnionego, Białystok 2001.

[02] “Альбом №5/40 типовых сооружений с основными габаритными и огневыми схемами для посадки на местности” Проектно-конструкторского бюро Главного военно-инженерного управления Красной Армии, 1940-го года издания.

 

 

Ofen Wt 80 – gazoszczelny piec

Posted on Posted in Niemiecki schron bojowy, Wyposażenie schronu
Rys. 01. Gazoszczelny piec Wt 80 (po lewej stronie) i Wt 80K (po prawej stronie).

 

Rys. 02. Widok pieca Wt 80 i jego przekrój.

Opis gazoszczelnego pieca Wt 80

Konstrukcję gazoszczelnego i odpornego na ciśnienie pieca, przeznaczonego do ogrzewania pomieszczeń obiektów fortyfikacji stałej, opracowano w 1938 roku. Producentem pieca była firma W. Ernst Haas & Sohn z siedzibą w miejscowości Sinn w Hesji. Piece produkowane były w odlewni żeliwa „Neuhoffnungshütte”.

Piec Wt 80 składa się z cylindrycznego żeliwnego korpusu (Rys. 2. – 1.). W jego dolnej części znajduje się podstawa (Rys. 2. – 2.), umożliwiająca mocowanie pieca za pomocą czterech kotw do betonowego cokołu. Górna część korpusu zakończona została kołnierzem (Rys. 2. – 9.) Do niego mocowano zaworu odcinający (Rys. 2. – 10.) wraz z przewodem odprowadzającym gazy spalinowe. W górnej części pieca znajduje się przestrzeń spalania. Od dołu ogranicza ją żeliwna ściana komory spalania (Rys. 2. – 5.) z rusztem (Rys. 2. – 4.). Elementy te ulegają zużyciu w procesie eksploatacji pieca. Dlatego też dolna żeliwna ściana komory spalania została zaprojektowana jako konstrukcja segmentowa. Umożliwia ona wymianę uszkodzonych lub zużytych segmentów po przez drzwiczki (Rys. 2. – 6.) pieca. Zalecano okresową kontrolę tych elementów. Części i podzespoły posiadały numerację, która ułatwiała wymianę (zamawianie) zużytych na nowe.

Uchylne w poziomie drzwiczki (Rys. 2. – 6.) na wsporniku (Rys. 2. – 7.) stanowią podzespół, wymieniany w komplecie. Drzwiczki (Rys. 2. – 6.) są dociskane za pomocą śruby z pokrętłem (Rys. 2. – 8.) do obudowy pieca. Pozwalają na całkowite odcięcie dopływu powietrza.

Podczas procesu ogrzewania, dolne drzwiczki są lekko dociśnięte do korpusu pieca, tak że pozostawiona szczelina pozwala na dopływ powietrza do komory spalania przez otwory w ruszcie.

W celu uzyskania podwyższonej wydajności cieplnej, w górnej części komory spalania umieszczono żeliwny kolektor (Rys. 2. – 9.). Bezpośrednio nad kolektorem mocowany był do kołnierza (Rys. 2. – 3.) zawór odcinający (Rys. 2. – 10.). Zastosowano go w celu możliwości szybkiego odcięcia wypływu gazów spalinowych z komory spalania. Z boku zaworu odcinającego mocowana była płytka ze skróconą instrukcją pieca. Podobnie jak kolektor, zawór odcinający w razie uszkodzenia podlegał szybkiej wymianie.

Gazoszczelny piec Wt 80, zaprojektowany początkowo wyłącznie do ogrzewania pomieszczeń, otrzymał dodatkową żeliwną półkę, obejmującą górną części pieca wokół podstawy zaworu odcinającego. Pozwalała ona podgrzewanie posiłków. Jej wielkość zapewniała ustawienie do czterech menażek.  Rozmieszczone na obwodzie półki uchwyty umożliwiały zawieszenie następnych 5 sztuk. Dopiero kolejna wersja pieca, oznaczona jako Wt 80 K (niem. mit Kochplatte), została wyposażona w płytę grzewczą o średnicy 365 mm, ustawioną centralnie na piecu. W tym celu wylot gazów spalinowych z zamocowanym zaworem odcinającym umiejscowiono również w górnej części pieca, ale na cylindrycznej części korpusu (Rys. 01).

 


Fot. 01. Znak firmowy producenta pieca.
Fot. 02. Widok pieca Wt 80K.
Fot. 03. Zawór odcinający z tabliczką skróconej instrukcji obsługi.
Fot. 04. Chwyt zaczepu zamknięcia drzwiczek pieca.

 

Obsługa pieca

Zasady użytkowania gazoszczelnego pieca Wt 80 K w obiektach fortyfikacji stałej regulowała instrukcja „Merkblatt über das Heizen der Öfen Wt 80K in Befestigungsanlagen”. Instrukcja obsługi powinna być zawieszona na ścianie w pobliżu pieca.

Rozpalanie pieca

Przed rozpaleniem ognia w piecu należało otworzyć zawór odcinający. Proces ogrzewania wymagał stałego dopływu powietrza do komory spalania. Ze względu na ograniczoną kubaturę pomieszczeń, nakazywano pozostawić uchylone drzwi lub strzelnice względnie uruchomić wentylator napowietrzający. Po usunięciu popiołu i żużlu, sprawdzeniu stanu uszczelek dolnych i górnych drzwiczek, można było umieścić w komorze spalania koks lub brykiety węgla drzewnego. Rozpalenie odbywało się przy pomocy drewna opałowego. Stosowanie paliw płynnych było zabronione.
Lista materiałów opałowych ograniczona była do określonych gatunków koksu (Brechkoks, Schwelkoks) lub w drugiej kolejności brykietów z węgla drzewnego. Materiał opałowy musiał podczas spalania wydzielać minimalną ilość dymu, który to umożliwiał nieprzyjacielowi lokalizację obiektów fortecznych. Jednocześnie stosowane materiały opałowe dobrano ze względu ilości sadzy i substancji smolistych  powstających w procesie spalania. W zależności od stosowanego opału określono harmonogram czyszczenia przewodów kominowych. W przypadku stosowania koksu, czyszczenie komina należało przeprowadzić nie mniej niż raz na 6 miesięcy a dla brykietów z węgla drzewnego nie mniej niż raz w miesiącu.

Po rozpaleniu zamykano górne drzwiczki przez docisk za pomocą śruby z pokrętłem. Dolne drzwiczki należało mocno docisnąć do korpusu pieca a następnie po przez jeden obrót śruby dociskowej utworzyć szczelinę umożliwiającej dopływ powietrza do komory spalania przez otwory w ruszcie.

Obsługa podczas ogrzewania

Należy zapewnić dopływ świeżego powietrza. Drzwi lub strzelnice powinny być stale uchylone. Niezbędne jest również okresowe odwodnienie przewodu kominowego. W rurze (dolny przewód – 4) zbiera się woda powstała w wyniku skroplenia się pary wodnej. W zależności od stosowanego opału, odwodnienie należało przeprowadzać nawet minimum trzy razy dziennie.

W przypadku ostrzału lub ataku gazowego należy zamknąć uchylone drzwi lub  strzelnice oraz uruchomić wentylator napowietrzający.

Wygaszanie pieca WT 80

Górne i dolne drzwiczki należy zamknąć przez ich silny docisk śrubami z pokrętłem do korpusu pieca. Odciąć wypływ  gazów z komory spalania za pomocą zaworu odcinającego przy piecu i na przewodzie odprowadzającym.

Palenie w piecu jest zabronione przy braku ciągłej pracy wentylatora napowietrzającego w przypadku:

– udania się załogi na spoczynek,
– zamknięcia wszystkich drzwi i strzelnic (np. podczas ataku gazowego lub ostrzału nieprzyjaciela),
– prowadzenia ognia z pomieszczenia, w którym znajduje się piec.

Ogrzewanie w nocy

Nie prowadzi się ogrzewania w porze nocnej. Dozwolone jest tylko podczas wyjątkowych mrozów. Wtedy musi być zapewniona warta i zabezpieczony dopływ świeżego powietrza. W przypadku bólu głowy lub wystąpieniu nudności należy przeprowadzić kontrolę powietrza na zawartość CO. Warta, nadzorująca ogrzewanie w schronie, kontrolowana jest telefonicznie co najmniej raz na godzinę.


Skrócona instrukcja obsługi

Skrócona instrukcja obsługi pieca zamocowana była do bocznej powierzchni zaworu odcinającego.

Normalny tryb pracy

Zawór przy piecu i gazoszczelna zasuwa na końcu rury odprowadzającej gazy spalinowe jest otwarta. Górne drzwiczki pieca są dociśnięte za pomocą śruby z pokrętłem. Szybkość spalania regulowana jest przy pomocy docisku  śruby zamykającej dolne drzwiczki.

Zabezpieczenie pieca w przypadku zagrożenia:

Należy mocno dokręcić śruby dociskowe obu drzwiczek. Zamknąć przewód zaworem odcinającym. Zamknąć przewód odprowadzający gazy spalinowe zasuwą w celu zapewnienia gazoszczelności schronu.

Po zakończeniu zagrożenia:

W pierwszej kolejności odblokować przewód odprowadzający gazy spalinowe przez otwarcie zasuwy gazoszczelnej. Zawór odcinający ustawić w płożenie „otwarte”. Poluzować śrubę zamykającą dolne drzwiczki.

Części zamienne
zamawiać zgodnie z numerem na częściach lub podzespołach.

Fot. 05. Skrócona instrukcja obsługi pieca, montowana do wspornika przy zaworze odcinającym.

Problem zatrucia tlenkiem węgla podczas ogrzewania pomieszczeń będzie tematem odrębnego opracowania.

 

Serdeczne podziękowania dla
panów Dariusza Pstuś i Pawła Pochocki.

Regelbau R 105 – ogrzewanie schronu w 1940 r.

Posted on Posted in Fortyfikacje, Niemiecki schron bojowy, Wyposażenie schronu
Regelbau R 105
Fot. 01. Komin wraz z ocembrowanym szybem. (Schron R 105a z 1940 roku).
SONY DSC
Fot. 02. Wejście do izby załogi w schronie R 105a z 1940 roku. Po prawej stronie dwie rury (jedna nad drugą) układu odprowadzania spalin z pieca.
Rys. 01. Rysunek podłączenia pieca WT 80 z wykazu części znormalizowanych wyposażenia obiektów fortecznych (Norm- und Typenblätter für Machinnen und Maschinenteile zur Ausstattung von Befestigungsanlagen).
Rys. 01. Rysunek podłączenia pieca (ogólnie) zgodnie z wykazem części znormalizowanych wyposażenia obiektów fortecznych (Norm- und Typenblätter für Machinnen und Maschinenteile zur Ausstattung von Befestigungsanlagen). – 1. przewód kominowy, – 2. izolacja termiczna, – 3. otwór zsypowy, – 4. rura odwadniająca, – 5. piec.

Odprowadzenie gazów spalinowych z pieca w schronie R 105a z 1940 roku

W schronie R 105a z 1940 roku zmieniono układ usuwania gazów spalinowych z pieca grzewczego. Wprowadzono piece o nowoczesnej konstrukcji, posiadające własny zawór odcinający. Do minimum ograniczono długość przewodów układu kominowego. Otwór zsypowy (Rys. 01. -3) umiejscowiono w ścianie bocznej, zabezpieczonej  pionowym ocembrowanym szybem (Rys. 01). Ściana ta posiadała obsyp kamienno-ziemny.

Dwa rozwiązania szybów o różnym kształcie w przekroju normalnym, występujące w schronach R 105 z Pozycji Pisy (niem. Galindestellung), zostały zaprezentowane na zdjęciach Fot. 01. i Fot. 03.
Przy wejściu do izby załogi znajdują się dwa wyloty rur układu kominowego (Fot. 02.).  Rura o średnicy 100 mm odprowadzająca gazy spalinowe z pieca podłączona była do górnego przewodu. Dolna rura o większej średnicy (Rys. 1. – 4.)  zakończona została zaślepką z zaworem odwadniającym (zgodnie z zaleceniami). W praktyce stosowano znacznie prostsze rozwiązanie. W okrągłej płycie, zamykającej wylot dolnej rury w izbie załogi, wykonywano gwintowany otwór spustowy. Otwór zaślepiano po przez wkręcenie śruby z uszczelką. Nagrzewająca się część przewodu kominowego izolowana była warstwą waty szklanej (Rys. 1. -2.).
Pomieszczenia schronów miały ograniczoną kubaturę. Dlatego też, powietrze niezbędne do potrzymania procesu spalania w w dużych piecach grzewczych, doprowadzano za pomocą rury z zewnątrz schronu. Takie rozwiązanie zaistniało już w przypadku zastosowania pieca serii WT-100. Niezbędne podzespoły znajdują się w wykazie części znormalizowanych wyposażenia obiektów fortecznych. W schronie  Regelbau R 105 stosowano prawdopodobnie piec z serii WT 80. Nie wymagał doprowadzenia powietrza do komory spalania z zewnątrz schronu. Piece nowej generacji z serii WT zostały wyposażone we własny zawór odcinający. Drugi zawór odcinający znajdował się przy ścianie obiektu. Miał zachować gazoszczelność schronu.

regelbau-105-1940
Rys. 02. Przewidywany przebieg przewodów odprowadzających gazy spalinowe z pieca grzewczego. – 1. Piec z zaworem odcinającym, – 2. przewód odprowadzający gazy spalinowe, – 3. komin, – 4. szyb.
szyb-r-105-zbojna-01
Fot. 03. Komin z ocembrowanym szybem. ( Schron R 105a z 1940 roku).
SONY DSC
Fot. 04. Ocembrowany szyb z otworem zrzutowym ( Schron R 105a z 1940 roku).

Więcej informacji na temat schronu w opracowaniu Regelbau R 105 – Niemiecki schron bojowy z 1940 roku.

Regelbau R 105 – ogrzewanie schronu w 1939 r.

Posted on Posted in Fortyfikacje, Niemiecki schron bojowy, Wyposażenie schronu
SONY DSC
Fot. 01. Wejście do schronu Regelbau R 105b z 1939 roku. Po prawej stronie dolny wylot przewodu kominowego.

Odprowadzenie gazów spalinowych w schronie R 105b z 1939 roku

W schronie R 105b, z serii projektowej „100” wprowadzonej w 1939 roku, zastosowano piec do ogrzewania pomieszczenia załogi i podgrzewania posiłków. Wykorzystanie pieca w schronie bojowym było jednak znacznie ograniczone. Wydobywający się z komina dym pozwalał nieprzyjacielowi na zlokalizowanie obiektów. Zasady użytkowania pieca regulowały kolejne instrukcje. Na ścianach pomieszczeń umieszczano napisy eksploatacyjne dotyczące zasad użytkowania sprzętu.
Piec prawdopodobnie ustawiono w przejściu między pryczami (Rys. 01). W pomieszczeniu załogi nie zaistniał charakterystyczny cokół z kotwami, stosowany dla pieców WT 80.  Gazy spalinowe odprowadzane były cylindrycznym przewodem o średnicy 100 mm. Rura poprowadzona była pod stropem. W śluzie przeciwgazowej, nad wejściem znajduje się nisza (Fot. 02.). Zamontowano w niej zawór odcinający (Fot. 03.). Komin umieszczono w ścianie zewnętrznej od strony zapola. Jego wylot znajduje się nad zewnętrzną powierzchnią stropu.  Dolna część przewodu kominowego z otworem zsypowym sadzy i nielubianych przez załogę przedmiotów (np. wrzuconych granatów w rurę komina z poziomu stropu) znajduje się na  elewacji (Fot. 01) po prawej stronie wejścia do schronu. Otwór przysłaniała uchylna żeliwna płytka o poziomej osi obrotu.

Prawdopodobny przebieg przewodów odprowadzających gazy spalinowe z pieca prezentuje Rys. 01.


SONY DSC
Fot. 02. Widok wejścia do śluzy przeciwgazowej z korytarza w schronie R 105b z 1939 roku. Wykonano niszę w stropie nad wejściem.

SONY DSC
Fot. 03. Widok niszy z zaworem odcinającym, znajdującej się nad wejściem do śluzy przeciwgazowej. Schron R 105b z 1939 r.

regelbau-105-1939-heinzung
Rys. 01. Odprowadzenie gazów spalinowych z pieca. – 1. piec, – 2. zawór odcinający, – 3. przewód kominowy – górna część z wylotem nad stropem schronu, – 4. przewód kominowy – dolna część z wylotem na elewacji schronu.

Więcej informacji na temat schronu Regelbau 105:

Usuwanie gazów prochowych z kopuły bojowej w schronie z 1937 roku

Posted on Posted in Fortyfikacje, Polski schron bojowy, Wyposażenie schronu
12
Fot. 01. Szyb na łuski w narzucie kamienno-ziemnym schronu z 1937 roku.

 

14a
Fot. 02. Wylot przewodu usuwającego gazy prochowych w stropie obiektu z 1937 roku, po prawej stronie kopuły pancernej.

Rozwiązane zrzutu łusek ze stanowiska ckm w kopule bojowej do ocembrowanego szybu, zastosowano w kilku schronach, wzniesionych w 1937 roku na międzypolu punktu oporu „Szyb Artura” i punktu oporu „Radoszowy”. Ocembrowany szyb, do którego następował zrzut łusek, umieszczono w narzucie kamienno-ziemnym od strony przedpola (Fot. 01). Powstające gazy prochowe, podczas prowadzenia ognia, usuwane były z przestrzeni bojowej na zewnątrz schronu za pomocą wentylatora z ręcznym napędem. W przypadku schronu bojowego na broni maszynową (w Rudzie Śląskiej przy ulicy ul. Pomorska) z centralnie położoną kopułą bojową, wylot przewodu usuwającego gazy prochowe znajduje się w stropie w pobliżu kopuły (Fot. 02). Schron godny jest naszej uwagi, gdyż dokonano w nim udanej próby rekonstrukcji stanowiska bojowego w niegazoszczelnej kopule pancernej. W podszybiu został umieszczony wentylator na podstawie (Fot. 03), którego zadaniem było usuwanie gazów prochowych z przestrzeni bojowej. Przy wentylatorze została zamocowana do ściany schronu skrzydełkowa pompa wodna układu chłodzenia ckm (więcej >>) tak, aby jeden żołnierz mógł obsługiwać jednocześnie oba urządzenia.

Fot. 05. Widok wentylatora odsysającego gazy prochowe. Za wentylatorem po lewej stronie skrzydełkowa pompa układu chłodzenia ckm.
Fot. 03. Widok wentylatora odsysającego gazy prochowe. Za wentylatorem po lewej stronie skrzydełkowa pompa układu chłodzenia ckm.

Pancerz skrzynkowy – Gazoszczelna wkładka

Posted on Posted in Fortyfikacje, Pancerz, Polski schron bojowy, Wyposażenie schronu

 

Fot. 02. Gazoszczelny pancerz skrzynkowy z 1936 roku z wkładką strzelnicy
Fot. 01. Gazoszczelny pancerz skrzynkowy z 1936 roku.

 

Rozwiązanie konstrukcyjne wkładki gazoszczelnej przeznaczone było dla pancerzy skrzynkowych.  Stosowano je w schronach budowanych do końca 1937 roku. Pancerze skrzynkowe ze względu na swoją konstrukcję, posiadały niską odporność na przebicie pociskiem przeciwpancernym. Wykorzystywano je głównie do ochrony stanowisk karabinów maszynowych do ognia bocznego lub obrony zapola.
Koncepcja wkładki gazoszczelnej, została ponownie zastosowana w kopule bojowej Zakładów Ostrowieckich. Już w kolejnym roku wykorzystano rozwiązanie konstrukcyjne wkładki gazoszczelnej z obrotowym zamknięciem przeziernika w nowym typie kopuły Z.O z 1938 roku. Doświadczenia wojenne w 1939 roku wykazały, że była najbardziej newralgicznym podzespołem pancerza.
Głównym elementem pancerza skrzynkowego była staliwna wkładka. Jednostkowy charakter produkcji wymuszał indywidualne pasowanie wkładki do gniazda pancerza. Nie występowała zamienność podzespołów. Osadzona wkładka mocowana była w pancerzu za pomocą dwóch klinów. Od zewnętrznej strony posiadała profilowane uskoki przeciwrykoszetowe.


 

Opis konstrukcji wkładki gazoszczelnej.

Rys. 01. Wkładka gazoszczelna pancerza skrzynkowego z 1936 roku. 1. staliwna wkładka z profilem przeciwrykoszetowym, 2. przednia część korpusu przeziernika, 3. tylnia część korpusu przeziernika, 4. obrotowe zamknięcie ze szczeliną obserwacyjną, 5. płyta z klejonego szkła, 6. dźwignia zamknięcia, 7. uszczelka filcowa, 8. jarzmo kuliste z otworem na lufę, 9. nakrętka dociskająca jarzmo kuliste, 10. uszczelka filcowa,
Rys. 01. Wkładka gazoszczelna pancerza skrzynkowego z 1936 roku.
1. staliwna wkładka z profilem przeciwrykoszetowym, 2. przednia część korpusu przeziernika, 3. tylna część korpusu przeziernika, 4. obrotowe zamknięcie ze szczeliną obserwacyjną, 5. płyta z klejonego szkła (wprowadzona w 1937 r.), 6. dźwignia zamknięcia, 7. uszczelka filcowa, 8. jarzmo kuliste z otworem na lufę, 9. nakrętka dociskająca jarzmo kuliste, 10. uszczelka filcowa,

 

Fot. 03. Wkładka gazoszczelna osadzona w pancerzu skrzynkowym z 1937 roku. Zdjęcie wykonano w schronie w Dobieszycach-Wesołej.
Fot. 02. Wkładka gazoszczelna osadzona w pancerzu skrzynkowym z 1937 roku. Zdjęcie wykonano w schronie w Dobieszycach-Wesołej.

 

Górna część wkładki, zamykana obrotowym zamknięciem ze szczeliną obserwacyjną, służyła celowniczemu ciężkiego karabinu maszynowego przede wszystkim do prowadzenia obserwacji a w uzasadnionych tylko przypadkach do celowania. Otwór zabezpieczono od wewnątrz dwuczęściowym stalowym korpusem z obrotowym zamknięciem. Korpus przykręcano do pancerza za pomocą czterech śrub z ołowianymi podkładkami. Ich zadaniem było zabezpieczenie śrub przed zerwaniem w przypadku powstania plastycznych odkształceń ostrzelanego pancerza. Stosowane były powszechnie w konstrukcjach pancerzy fortecznych niezależnie od kraju pochodzenia.
Czworokątny zabierak po prawej stronie zamknięcia przeziernika, umożliwiał jego obrót. Otwór przeziernika chroniła klejona, dwuwarstwowa płytka szklana (w późniejszym rozwiązaniu). Część przezierników posiada  odpowiednio ścianki  w celu ułatwienia spływu skraplającej się pary wodnej na zimnych elementach pancerza. Obrót walca z przeziernikiem o 90 stopni powodował zamknięcie szczeliny obserwacyjnej.
Dolna część wkładki służyła do prowadzenia ognia. Zakończona była specjalnie uformowanym gniazdem na jarzmo kuliste dociskane za pomocą profilowanej nakrętki. W otwór jarzma wprowadzano lufę ciężkiego karabinu maszynowego. Zadanie to ułatwiała zbieżność otworu.
Jarzmo kuliste pozwalało na zmianę ustawień ciężkiego karabinu maszynowego w zakresie sektora ostrzału a filcowa uszczelka nasiąknięta olejem, zapewniała smarowanie i utrzymanie warunku gazoszczelności.

 

Polska płyta pancerna ze strzelnicą ckm – Wytyczne dla pancerzy ściennych

Posted on Posted in Pancerz, Polski schron bojowy, Schron bojowy, Wyposażenie schronu
Fot. 01. Płyta pancerna z 1936 roku ze strzelnicą ckm.
Fot. 01. Płyta pancerna z 1936 roku ze strzelnicą ckm.
duza-plyta-1936-1
Fot. 02. Płyta pancerna z 1936 roku ze strzelnicą ckm osadzona na przednim licu ściany schronu punktu oporu „Łagiewniki”.

Wytyczne dla pancerzy ściennych

Wytyczne dla konstrukcji pancerzy opracowało Kierownictwo Fortyfikacji w 1932 roku. Wyniki prac zebrano w Instrukcji Fort. 10/1932. Brano od uwagę trzy położenia pancerza: na przednim licu ściany, wewnątrz grubości ściany i na wewnętrznym licu ściany. Zakładano ostrzał artyleryjski pociskami o kalibrze do 155 mm.
Miejsce osadzenia pancerza oraz określenie jego wymiarów rozpatrywano dla ognia bocznego i czołowego. Położenie pancerza na przednim licu ściany ułatwiało mocowanie płyty. Zakładano mocowanie płyty pancernej za pomocą minimum czterech kotw. Takie osadzenie płyty umożliwiało wykorzystanie grubości ściany na stanowisko bojowe i nie powodowało konieczności zwiększenia powierzchni izby. Zasadniczą wadą tego rozwiązania były duże wymiary płyty, niezbędnej do ochrony stanowiska bojowego. Optymalizację wymiarów płyty przeprowadzono po przez zastosowanie pancerza wewnętrznego, chroniącego załogę przed odpryskami betonu w przypadku uderzenia pocisku. Określono standardową wysokość osi strzelnicy na 130 cm, mierzoną od poziomu posadzki izby. Strzelnica powinna umożliwić prowadzenia ognia  w zakresie od +100 do – 150  w płaszczyźnie pionowej a w płaszczyźnie poziomej od +300 do – 300 względem osi strzelnicy.

Uznano, że położenie płyty pancernej ze strzelnicą do prowadzenia ognia bocznego w środku grubości ściany jest optymalne. Dla tego położenia szerokość płyty osiąga wartość minimalną. Przed bezpośrednim ostrzałem artyleryjskim nieprzyjaciela pod katem 450 do osi strzelnicy, płyta pancerna chroniona była przez maskę (odpowiednio ukształtowaną bryłą schronu).  Założono, że od ognia bocznego nieprzyjaciela lub od strony zapola, strzelnica narażona jest wyłącznie na uderzenia pocisków dział piechoty o kalibrach 37 – 47 mm lub pocisków z broni maszynowej i to tylko w przypadku, gdy pojedynczym oddziałom udało się obejść linię obrony.  Przyjęto, że grubość rzędu 30 mm jest wystarczająca dla pancerza ze strzelnicą  do prowadzenia ognia bocznego, osadzonego połowie grubości ściany.

Więcej na temat płyty pancernej :  Płyta pancerna ze strzelnicą na ckm – 1936 rok